Bestaat dat eigenlijk?
De winter loopt ten einde.
De dagen worden langer, de zon laat zich vaker zien en overal verschijnt weer nieuw groen. Je zou misschien verwachten dat je daardoor automatisch meer energie krijgt.
Toch hoor ik juist in het voorjaar regelmatig:
‘Ik ben de laatste tijd zo moe. Zou dat voorjaarsvermoeidheid zijn?’
Voorjaarsvermoeidheid is een bekende term. Er worden allerlei verklaringen voor gegeven: het lichaam zou moeten wennen aan meer daglicht, hormonen zouden veranderen, de bloeddruk zou zich moeten aanpassen of we zouden na de winter tekorten hebben opgebouwd.
Maar wetenschappelijk ligt dat veel minder duidelijk.
Voorjaarsvermoeidheid is geen erkende medische diagnose en er is geen overtuigend bewijs dat mensen als groep ieder voorjaar daadwerkelijk vermoeider worden.
Dat betekent niet dat jouw vermoeidheid niet echt is.
Het betekent vooral dat we voorzichtig moeten zijn met de verklaring.
In deze blog kijk ik daarom niet alleen naar wat je bij voorjaarsvermoeidheid kunt doen, maar eerst naar een belangrijkere vraag:
waarom kun je je in het voorjaar moe voelen en wanneer is het verstandig om verder te kijken?
Wat bedoelen we met voorjaarsvermoeidheid?
Met voorjaarsvermoeidheid wordt meestal een tijdelijk gevoel van vermoeidheid of minder energie bedoeld dat rond het begin van de lente ontstaat.
Mensen beschrijven bijvoorbeeld dat ze moeilijker op gang komen, meer behoefte hebben aan slaap, zich minder geconcentreerd voelen of weinig motivatie hebben.
Dat zijn herkenbare ervaringen.
Maar ze zijn niet specifiek voor het voorjaar.
Vermoeidheid kan op ieder moment van het jaar voorkomen en kan samenhangen met heel veel verschillende factoren.
Daarom is het belangrijk onderscheid te maken tussen:
‘Ik ben moe in het voorjaar’
en:
‘Ik ben moe dóór het voorjaar.’
Dat tweede kunnen we veel moeilijker aantonen.
Is voorjaarsvermoeidheid wetenschappelijk aangetoond?
Daar is weinig overtuigend bewijs voor.
Interessant genoeg blijkt uit recent onderzoek dat veel mensen zeggen voorjaarsvermoeidheid te herkennen, terwijl objectievere herhaalde metingen door het jaar heen niet vanzelfsprekend laten zien dat vermoeidheid specifiek in het voorjaar toeneemt.
Dat maakt voorjaarsvermoeidheid een interessant voorbeeld van hoe een bekende term onderdeel kan worden van onze verwachtingen.
Als we verwachten dat mensen in maart en april moe zijn, valt vermoeidheid in die periode misschien ook sneller op.
Dat betekent niet dat iemand zich de vermoeidheid inbeeldt.
Het betekent alleen dat het label voorjaarsvermoeidheid nog niets zegt over de oorzaak.
Wat verandert er dan wél in het voorjaar?
Hoewel er geen duidelijk aangetoond voorjaarssyndroom bestaat, verandert onze omgeving natuurlijk wel.
De dagen worden langer.
De zon komt eerder op en gaat later onder.
De temperatuur stijgt.
We zijn mogelijk langer buiten.
Ons activiteitenpatroon verandert.
En aan het begin van de lente wordt de klok een uur vooruitgezet wanneer de zomertijd begint.
Dat zijn allemaal veranderingen waarop ons dagelijks ritme kan reageren.
Vooral die verandering van licht en kloktijd is interessant.
Onze biologische klok reageert op licht
Zoals ik in mijn blog over de winterdip uitlegde, beschikt het lichaam over een circadiaans systeem.
Dat helpt allerlei lichaamsprocessen af te stemmen op het ongeveer 24 uur durende ritme van dag en nacht.
Licht is een van de belangrijkste signalen waarmee die biologische klok wordt afgestemd.
In het voorjaar verandert de natuurlijke lichtomgeving behoorlijk snel.
We krijgen steeds vroeger ochtendlicht en steeds later avondlicht.
Maar dat betekent niet dat ons lichaam daardoor wekenlang ‘uit balans’ moet zijn.
De biologische klok is juist gemaakt om zich voortdurend aan te passen aan de licht-donkercyclus.
De overgang naar zomertijd is iets anders
Eind maart gebeurt er nog iets bijzonders:
de klok wordt een uur vooruitgezet.
Daardoor verandert onze sociale tijd abrupt met één uur.
Als je normaal om 7.00 uur opstaat, vraagt de klok van je lichaam ineens om op te staan op een tijdstip dat de dag ervoor nog 6.00 uur was.
Voor sommige mensen verloopt die overgang vrijwel ongemerkt.
Anderen kunnen tijdelijk merken dat inslapen, wakker worden of alert zijn op het gewenste tijdstip moeilijker gaat.
Vooral mensen die van nature wat later slapen en wakker worden kunnen daar gevoeliger voor zijn.
De overgang naar zomertijd is daarmee een concretere verklaring voor tijdelijke slaapverstoring rond het begin van de lente dan het algemene idee dat het lichaam wekenlang moet herstellen van de winter.
Verlies je door zomertijd slaap?
Dat kan tijdelijk gebeuren.
Wanneer de klok vooruitgaat, wordt de nacht van de overgang één uur korter wanneer je je normale kloktijden blijft volgen.
Maar het gaat niet alleen om die ene nacht.
De biologische klok moet zich ook aanpassen aan de nieuwe verhouding tussen kloktijd, licht en slaapmomenten.
Onderzoek laat zien dat de overgang naar zomertijd bij sommige mensen tijdelijk invloed kan hebben op slaapduur, slaapkwaliteit en slaperigheid overdag.
Dat maakt het aannemelijk dat iemand rond die overgang een paar dagen minder fit kan zijn.
Maar ook dit verklaart niet iedere vorm van vermoeidheid die ergens tussen maart en mei ontstaat.
Waarom is ochtendlicht juist in deze periode interessant?
Licht in de ochtend is een belangrijk signaal voor onze biologische klok.
Wanneer je 's ochtends naar buiten gaat, krijgt het circadiane systeem informatie dat de actieve fase van de dag is begonnen.
Dat kan helpen bij het afstemmen van het slaap-waakritme.
In het voorjaar wordt dat gemakkelijker doordat het steeds vroeger licht wordt.
Een ochtendwandeling kan daarom een prettige gewoonte zijn.
Niet omdat je daarmee ‘voorjaarsvermoeidheid behandelt’, maar omdat beweging en daglicht beide passen binnen een gezond dagritme.
Meer licht betekent niet automatisch meer energie
Het klinkt logisch:
meer zon = meer energie.
Maar zo eenvoudig werkt het lichaam niet.
Hoe energiek je je voelt wordt beïnvloed door onder andere slaap, lichamelijke en mentale belasting, voeding, beweging, ziekte, stemming, medicatie en persoonlijke omstandigheden.
Iemand die in april slecht slaapt door een drukke periode wordt niet automatisch energiek omdat de zon langer schijnt.
En iemand met bloedarmoede krijgt dat niet opgelost door meer ochtendlicht.
Daarom vind ik het belangrijk om vermoeidheid serieus te nemen zonder er meteen een seizoensverklaring aan te geven.
Vermoeidheid is een signaal, geen diagnose
Vermoeidheid komt ontzettend vaak voor.
En juist omdat het zo algemeen is, kan het veel verschillende oorzaken hebben.
Soms is de verklaring vrij eenvoudig.
Je hebt een aantal weken te weinig geslapen.
Je agenda zit te vol.
Je bent net ziek geweest.
Je eet onvoldoende.
Je bent veel meer gaan sporten.
Of je hebt een stressvolle periode achter de rug.
Maar vermoeidheid kan ook voorkomen bij allerlei medische aandoeningen.
Daarom is het niet verstandig om langdurige vermoeidheid maandenlang af te doen als ‘het zal wel het voorjaar zijn’.
Kan voeding een rol spelen?
Zeker.
Het lichaam heeft iedere dag voldoende energie en voedingsstoffen nodig.
Dat verandert niet wanneer de kalender van februari naar maart gaat.
Wanneer iemand structureel te weinig eet of een zeer eenzijdig voedingspatroon heeft, kan dat invloed hebben op het functioneren van het lichaam.
Daarom kijk ik bij vermoeidheid ook naar het voedingspatroon.
Niet vanuit de vraag:
welke vitamine geeft mij energie?
maar eerder:
krijgt het lichaam structureel wat het nodig heeft?
Dat is een veel breder uitgangspunt.
Wat bedoelen we met energiestofwisseling?
Op supplementen lees je regelmatig dat een vitamine of mineraal ‘bijdraagt aan een normale energiestofwisseling’.
Dat kan klinken alsof zo'n voedingsstof je meer energie geeft.
Maar energiestofwisseling heeft een andere betekenis.
Ons lichaam haalt energie uit voedingsstoffen zoals koolhydraten, vetten en eiwitten. Om die voedingsstoffen via allerlei biochemische reacties te verwerken, zijn enzymen en verschillende micronutriënten nodig.
Verschillende B-vitamines en mineralen spelen daarbij een rol.
Dat betekent:
de voedingsstof is nodig binnen processen van de energiehuishouding.
Het betekent niet:
hoe meer je ervan neemt, hoe energieker je wordt.
Dat onderscheid is bij vermoeidheid erg belangrijk.
B-vitamines zijn geen energieshots
B-vitamines worden vaak verkocht als vitamines voor energie.
Dat komt doordat verschillende B-vitamines bijdragen aan een normale energiestofwisseling.
Onder andere vitamine B2, B3, B5, B6, B12 en folaat hebben daarnaast erkende functies die relevant kunnen zijn binnen het onderwerp vermoeidheid.
Maar als je al voldoende van een vitamine binnenkrijgt, betekent extra innemen niet automatisch dat je meer energie krijgt.
Een supplement kan zinvol zijn wanneer er daadwerkelijk onvoldoende inname of een verhoogd risico op een tekort bestaat.
Dat is iets anders dan standaard ieder voorjaar een B-complex gebruiken.
Kan ijzertekort vermoeidheid veroorzaken?
IJzer verdient extra aandacht omdat een tekort uiteindelijk kan leiden tot bloedarmoede.
IJzer is onder andere nodig voor de normale vorming van hemoglobine, het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof transporteert.
Bij ijzergebreksanemie kunnen klachten zoals vermoeidheid, zwakte en inspanningsklachten voorkomen.
Maar:
vermoeidheid betekent niet automatisch ijzertekort.
Bovendien is ijzersuppletie niet iets wat ik zomaar zou adviseren omdat iemand moe is.
Te veel ijzer is eveneens ongewenst.
Wanneer er aanleiding is om aan ijzertekort of bloedarmoede te denken, kan gericht bloedonderzoek veel meer duidelijkheid geven.
En vitamine B12?
Ook een vitamine-B12-tekort kan uiteindelijk klachten geven, waaronder vermoeidheid.
Risico op een tekort kan bijvoorbeeld samenhangen met voedingspatroon, opnameproblemen en bepaalde medicijnen of aandoeningen.
Maar ook hier zijn algemene klachten onvoldoende om zelf een tekort vast te stellen.
Een belangrijke nuance is bovendien dat hoge doses foliumzuur bepaalde bloedafwijkingen bij een B12-tekort kunnen maskeren terwijl neurologische problemen kunnen blijven bestaan.
Daarom kijk ik bij mogelijke tekorten liever gericht dan dat ik zonder aanleiding meerdere hoge doses combineer.
Vitamine D en voorjaarsvermoeidheid
Na de winter wordt ook vitamine D vaak genoemd.
Dat is begrijpelijk.
In Nederland is de vitamine-D-productie via de huid gedurende de donkere maanden beperkt.
Daardoor kunnen vitamine-D-waarden aan het einde van de winter lager zijn dan na de zomer.
Maar daaruit volgt niet dat voorjaarsvermoeidheid simpelweg een vitamine-D-tekort is.
Vermoeidheid is te aspecifiek om op basis daarvan te bepalen hoe hoog of laag je vitamine-D-status is.
Voor bepaalde groepen bestaan officiële suppletieadviezen.
Wanneer er daarnaast een medische reden is om een tekort te vermoeden, kan een arts beoordelen of onderzoek zinvol is.
Hoe zit het met magnesium?
Magnesium wordt eveneens vaak genoemd bij vermoeidheid.
Het mineraal draagt bij aan een normale energiestofwisseling en aan de vermindering van vermoeidheid en moeheid.
Magnesium komt onder andere voor in volkorenproducten, peulvruchten, noten en verschillende groenten.
Ook hier geldt dezelfde regel:
een normale fysiologische functie van een voedingsstof betekent niet dat extra suppletie bij iedereen met vermoeidheid effect heeft.
Dat onderscheid voorkomt dat we ieder algemeen signaal proberen te koppelen aan een supplement.
Je hoeft in het voorjaar niet te detoxen
Een ander idee dat rond het voorjaar vaak terugkomt, is een zogenaamde voorjaarsdetox.
Na de winter zou het lichaam zich moeten reinigen en zouden afvalstoffen moeten worden verwijderd.
Daar is geen speciaal sapkuur- of detoxprogramma voor nodig.
Het lichaam beschikt zelf over organen en systemen die voortdurend betrokken zijn bij verwerking en uitscheiding van stoffen.
De lever en nieren spelen daarin bijvoorbeeld belangrijke rollen.
Een periode met extreem weinig eten of alleen sappen drinken is daarom niet nodig om het voorjaar ‘schoon’ te beginnen.
Een normaal, volwaardig voedingspatroon is een veel rustigere basis.
Wat kun je eten wanneer je moe bent?
Wanneer je weinig energie ervaart, hoeft voeding niet ingewikkeld te worden.
Juist dan kan eenvoud helpen.
Denk aan een maaltijd met volkorenproducten of aardappelen, voldoende groenten en een eiwitbron zoals peulvruchten, eieren, vis, zuivel, tofu of een andere passende keuze.
Fruit, noten en yoghurt of een alternatief kunnen praktische tussendoortjes zijn wanneer je daar behoefte aan hebt.
Het belangrijkste is dat vermoeidheid niet leidt tot een patroon waarin je voortdurend maaltijden overslaat en vervolgens probeert te functioneren op koffie en snelle snacks.
Beweging wanneer je moe bent
Als je moe bent, kan de bank aantrekkelijker zijn dan een wandeling.
Toch kan rustig blijven bewegen onderdeel zijn van een gezonde dagelijkse structuur.
Dat hoeft geen intensieve training te zijn.
Wandelen, fietsen, tuinieren of rustig sporten telt ook.
In het voorjaar heeft buiten bewegen bovendien een praktisch voordeel: je krijgt tegelijkertijd natuurlijk daglicht.
Maar luister ook naar je lichaam.
Wanneer je ongewoon uitgeput bent, lichamelijk ziek bent of merkt dat inspanning klachten duidelijk verergert, is ‘gewoon harder trainen’ geen passend advies.
Slaap blijft de eerste vraag
Bij vermoeidheid is een van de eenvoudigste vragen vaak ook een van de belangrijkste:
slaap je daadwerkelijk voldoende?
Niet alleen hoeveel uur je in bed ligt, maar ook hoe regelmatig je slaapt en of je uitgerust wakker wordt.
Snurken, veel wakker worden, heel laat inslapen of structureel te weinig tijd voor slaap kunnen allemaal relevant zijn.
De lente hoeft dus helemaal niet de oorzaak te zijn.
Soms wordt een bestaand slaapprobleem simpelweg in het voorjaar zichtbaar omdat iemand op dat moment meer op de vermoeidheid let.
Voorjaar betekent voor sommige mensen ook allergieseizoen
Er is nog een mogelijke verklaring die bij het voorjaar hoort: pollen.
Bomen, grassen en andere planten kunnen in verschillende perioden pollen verspreiden.
Mensen met hooikoorts kunnen daardoor klachten krijgen zoals niezen, een verstopte of jeukende neus en geïrriteerde ogen.
Ook slecht slapen door neusklachten kan ervoor zorgen dat iemand zich overdag minder fit voelt.
Daarnaast kunnen sommige antihistaminica slaperigheid veroorzaken.
Wie ieder voorjaar moe wordt én duidelijke allergische klachten heeft, heeft daarom misschien meer aan het onderzoeken van die relatie dan aan een ‘voorjaarsvitamine’.
Kijk ook naar wat er in je leven verandert
Niet iedere oorzaak van vermoeidheid zit in een bloedwaarde.
Misschien wordt het op je werk drukker.
Misschien slaap je minder omdat de avonden langer worden.
Misschien ben je ineens veel meer gaan sporten of tuinieren.
Misschien heb je een drukke winter achter de rug en merk je de vermoeidheid pas wanneer er eindelijk wat ruimte ontstaat.
Gezondheid wordt beïnvloed door meer dan alleen voedingsstoffen en hormonen.
De context van iemands dagelijks leven hoort er ook bij.
Wanneer is het verstandig om verder te kijken?
Een paar dagen moe zijn is iets anders dan weken of maanden uitgeput blijven.
Wanneer vermoeidheid aanhoudt, steeds erger wordt of duidelijk invloed heeft op je dagelijkse functioneren, zou ik het niet blijven verklaren als voorjaarsvermoeidheid.
Bespreek het dan met je huisarts.
Dat geldt zeker wanneer er andere klachten bijkomen, bijvoorbeeld onbedoeld gewichtsverlies, benauwdheid, hartkloppingen, koorts, bloedverlies of andere opvallende veranderingen.
Ook wanneer je voldoende slaapt maar toch structureel uitgeput wakker wordt, kan het verstandig zijn verder te kijken.
Moet je bloed laten prikken als je moe bent?
Niet iedere vermoeidheid vraagt automatisch om uitgebreid bloedonderzoek.
Welke onderzoeken zinvol zijn, hangt af van je klachten, medische voorgeschiedenis, voedingspatroon, medicatie en andere omstandigheden.
Een huisarts kan dat beoordelen.
Afhankelijk van de situatie kan er bijvoorbeeld reden zijn om te kijken naar bloedarmoede of andere mogelijke medische verklaringen.
Zelf een lange lijst bloedtesten aanvragen omdat het voorjaar is, levert niet automatisch bruikbare antwoorden op.
Zijn supplementen nodig bij voorjaarsvermoeidheid?
Niet standaard.
Ik zou niet automatisch beginnen met ijzer, vitamine B12, vitamine D, magnesium en een B-complex omdat je je in maart of april moe voelt.
Een supplement heeft idealiter een reden.
Dat kan een officieel suppletieadvies zijn, onvoldoende inname, een vastgesteld tekort of een specifieke situatie waarin extra aanvulling passend is.
Gericht suppleren vind ik verstandiger dan ‘voor de zekerheid’ allerlei voedingsstoffen combineren.
Wat kun je zelf eerst bekijken?
In plaats van meteen naar een supplement te grijpen, kun je een paar dagen eens bewust naar je dagelijkse patroon kijken.
Krijg je voldoende slaap?
Hoe regelmatig zijn je slaaptijden?
Ben je onlangs veel drukker of actiever geworden?
Eet je voldoende?
Zijn je maaltijden gevarieerd?
Kom je dagelijks buiten?
Beweeg je regelmatig?
Heb je hooikoortsklachten?
Gebruik je medicijnen die slaperigheid kunnen veroorzaken?
En misschien wel de belangrijkste vraag:
hoe lang ben je eigenlijk al moe?
Die informatie vertelt vaak meer dan het seizoen waarin je toevallig zit.
Veelgestelde vragen over voorjaarsvermoeidheid
Bestaat voorjaarsvermoeidheid echt?
Voorjaarsvermoeidheid is een bekende term, maar geen officiële medische diagnose. Er is op dit moment geen overtuigend bewijs voor een algemeen voorjaarssyndroom waarbij mensen structureel vermoeider worden zodra de lente begint.
Waarom ben ik dan ieder voorjaar moe?
Dat kan verschillende redenen hebben. Slaap, de overgang naar zomertijd, allergieën, veranderingen in activiteiten, voeding, stress en persoonlijke omstandigheden kunnen allemaal een rol spelen. Soms kan er ook een medische oorzaak zijn.
Kan de zomertijd vermoeidheid veroorzaken?
De overgang naar zomertijd kan tijdelijk invloed hebben op slaap en slaperigheid. Het effect verschilt per persoon en lijkt bij sommige mensen duidelijker dan bij anderen.
Is voorjaarsvermoeidheid een vitamine-D-tekort?
Nee. Vitamine-D-waarden kunnen na de winter lager zijn, maar vermoeidheid alleen bewijst niet dat er een vitamine-D-tekort bestaat.
Moet ik ijzer nemen als ik moe ben?
Niet zonder duidelijke aanleiding. IJzertekort kan vermoeidheid veroorzaken, maar te veel ijzer is eveneens ongewenst. Bij een vermoeden van ijzertekort is gerichte beoordeling verstandiger dan zomaar suppleren.
Helpt een B-complex tegen voorjaarsvermoeidheid?
B-vitamines hebben belangrijke functies binnen de normale energiestofwisseling, maar dat betekent niet dat een B-complex iedereen met vermoeidheid meer energie geeft.
Hoe lang duurt voorjaarsvermoeidheid?
Omdat voorjaarsvermoeidheid geen duidelijk afgebakende medische aandoening is, bestaat er ook geen vaste duur. Aanhoudende vermoeidheid moet daarom niet automatisch aan het seizoen worden toegeschreven.
Wanneer moet ik naar de huisarts?
Wanneer vermoeidheid langere tijd aanhoudt, erger wordt, je dagelijks functioneren belemmert of samengaat met andere klachten, is het verstandig om contact op te nemen met je huisarts.
Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?
Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.
Ben je vaak moe en wil je kijken of je voedingspatroon, slaap, beweging en dagelijkse structuur daarin mogelijk een rol spelen? Dan kan ik samen met je het grotere plaatje bekijken.
Bij aanhoudende of onverklaarde vermoeidheid blijft medische beoordeling belangrijk.
Tot slot
Voorjaarsvermoeidheid klinkt als een duidelijke verklaring:
het is voorjaar, dus daarom ben ik moe.
Maar zo eenvoudig kunnen we het niet stellen.
Er is geen overtuigend bewijs dat het voorjaar op zichzelf bij mensen een algemeen vermoeidheidssyndroom veroorzaakt.
Wat wél verandert, zijn onze omstandigheden.
De dagen worden langer, de klok gaat vooruit, onze slaap- en activiteitenpatronen kunnen verschuiven en voor mensen met hooikoorts begint het pollenseizoen.
Tegelijkertijd kan vermoeidheid ontstaan door heel andere factoren, van te weinig slaap en onvoldoende voeding tot tekorten of medische oorzaken.
Daarom vind ik het belangrijk om vermoeidheid niet meteen weg te zetten als een onschuldige seizoensdip.
Je kunt moe zijn in het voorjaar zonder moe te zijn dóór het voorjaar.
Juist dat onderscheid helpt om beter te kijken naar wat jouw lichaam en dagelijkse leven werkelijk nodig hebben.
In de volgende blog verschuiven we van de lente naar warme zomerdagen:
Zomer, hydratatie en mineralen: wat gebeurt er met je vochtbalans wanneer het warm is?