Berberine uitgelegd: werking, opname, onderzoek en veiligheid

Wat is berberine?

Berberine is een plantaardige verbinding uit de groep van de isoquinoline-alkaloïden.

De stof komt voor in verschillende planten en plantendelen, waaronder soorten uit het geslacht Berberis en Coptis.

Voorbeelden van planten waarin berberine voorkomt zijn:

• Berberis vulgaris;

• Berberis aristata;

• Coptis chinensis;

• Mahonia aquifolium.

Berberine heeft een opvallende gele kleur.

Verschillende berberinehoudende planten hebben een lange geschiedenis binnen traditionele kruidensystemen. Dat traditionele gebruik is interessant vanuit historisch perspectief, maar staat los van de vraag welke effecten van geïsoleerd berberine tegenwoordig overtuigend bij mensen zijn aangetoond.

Daarvoor hebben we modern klinisch onderzoek nodig.

Waarom krijgt berberine zoveel aandacht?

De belangstelling voor berberine heeft vooral te maken met de verschillende biologische processen waarop de stof invloed lijkt te kunnen uitoefenen.

Berberine wordt onder andere onderzocht in relatie tot:

• glucosemetabolisme;

• vetstofwisseling;

• cellulaire energiehuishouding;

• verschillende signaalroutes;

• het darmmicrobioom.

Dat maakt berberine wetenschappelijk interessant.

Maar het maakt de communicatie erover ook ingewikkeld.

Wanneer een stof invloed heeft op een bepaald enzym of een bepaalde signaalroute, betekent dat namelijk nog niet automatisch dat het gebruik van een supplement een bepaald gezondheidsprobleem voorkomt of oplost.

Bij berberine is dat onderscheid belangrijk.

Hoe werkt berberine in het lichaam?

Er bestaat niet één enkel mechanisme waarmee alle mogelijke effecten van berberine kunnen worden verklaard.

Onderzoek wijst erop dat berberine verschillende moleculaire processen kan beïnvloeden.

Een bekende route die daarbij vaak wordt genoemd is AMPK.

Wie online over berberine leest, komt die afkorting bijna gegarandeerd tegen.

Wat is AMPK?

AMPK staat voor AMP-activated protein kinase.

Het is een enzym dat een belangrijke rol speelt bij de regulering van de cellulaire energiebalans.

Je kunt AMPK voor een eenvoudige uitleg zien als een onderdeel van het systeem waarmee een cel reageert op veranderingen in de beschikbare energie.

Wanneer de energiestatus verandert, kan AMPK bijdragen aan aanpassingen in verschillende stofwisselingsprocessen.

Daarom wordt AMPK uitgebreid onderzocht binnen de celbiologie en stofwisselingswetenschap.

Wat heeft berberine met AMPK te maken?

In experimenteel onderzoek is gevonden dat berberine processen kan beïnvloeden die uiteindelijk samenhangen met de activering van AMPK.

Daarmee ontstaat soms de suggestie dat:

berberine → AMPK → betere stofwisseling.

Maar de werkelijkheid is ingewikkelder.

Berberine beïnvloedt meerdere biologische routes en AMPK is slechts één onderdeel daarvan.

Bovendien is een verandering van een moleculaire signaalroute niet automatisch hetzelfde als een aantoonbaar gezondheidsvoordeel voor iemand die een supplement gebruikt.

AMPK helpt dus om een deel van de wetenschappelijke belangstelling voor berberine te begrijpen, maar is geen reden om het supplement voor iedereen aan te raden.

Berberine en de glucosehuishouding

Een belangrijk deel van het klinische onderzoek naar berberine richt zich op de glucosehuishouding.

In studies zijn onder andere veranderingen onderzocht in:

• nuchtere glucosewaarden;

• HbA1c;

• insulinegevoeligheid;

• andere metabole markers.

Meta-analyses van klinische onderzoeken hebben interessante resultaten gerapporteerd.

Tegelijkertijd zijn er belangrijke beperkingen.

Studies verschillen bijvoorbeeld in:

• onderzoeksduur;

• dosering;

• deelnemers;

• gebruikte berberineproducten;

• combinatie met andere interventies;

• methodologische kwaliteit.

Daarom moeten de resultaten voorzichtig worden geïnterpreteerd.

En juist omdat berberine invloed kan hebben op de glucosehuishouding, is voorzichtigheid belangrijk wanneer iemand medicijnen gebruikt die eveneens de bloedsuiker beïnvloeden.

Berberine is geen vervanging voor voorgeschreven medicatie of medische begeleiding.

Berberine en vetstofwisseling

Ook de invloed van berberine op verschillende bloedlipiden is onderzocht.

Daarbij wordt onder andere gekeken naar veranderingen in:

• LDL-cholesterol;

• totaal cholesterol;

• triglyceriden;

• HDL-cholesterol.

Ook hier laten onderzoeken interessante effecten zien, maar kwaliteit en opzet verschillen tussen studies.

Dat betekent dat berberine niet simpelweg moet worden gezien als een natuurlijk cholesterolverlagend middel.

Bij afwijkende bloedwaarden is het belangrijk om ook te kijken naar het totale voedingspatroon, beweging, lichaamsgewicht waar relevant, roken, alcohol, erfelijke factoren, medicatie en andere medische omstandigheden.

Een supplement is maar één klein onderdeel van dat grotere geheel.

Berberine en de darm

Een ander interessant onderzoeksgebied is de mogelijke wisselwerking tussen berberine en het darmmicrobioom.

Dat is mede opvallend vanwege een eigenschap van berberine waar we zo op terugkomen:

de orale biologische beschikbaarheid is relatief laag.

Een groot deel van de ingenomen berberine komt dus niet als onveranderde berberine in de bloedbaan terecht.

Daardoor wordt onderzocht of een deel van de biologische effecten mogelijk samenhangt met processen die in de darm plaatsvinden.

Onderzoekers kijken bijvoorbeeld naar veranderingen in de samenstelling en activiteit van darmmicro-organismen en naar metabolieten die daarbij kunnen ontstaan.

Dit is een interessant maar complex onderzoeksgebied.

Het microbioom verschilt sterk tussen mensen en veel vragen over de klinische betekenis van deze veranderingen zijn nog niet definitief beantwoord.

Ik zou daarom voorzichtig zijn met uitspraken als dat berberine “de darmflora verbetert”.

Daarvoor is de werkelijkheid te complex.

Hoe wordt berberine opgenomen?

Berberine heeft een relatief lage orale biologische beschikbaarheid.

Dat betekent dat na inname maar een beperkt deel als onveranderde berberine in de systemische circulatie beschikbaar komt.

Dat heeft verschillende oorzaken.

Onder andere opname in de darm, transportmechanismen en uitgebreid metabolisme spelen daarbij een rol.

Maar hier ontstaat iets interessants.

Een lage bloedconcentratie betekent niet automatisch dat een stof biologisch niets doet.

Berberine kan immers ook in de darm aanwezig zijn, worden omgezet in metabolieten en indirect verschillende processen beïnvloeden.

Daarom is de farmacologie van berberine ingewikkelder dan simpelweg:

meer opname = beter.

Wat is berberine HCl?

Op supplementen kom je vaak berberine HCl tegen.

HCl staat voor hydrochloride.

Berberinehydrochloride is een zoutvorm van berberine en is een veelgebruikte vorm in supplementen en onderzoek.

Dat maakt het een nuttige aanduiding om op het etiket te herkennen.

Het betekent echter niet automatisch dat ieder product met berberine HCl dezelfde kwaliteit heeft.

De hoeveelheid, zuiverheid, formulering en kwaliteitscontrole blijven eveneens belangrijk.

En berberine-fytosomen?

Net zoals bij curcumine worden ook voor berberine formuleringen ontwikkeld die de biologische beschikbaarheid proberen te veranderen.

Een voorbeeld daarvan is een fytosomale formulering.

Hierbij wordt gebruikgemaakt van fosfolipiden om de eigenschappen van het product te veranderen en mogelijk de opname te beïnvloeden.

Dat kan farmacokinetisch interessant zijn.

Maar dezelfde regel die bij curcumine gold, geldt ook hier:

een hogere biologische beschikbaarheid is niet automatisch hetzelfde als een beter gezondheidsresultaat.

Wanneer een fabrikant bijvoorbeeld stelt dat een product meerdere malen beter wordt opgenomen, wil ik ook weten:

• waarmee het is vergeleken;

• welke verbindingen zijn gemeten;

• bij hoeveel mensen dit is onderzocht;

• welke dosering werd gebruikt;

• en of er ook onderzoek bestaat naar relevante uitkomsten bij mensen.

Alleen een indrukwekkend opnamepercentage vind ik onvoldoende om een supplement als beter te beoordelen.

Berberine en longevity

Berberine duikt tegenwoordig ook regelmatig op binnen de wereld van longevity en gezond ouder worden.

Dat heeft onder andere te maken met onderzoek naar AMPK, mitochondriale processen en de stofwisseling.

Vervolgens wordt soms een grote stap gemaakt:

AMPK is betrokken bij cellulaire energieprocessen → berberine beïnvloedt AMPK → berberine verlengt het leven.

Die conclusie kunnen we niet trekken.

Mechanistisch onderzoek naar processen die met veroudering samenhangen is interessant, maar er is geen overtuigend bewijs dat het gebruik van berberinesupplementen gezonde mensen langer laat leven.

Daarom zou ik berberine niet als longevitysupplement presenteren.

Gezond ouder worden wordt door veel meer bepaald dan één moleculaire route.

Is berberine vergelijkbaar met metformine?

Online wordt berberine soms “nature's metformin” genoemd.

Dat is geen goede manier om beide met elkaar te vergelijken.

Metformine is een geneesmiddel met specifieke indicaties, doseringen, kwaliteitsstandaarden, contra-indicaties en medische monitoring.

Berberine is een plantenstof die als supplement wordt aangeboden en waarvan verschillende effecten worden onderzocht.

Er kunnen biologische processen zijn waarop beide invloed hebben, maar dat maakt ze niet uitwisselbaar.

Gebruik berberine daarom niet als vervanging voor metformine of andere voorgeschreven medicatie zonder dit met de behandelend arts te bespreken.

Natuurlijk betekent niet automatisch mild

Berberine komt uit planten.

Dat kan de indruk geven dat het automatisch een mild supplement is.

Maar een geconcentreerd plantenextract is iets anders dan een kruid als onderdeel van een normale maaltijd.

Berberine is biologisch actief.

Dat is precies waarom de stof wetenschappelijk interessant is, maar ook waarom veiligheid en interacties aandacht verdienen.

Welke bijwerkingen kunnen voorkomen?

Berberine kan bij sommige mensen maag-darmklachten veroorzaken.

Daarbij worden bijvoorbeeld gemeld:

• misselijkheid;

• buikpijn of buikkrampen;

• diarree;

• obstipatie;

• een opgeblazen gevoel.

Hoe iemand reageert, kan verschillen met dosering, formulering en persoonlijke gevoeligheid.

Wanneer klachten ontstaan na het starten van een supplement, is het niet verstandig om deze automatisch te negeren omdat het product natuurlijk is.

Berberine en medicijnen

Dit is een van de belangrijkste onderdelen van deze blog.

Berberine kan invloed hebben op enzymen en transporteiwitten die betrokken zijn bij de verwerking van geneesmiddelen.

Daarnaast kunnen de biologische effecten van berberine overlappen met die van bepaalde medicijnen.

Dat kan bijvoorbeeld relevant zijn bij geneesmiddelen die invloed hebben op:

• bloedglucose;

• bloeddruk;

• bloedstolling;

• of geneesmiddelen met een nauwe therapeutische marge.

Welke interactie relevant is, hangt af van het specifieke geneesmiddel.

Gebruik je medicijnen en overweeg je berberine, bespreek dit dan vooraf met een arts of apotheker.

Stop of verander voorgeschreven medicatie niet zelfstandig om daarvoor berberine in de plaats te gebruiken.

Zwangerschap en borstvoeding

Berberine is geen supplement dat ik tijdens zwangerschap of borstvoeding op eigen initiatief zou gebruiken.

Er zijn belangrijke veiligheidsvragen en onvoldoende gegevens om algemeen gebruik in deze levensfasen als veilig te beschouwen.

Ook bij baby's en jonge kinderen vraagt berberine bijzondere voorzichtigheid.

Bij zwangerschap, borstvoeding of gebruik voor een kind hoort daarom altijd professionele medische beoordeling.

Waar let ik op bij een berberinesupplement?

Wanneer ik een berberineproduct beoordeel, kijk ik niet alleen naar het grootste getal op de voorkant.

Ik zou onder andere letten op:

De vorm

Gaat het bijvoorbeeld om berberine HCl of om een specifieke formulering?

De hoeveelheid per dosering

Hoeveel berberine levert één capsule en hoeveel levert de aanbevolen dagdosering?

De formulering

Is het gewone berberine of wordt een technologie gebruikt om de biologische beschikbaarheid te veranderen?

De ingrediëntenlijst

Welke andere stoffen zijn toegevoegd?

De kwaliteitscontrole

Geeft de fabrikant informatie over zuiverheid, grondstoffen en onafhankelijke analyses?

De onderbouwing

Heeft een fabrikant onderzoek naar het daadwerkelijke product of wordt alleen algemeen onderzoek naar berberine aangehaald?

Medicijngebruik

Zijn er mogelijke interacties die eerst met een arts of apotheker besproken moeten worden?

Dat laatste vind ik bij berberine belangrijker dan een marketingclaim over maximale opname.

Is een hogere dosering beter?

Nee.

Ook hier geldt dat meer niet automatisch beter is.

Een hogere hoeveelheid kan ook betekenen dat de kans op bijwerkingen of interacties toeneemt.

Bovendien worden in onderzoeken verschillende doseringen en innameschema's gebruikt. Daaruit kun je niet één universele hoeveelheid afleiden die voor iedereen optimaal is.

Een supplement moet passen bij de persoon en de reden waarom het wordt gebruikt.

Voeding en leefstijl blijven de basis

Juist omdat berberine veel wordt besproken in relatie tot de stofwisseling, vind ik het belangrijk om niet alleen naar een capsule te kijken.

Metabole gezondheid hangt samen met veel factoren.

Denk bijvoorbeeld aan:

• een volwaardig voedingspatroon;

• voldoende beweging;

• spieractiviteit;

• slaap;

• ontspanning;

• alcoholgebruik;

• roken;

• energiebalans;

• en persoonlijke en erfelijke factoren.

Een supplement kan die basis niet vervangen.

En wanneer er daadwerkelijk afwijkende glucose- of cholesterolwaarden zijn, hoort daar ook passende reguliere medische beoordeling bij.

Wat ik vooral wil dat je onthoudt

Berberine is geen simpel kruidensupplementje.

Het is een biologisch actieve alkaloïde die invloed kan hebben op verschillende processen in het lichaam.

Juist daarom is het wetenschappelijk interessant.

Maar precies dezelfde eigenschap betekent dat we ook serieus moeten kijken naar dosering, bijwerkingen, medicijninteracties en de kwaliteit van het beschikbare bewijs.

Bij berberine vind ik daarom deze vragen belangrijker dan de vraag welk potje de hoogste dosering bevat:

Waarom wil je het gebruiken?

Wat weten we daadwerkelijk uit onderzoek bij mensen?

Gebruik je medicijnen?

Is een supplement binnen jouw situatie überhaupt passend?

Dat geeft veel meer houvast dan de populariteit van een stof op sociale media.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Overweeg je berberine of gebruik je meerdere supplementen naast elkaar? Dan kan ik met je meekijken naar de samenstelling, voeding en leefstijl en helpen om meer overzicht te krijgen.

Bij medicijngebruik of medische aandoeningen vind ik het daarnaast belangrijk om mogelijke interacties met je arts of apotheker af te stemmen.

Neem contact met mij op →

Conclusie

Berberine is een natuurlijke alkaloïde die voorkomt in verschillende planten en uitgebreid wordt onderzocht vanwege de invloed die de stof kan hebben op verschillende metabole processen.

Onderzoek richt zich onder andere op glucose- en vetstofwisseling, AMPK, cellulaire energiehuishouding en de mogelijke wisselwerking met het darmmicrobioom.

Dat maakt berberine interessant, maar niet automatisch geschikt voor iedereen.

De wetenschappelijke resultaten moeten in hun context worden bekeken en berberine kan bijwerkingen en interacties met geneesmiddelen hebben. Vooral bij medicijngebruik, zwangerschap, borstvoeding of een medische aandoening is extra voorzichtigheid belangrijk.

Berberine laat daarmee mooi zien waarom ik bij plantenextracten niet alleen kijk naar wat een stof mogelijk kan doen, maar ook naar de kwaliteit van het bewijs, de gebruikte vorm, veiligheid en de persoonlijke situatie.