Curcumine en biologische beschikbaarheid: waarom de vorm van het supplement belangrijk is

Wat is curcumine?

Curcumine is een natuurlijke plantenstof die voorkomt in de wortelstok van Curcuma longa, beter bekend als kurkuma.

De plant behoort tot de gemberfamilie en wordt al eeuwenlang gebruikt als specerij en kleurstof en binnen verschillende traditionele voedingsculturen.

De karakteristieke geel-oranje kleur van kurkuma wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door een groep verbindingen die curcuminoïden worden genoemd.

De bekendste daarvan is curcumine.

Daarnaast komen onder andere demethoxycurcumine en bisdemethoxycurcumine voor.

Een kurkumawortel bevat dus veel meer dan alleen curcumine.

Kurkuma en curcumine zijn niet hetzelfde

De termen kurkuma en curcumine worden regelmatig door elkaar gebruikt, maar er is een belangrijk verschil.

Kurkuma is de volledige wortelstok of het poeder dat daarvan wordt gemaakt. Deze bevat naast curcuminoïden ook andere natuurlijke bestanddelen, waaronder vluchtige oliën en verschillende plantenstoffen.

Curcumine is één specifieke verbinding binnen de groep curcuminoïden.

Bij voedingssupplementen wordt vaak gewerkt met geconcentreerde kurkuma-extracten die zijn gestandaardiseerd op een bepaald percentage curcuminoïden.

Een capsule met bijvoorbeeld 500 mg kurkumapoeder is daarom niet automatisch vergelijkbaar met een capsule met 500 mg gestandaardiseerd curcuminoïdenextract.

Dat is een belangrijk verschil wanneer je etiketten met elkaar vergelijkt.

Waarom wordt curcumine zoveel onderzocht?

Curcumine is de afgelopen decennia uitgebreid wetenschappelijk onderzocht.

Onderzoekers bestuderen onder andere de chemische en biologische eigenschappen van curcumine en de manier waarop deze stof zich gedraagt in cellen, dieren en mensen.

Daarbij wordt onderzoek gedaan binnen verschillende gebieden, waaronder oxidatieve processen, ontstekingsgerelateerde signaalroutes, stofwisseling en andere cellulaire processen.

Dat betekent echter niet dat iedere toepassing waarvoor curcumine online wordt genoemd ook overtuigend bij mensen is aangetoond.

Bij curcumine is dat onderscheid extra belangrijk.

Laboratoriumonderzoek kan bijvoorbeeld interessante mechanismen laten zien, terwijl vervolgens nog moet worden onderzocht of die bevindingen bij mensen relevant zijn.

Daarnaast verschillen studies sterk in de gebruikte dosering en formulering.

Het is daarom beter om curcumine te zien als een uitgebreid onderzochte plantenstof waarvan de wetenschappelijke onderbouwing per toepassing en productvorm verschilt.

Wat betekent biologische beschikbaarheid?

Wanneer je curcuminesupplementen vergelijkt, kom je bijna altijd de term biologische beschikbaarheid tegen.

Daarmee wordt bedoeld welk deel van een ingenomen stof beschikbaar komt in de systemische circulatie en daarmee potentieel beschikbaar is voor lichaamsweefsels.

Dat is belangrijk, want:

de hoeveelheid die je inneemt is niet automatisch hetzelfde als de hoeveelheid waaraan het lichaam daadwerkelijk wordt blootgesteld.

Een supplement kan bijvoorbeeld 500 mg van een stof bevatten, maar dat getal vertelt op zichzelf nog niet hoe die stof wordt opgenomen, gemetaboliseerd en uitgescheiden.

Bij curcumine speelt dit een grote rol.

Waarom heeft gewone curcumine een beperkte biologische beschikbaarheid?

Curcumine heeft verschillende eigenschappen die de orale biologische beschikbaarheid beperken.

Zo is curcumine slecht oplosbaar in water.

Daarnaast wordt curcumine na opname relatief snel gemetaboliseerd. Daarbij ontstaan onder andere geconjugeerde metabolieten, waarna verbindingen weer uit het lichaam kunnen worden uitgescheiden.

Daardoor worden na inname van gewone curcumine vaak relatief lage concentraties vrije, onveranderde curcumine in het bloed gevonden.

Dat is een van de redenen waarom zoveel verschillende curcumineformuleringen zijn ontwikkeld.

Fabrikanten proberen bijvoorbeeld:

• de oplosbaarheid te verbeteren;

• de opname te beïnvloeden;

• het metabolisme te veranderen;

• of curcumine op een andere manier aan te bieden.

Daaruit zijn allerlei verschillende supplementvormen ontstaan.

Is curcumine vetoplosbaar?

Curcumine wordt vaak simpelweg omschreven als vetoplosbaar.

Iets nauwkeuriger is om te zeggen dat curcumine lipofiele eigenschappen heeft en slecht oplosbaar is in water.

Dat helpt verklaren waarom de formulering invloed kan hebben op de manier waarop curcumine zich in het spijsverteringskanaal gedraagt.

Curcumine tijdens een maaltijd gebruiken waarin wat vet aanwezig is, kan praktisch zijn.

Maar alleen vet toevoegen lost niet alle problemen rond de biologische beschikbaarheid op.

De beperkte beschikbaarheid heeft namelijk niet alleen met oplosbaarheid te maken, maar ook met het snelle metabolisme van curcumine.

Curcumine met zwarte peper: wat doet piperine?

Een van de bekendste combinaties is:

curcumine + piperine.

Piperine is een alkaloïde uit zwarte peper (Piper nigrum).

Het wordt aan sommige curcuminesupplementen toegevoegd omdat het invloed kan hebben op processen die betrokken zijn bij het metabolisme en transport van stoffen.

Een vaak aangehaald onderzoek liet zien dat piperine de biologische beschikbaarheid van curcumine sterk kon verhogen.

Dat klinkt aantrekkelijk, maar er zit ook een andere kant aan.

Juist omdat piperine invloed kan hebben op enzymen en transporteiwitten die betrokken zijn bij de verwerking van stoffen, kan het mogelijk ook de verwerking van bepaalde geneesmiddelen beïnvloeden.

Dat maakt betere opname niet automatisch hetzelfde als betere keuze.

Gebruik je medicijnen, dan verdient een supplement met piperine daarom extra aandacht.

Meer opname is niet automatisch beter

Dit is misschien wel het belangrijkste punt van deze hele blog.

Bij curcuminesupplementen zie je regelmatig claims als:

veel beter opneembaar
20 keer hogere biologische beschikbaarheid
100 keer betere opname

Zulke getallen kunnen indrukwekkend klinken.

Maar ze vertellen niet automatisch welk product voor jou het beste is.

Je moet bijvoorbeeld weten:

• waarmee het product werd vergeleken;

• welke dosis werd gebruikt;

• welke verbindingen in het bloed werden gemeten;

• hoe lang er werd gemeten;

• en of het verschil in biologische beschikbaarheid ook leidde tot relevante gezondheidsuitkomsten.

Een hogere bloedconcentratie is dus een farmacokinetisch verschil.

Dat is interessant, maar het is niet automatisch bewijs dat een supplement daardoor ook meer gezondheidsvoordeel oplevert.

Wat is een curcumine-fytosoom?

Een andere manier om de biologische beschikbaarheid te beïnvloeden is de fytosoomtechnologie.

Hierbij worden plantenstoffen gecombineerd met fosfolipiden.

Fosfolipiden zijn vetachtige moleculen die onder andere onderdeel zijn van onze celmembranen.

Door curcuminoïden in zo'n formulering aan te bieden, kunnen de eigenschappen tijdens de opname veranderen.

Een bekend commercieel voorbeeld van een curcumine-fytosoom is Meriva®.

Onderzoek naar dergelijke formuleringen laat zien dat de farmacokinetiek kan verschillen van die van gewone niet-geformuleerde curcuminoïden.

Ook hierbij geldt echter:

een betere biologische beschikbaarheid moet niet automatisch worden vertaald naar een beter supplement voor iedere persoon of ieder doel.

Kijk daarom niet alleen naar de technologie, maar ook naar de hoeveelheid, samenstelling, het beschikbare onderzoek en de reden waarom je het product wilt gebruiken.

Wat is micellaire curcumine?

Ook micellaire curcumine is ontwikkeld om de beperkte oplosbaarheid van curcumine te omzeilen.

Micellen zijn zeer kleine structuren die lipofiele stoffen kunnen helpen verspreiden in een waterige omgeving.

Dat is interessant omdat ons spijsverteringskanaal voor een groot deel uit een waterige omgeving bestaat, terwijl curcumine daar juist slecht in oplost.

Met micellaire formuleringen kan de biologische beschikbaarheid daarom aanzienlijk veranderen.

Maar ook hier moeten indrukwekkende opnamepercentages in de juiste context worden bekeken.

Een hogere blootstelling in het bloed is niet automatisch hetzelfde als een bewezen groter effect op het welzijn.

Wat is liposomale curcumine?

Bij liposomale formuleringen wordt gebruikgemaakt van structuren die uit fosfolipiden bestaan.

Liposomen kunnen bepaalde stoffen insluiten of in hun structuur verwerken en worden gebruikt om de manier waarop een stof wordt aangeboden te veranderen.

Je komt liposomale technologie ook tegen bij andere supplementen, zoals vitamine C en glutathion.

Bij curcumine wordt deze technologie gebruikt met het doel de oplosbaarheid, stabiliteit of biologische beschikbaarheid te beïnvloeden.

De precieze eigenschappen kunnen echter sterk verschillen per formulering.

Het woord liposomaal op een etiket is daarom op zichzelf geen kwaliteitsgarantie.

Volledig kurkuma-extract of geïsoleerde curcuminoïden?

Niet ieder supplement probeert zoveel mogelijk geïsoleerde curcumine te leveren.

Sommige producten bevatten een breder extract van kurkuma waarin naast curcuminoïden ook andere natuurlijke bestanddelen aanwezig zijn.

Andere supplementen bevatten juist sterk geconcentreerde of gestandaardiseerde curcuminoïden.

Dat zijn verschillende benaderingen.

Soms wordt bij een volledig extract gesproken over een zogenaamd entourage-effect: het idee dat verschillende plantenstoffen elkaar zouden aanvullen.

Dat is een interessante hypothese, maar ik zou daar geen algemene conclusie aan verbinden dat een volledig extract daardoor automatisch beter werkt.

Een breder extract bevat simpelweg een andere samenstelling dan geïsoleerde curcuminoïden.

Welke formulering het meest passend is, hangt mede af van waarvoor het product wordt gebruikt en hoeveel betrouwbaar onderzoek naar die specifieke formulering beschikbaar is.

Wat betekent standaardisatie?

Bij kruiden- en plantenextracten vind ik dit een belangrijk onderdeel van het etiket.

Stel dat op twee supplementen staat:

500 mg kurkuma

Dat betekent nog niet dat beide producten dezelfde hoeveelheid curcuminoïden leveren.

Een extract kan bijvoorbeeld gestandaardiseerd zijn op een bepaald percentage curcuminoïden.

Standaardisatie betekent dat de fabrikant probeert een vastgestelde hoeveelheid van bepaalde bestanddelen in het extract te garanderen.

Kijk daarom niet alleen naar:

hoeveel milligram kurkuma bevat dit supplement?

maar ook naar:

wat voor extract is het en waarop is het gestandaardiseerd?

Dat vertelt vaak veel meer.

Welke curcuminevorm is het beste?

Daar is geen universeel antwoord op.

Gewone gestandaardiseerde curcuminoïden, curcumine met piperine, fytosomale formuleringen en micellaire of andere geavanceerde formuleringen hebben verschillende eigenschappen.

Een product met een hogere biologische beschikbaarheid kan interessant zijn wanneer daarvoor goede farmacokinetische gegevens beschikbaar zijn.

Maar de keuze hangt ook af van:

• de reden van gebruik;

• de gebruikte hoeveelheid;

• de specifieke formulering;

• verdraagbaarheid;

• medicijngebruik;

• veiligheid;

• kwaliteit;

• en het beschikbare onderzoek naar het daadwerkelijke product.

Daarom zou ik een supplement nooit uitsluitend kiezen omdat op de verpakking staat dat de opname tientallen keren hoger is.

Waar let ik op bij een curcuminesupplement?

Wanneer ik verschillende curcuminesupplementen vergelijk, kijk ik verder dan het aantal milligrammen op de voorkant.

Ik zou onder andere letten op:

1. Wat zit er daadwerkelijk in?

Is het kurkumapoeder, een kurkuma-extract of een gestandaardiseerd curcuminoïdenextract?

2. Hoe is het extract gestandaardiseerd?

Wordt vermeld hoeveel curcuminoïden het product daadwerkelijk levert?

3. Welke formulering wordt gebruikt?

Gaat het om gewone curcuminoïden, een fytosoom, een micellaire formulering of een andere technologie?

4. Bevat het piperine?

Dat kan invloed hebben op de biologische beschikbaarheid, maar verdient ook aandacht wanneer medicijnen worden gebruikt.

5. Is er onderzoek naar de specifieke formulering?

Onderzoek naar curcumine in het algemeen is niet automatisch bewijs voor ieder curcumineproduct.

Dat onderscheid vind ik belangrijk.

6. Hoe transparant is de fabrikant?

Een duidelijke ingrediëntenlijst, informatie over standaardisatie en inzicht in de gebruikte grondstoffen vind ik waardevoller dan alleen grote marketingclaims over opname.

Wanneer is voorzichtigheid belangrijk?

Dat een stof uit een plant komt, betekent niet automatisch dat een geconcentreerd extract voor iedereen geschikt is.

Bij curcuminesupplementen is extra voorzichtigheid verstandig bij bepaalde medische situaties en bij het gebruik van medicijnen.

Dat geldt onder andere wanneer geneesmiddelen worden gebruikt waarvan de werking of verwerking mogelijk beïnvloed kan worden door bestanddelen van het supplement.

Ook bij galblaas- of galwegproblemen, zwangerschap of borstvoeding en rondom een operatie is het verstandig om geconcentreerde curcumineproducten niet zomaar op eigen initiatief te gebruiken.

Gebruik je medicijnen of heb je een medische aandoening, bespreek het gebruik van een geconcentreerd curcumine- of kurkuma-extract dan met een arts of apotheker.

Vooral producten met piperine verdienen daarbij extra aandacht vanwege mogelijke invloed op geneesmiddelmetabolisme en transport.

Kurkuma in voeding is iets anders dan een geconcentreerd supplement

Dit onderscheid vind ik belangrijk.

Kurkuma als specerij gebruiken in een maaltijd is iets anders dan dagelijks een geconcentreerd extract innemen.

Een supplement kan hoeveelheden curcuminoïden leveren die je met een normale hoeveelheid kurkuma in een gerecht niet snel binnenkrijgt.

Daarom kunnen we ervaringen met kurkuma als voedingsmiddel niet automatisch vertalen naar hooggeconcentreerde supplementen.

Andersom betekent de beperkte biologische beschikbaarheid van curcumine ook niet dat kurkuma als voedingsmiddel geen plaats heeft binnen een gezond voedingspatroon.

Kruiden en specerijen kunnen juist een mooie manier zijn om meer variatie en plantaardige stoffen aan voeding toe te voegen.

Curcumine binnen een breder voedingspatroon

Binnen de orthomoleculaire voedingsleer wordt veel aandacht besteed aan afzonderlijke plantenstoffen.

Dat kan interessant zijn, maar ik blijf het belangrijk vinden om het grotere geheel te zien.

Een gezond voedingspatroon bestaat niet uit één polyfenol.

Groenten, fruit, kruiden, specerijen, peulvruchten, noten en andere plantaardige voedingsmiddelen leveren samen een grote verscheidenheid aan bioactieve stoffen.

Een curcuminesupplement kan in een persoonlijke situatie worden overwogen, maar vervangt die basis niet.

Wat ik vooral wil dat je onthoudt

Bij curcumine zegt het aantal milligrammen op de voorkant van een potje niet het hele verhaal.

Maar het tegenovergestelde geldt óók:

een supplement met de hoogste biologische beschikbaarheid is niet automatisch het beste supplement.

Bij een goede beoordeling kijk je naar het totaal:

grondstof → standaardisatie → formulering → biologische beschikbaarheid → wetenschappelijke onderbouwing → veiligheid → persoonlijke situatie.

Dat geeft veel meer informatie dan één indrukwekkend getal op de verpakking.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Twijfel je tussen verschillende kruidenextracten of vind je het lastig om te beoordelen wat termen als gestandaardiseerd, fytosomaal of verhoogde biologische beschikbaarheid werkelijk betekenen? Dan kan ik met je meekijken en helpen om meer overzicht te krijgen.

Neem contact met mij op →

Conclusie

Curcumine is een van de bekendste bioactieve stoffen uit kurkuma. Tegelijkertijd heeft gewone curcumine een beperkte orale biologische beschikbaarheid door onder andere de slechte oplosbaarheid in water en het snelle metabolisme.

Daarom zijn verschillende formuleringen ontwikkeld.

Piperine kan de beschikbaarheid beïnvloeden door processen rond metabolisme en transport te beïnvloeden. Fytosomale, micellaire, liposomale en andere formuleringen proberen via andere technieken de eigenschappen en beschikbaarheid van curcumine te veranderen.

Dat maakt het vergelijken van curcuminesupplementen interessanter dan simpelweg kijken naar het aantal milligrammen.

Een hogere biologische beschikbaarheid kan relevant zijn, maar is niet automatisch hetzelfde als een groter gezondheidsvoordeel.

Kijk daarom naar de specifieke formulering, standaardisatie, kwaliteit van het onderzoek, veiligheid en je persoonlijke situatie.

En bij plantenextracten geldt bovendien iets wat gemakkelijk wordt vergeten: natuurlijk betekent niet automatisch zonder risico. Zeker bij geconcentreerde extracten en het gebruik van medicijnen is het verstandig om mogelijke interacties mee te nemen.