Serrapeptase is een naam die je vooral tegenkomt wanneer je je wat verder verdiept in enzymen als supplement.
Het wordt ook wel serratiopeptidase genoemd.
In tegenstelling tot bromelaïne uit ananas of papaïne uit papaja is serrapeptase geen plantenenzym. Het is een proteolytisch enzym van bacteriële oorsprong.
Dat betekent dat het bepaalde eiwitten kan splitsen.
Toch wordt serrapeptase meestal niet verkocht als een gewoon spijsverteringsenzym. Je ziet het vooral terug in supplementen die worden aangeboden rondom onderwerpen zoals herstel, zwelling en ontstekingsgerelateerde processen.
Ook wordt het enzym onderzocht in relatie tot bepaalde eigenschappen van slijm.
Dat maakt serrapeptase interessant, maar het heeft tegelijkertijd geleid tot behoorlijk grote claims.
Waar komt serrapeptase eigenlijk vandaan? Wat doet een proteolytisch enzym? Waarom is een supplement vaak maagsapresistent? En wat weten we daadwerkelijk uit onderzoek bij mensen?
Serrapeptase of serratiopeptidase?
Eerst de naam, want die kan verwarrend zijn.
Serrapeptase is de naam die je veel op supplementen tegenkomt.
In wetenschappelijke publicaties zie je vaker de naam serratiopeptidase.
Het gaat om hetzelfde type proteolytische enzym.
Serratiopeptidase behoort tot de metalloproteasen. Dat betekent dat bij de enzymatische werking een metaalion betrokken is.
Het enzym is afkomstig van bacteriën uit het geslacht Serratia en kan tegenwoordig via gecontroleerde microbiële fermentatie worden geproduceerd.
Maar komt serrapeptase niet uit een zijderups?
Dit is waarschijnlijk het bekendste verhaal over serrapeptase.
Online wordt regelmatig verteld dat een bacterie in de darm van de zijderups serrapeptase produceert, waarna het enzym zou helpen om de cocon af te breken zodat de volwassen mot eruit kan komen.
Het is een mooi verhaal.
Maar het wordt vaak stelliger verteld dan de historische onderbouwing rechtvaardigt.
Het enzym werd oorspronkelijk beschreven vanuit een Serratia-bacterie die in verband werd gebracht met de zijderups.
Daarom vind ik het nauwkeuriger om te zeggen:
serrapeptase is een proteolytisch enzym van bacteriële oorsprong dat historisch in verband werd gebracht met een bacterie uit de zijderups.
Moderne serrapeptase voor supplementen hoeft bovendien niet uit zijderupsen te worden gewonnen.
Het enzym kan door middel van microbiële fermentatie worden geproduceerd.
Wat doet een proteolytisch enzym?
Het woord proteolytisch betekent eenvoudig gezegd:
eiwitsplitsend.
Eiwitten bestaan uit lange ketens van aminozuren die via verbindingen aan elkaar vastzitten.
Proteolytische enzymen kunnen bepaalde van deze verbindingen verbreken.
Daardoor kunnen kleinere eiwitfragmenten ontstaan.
Heel eenvoudig:
groot eiwit → kleinere eiwitfragmenten → peptiden
Ons eigen lichaam maakt verschillende proteolytische enzymen, maar ook planten en micro-organismen produceren ze.
Serrapeptase hoort dus thuis binnen de brede groep van eiwitsplitsende enzymen.
Dat betekent niet dat alle proteolytische enzymen hetzelfde doen of voor dezelfde toepassingen worden gebruikt.
Is serrapeptase een spijsverteringsenzym?
Niet in de gebruikelijke betekenis.
Dat is een belangrijk verschil met verschillende andere enzymen uit deze kennisbank.
Lactase helpt bij de afbraak van lactose.
Lipase speelt een rol bij de afbraak van vetten.
Amylase helpt zetmeel afbreken.
Serrapeptase wordt als supplement meestal niet gebruikt om een maaltijd te helpen verteren.
De belangstelling richt zich vooral op mogelijke effecten buiten de normale voedselvertering.
Daarom zie je serrapeptase vaker als afzonderlijk supplement dan als onderdeel van een standaard spijsverteringsenzymencomplex.
Waarom werd serrapeptase interessant?
Serratiopeptidase wordt al enkele tientallen jaren onderzocht.
Daarbij is onder andere gekeken naar mogelijke invloed op zwelling, pijn en verschillende ontstekingsgerelateerde processen.
Onderzoek is bijvoorbeeld uitgevoerd rond bepaalde tandheelkundige ingrepen en operaties.
Er zijn dus humane onderzoeken.
Dat betekent echter niet automatisch dat alle toepassingen die tegenwoordig aan serrapeptase worden toegeschreven goed zijn aangetoond.
Een belangrijk probleem is dat veel onderzoeken klein zijn, ouder zijn of methodologische beperkingen hebben.
Dat maakt serrapeptase een goed voorbeeld van het verschil tussen:
er bestaat onderzoek naar een toepassing
en:
de toepassing is overtuigend bewezen.
Serrapeptase en zwelling na een ingreep
Een van de toepassingen die in onderzoek terugkomt, is zwelling na bepaalde operaties en tandheelkundige ingrepen.
Ook binnen de kaakchirurgie is serratiopeptidase onderzocht, bijvoorbeeld na het verwijderen van verstandskiezen.
Sommige onderzoeken hebben veranderingen in zwelling of andere klachten beschreven.
De resultaten zijn echter niet overal hetzelfde en veel onderzoeken zijn relatief klein.
Daarom zou ik niet zeggen:
serrapeptase voorkomt zwelling.
Nauwkeuriger is:
postoperatieve zwelling is een van de gebieden waarin serratiopeptidase bij mensen is onderzocht.
Dat vertelt waarvoor het enzym wetenschappelijke belangstelling heeft gekregen zonder daar een medische belofte van te maken.
Serrapeptase en pijn
Ook pijn komt terug in onderzoek naar serratiopeptidase.
Daarbij is onder andere gekeken naar pijnscores na bepaalde ingrepen.
Maar ook hier is het beschikbare onderzoek niet sterk genoeg om serrapeptase simpelweg als pijnstiller te beschrijven.
Dat onderscheid is belangrijk.
Een verandering in pijnscores binnen een specifieke onderzoekssituatie betekent niet automatisch dat een supplement geschikt is voor allerlei vormen van pijn.
Bij aanhoudende of onverklaarde pijn is het belangrijk om eerst te kijken waar die pijn vandaan komt.
Waarom wordt serrapeptase met ontstekingen verbonden?
Wanneer weefsel beschadigd of geïrriteerd raakt, ontstaat een ingewikkelde biologische reactie.
Daarbij spelen onder andere immuuncellen, signaalstoffen, bloedvaten, vocht en verschillende eiwitten en enzymen een rol.
In experimenteel onderzoek zijn mogelijke mechanismen onderzocht waarmee serratiopeptidase bepaalde onderdelen van deze processen zou kunnen beïnvloeden.
Vanuit dit soort onderzoek is het populaire label ontstekingsremmend enzym ontstaan.
Dat vind ik te eenvoudig.
Een ontstekingsreactie is bovendien niet automatisch iets slechts. Een normale ontstekingsreactie hoort bij bescherming en herstel.
Daarom spreek ik liever over:
onderzoek naar de mogelijke invloed van serrapeptase op ontstekingsgerelateerde processen.
Serrapeptase en slijm
Een heel ander onderzoeksgebied heeft te maken met slijm en luchtwegsecreties.
Serratiopeptidase is onderzocht vanwege mogelijke invloed op bepaalde eigenschappen van slijm.
In kleine onderzoeken zijn bijvoorbeeld veranderingen bekeken in de viscositeit en elasticiteit van sputum.
Dat helpt verklaren waarom serrapeptase soms wordt genoemd in producten die gericht zijn op de luchtwegen.
Maar ook hier moeten we goed kijken naar wat een onderzoek werkelijk laat zien.
Een verandering in eigenschappen van sputum is niet hetzelfde als aantonen dat een supplement een luchtwegaandoening kan aanpakken.
Bij aanhoudende benauwdheid, hoesten of andere luchtwegklachten hoort daarom medische beoordeling.
Serrapeptase en fibrine
Net als bij nattokinase kom je bij serrapeptase regelmatig het woord fibrine tegen.
Fibrine is een eiwit dat een belangrijke rol speelt bij normale bloedstolling en wondherstel.
Omdat serrapeptase een proteolytisch enzym is, wordt onderzocht hoe het verschillende eiwitten en eiwitrijke structuren kan beïnvloeden.
Online wordt dit verhaal vervolgens soms veel groter gemaakt.
Je kunt bijvoorbeeld claims tegenkomen dat serrapeptase ongewenst fibrine uit het lichaam zou opruimen of littekenweefsel zou oplossen.
Daarvoor bestaat onvoldoende goed klinisch bewijs.
Dat een enzym onder bepaalde laboratoriumomstandigheden eiwitten kan afbreken, betekent niet dat een capsule door het lichaam reist en vervolgens precies de eiwitten verwijdert die we niet willen hebben.
Het lichaam werkt veel complexer.
Kan serrapeptase littekenweefsel oplossen?
Dit verdient extra aandacht omdat de claim online vaak wordt herhaald.
Er is onvoldoende goed humaan bewijs om te stellen dat orale serrapeptase bestaand littekenweefsel in het lichaam oplost.
Littekenweefsel is bovendien veel ingewikkelder dan een eenvoudig klompje eiwit.
Bij de vorming en remodellering ervan zijn onder andere collageen, cellen en verschillende onderdelen van de extracellulaire matrix betrokken.
Het beeld van een enzym dat na het slikken naar een litteken reist en het vervolgens opeet, is daarom veel te eenvoudig.
Een interessant biologisch mechanisme is nog geen bewezen toepassing bij mensen.
Hoe zit het met biofilms?
Ook de term biofilm kom je regelmatig tegen bij serrapeptase.
Een biofilm bestaat uit micro-organismen die samenleven binnen een georganiseerde structuur en omgeven kunnen zijn door een beschermende matrix.
In laboratoriumonderzoek worden proteolytische enzymen onderzocht vanwege mogelijke invloed op onderdelen van zulke biofilms.
Dat is wetenschappelijk interessant.
Maar laboratoriumonderzoek naar biofilms betekent niet dat een serrapeptasesupplement een infectie bij mensen kan aanpakken.
Serrapeptase is daarom geen vervanging voor antibiotica of andere reguliere medische behandeling van een infectie.
Waarom is serrapeptase vaak maagsapresistent?
Nu komen we bij een praktisch onderdeel van het supplement.
Serrapeptase is zelf een eiwit.
Ons spijsverteringsstelsel is juist gespecialiseerd in het afbreken van eiwitten.
Daarnaast kan de activiteit van enzymen worden beïnvloed door de zure omstandigheden in de maag.
Daarom zie je serrapeptase regelmatig in een maagsapresistente formulering.
Zo'n formulering is ontworpen om de inhoud tijdens de passage door de maag beter te beschermen en verderop in het maag-darmkanaal vrij te geven.
Het principe is:
de maag passeren → verderop vrijkomen → enzymactiviteit zo goed mogelijk behouden
Daarom kan de formulering bij serrapeptase een relevant onderdeel van het product zijn.
Wordt serrapeptase daadwerkelijk opgenomen?
Dit is moeilijker te beantwoorden dan supplementenmarketing soms doet vermoeden.
Serrapeptase is een relatief groot eiwit en opname vanuit het maag-darmkanaal is daarom niet vanzelfsprekend.
Er bestaan experimentele gegevens en verschillende hypotheses over opname en transport, maar goede farmacokinetische gegevens bij mensen zijn beperkt.
Daarom zou ik niet stellen dat serrapeptase simpelweg intact wordt opgenomen en vervolgens door het lichaam reist om beschadigd of ongewenst weefsel op te ruimen.
Daarmee zouden we verder gaan dan het beschikbare bewijs.
Wat betekent SPU bij serrapeptase?
Net als bij de andere enzymen in deze serie komen we opnieuw bij het verschil tussen gewicht en enzymactiviteit.
Op serrapeptasesupplementen kun je de afkorting SPU tegenkomen.
SPU verwijst naar een activiteitseenheid waarmee informatie wordt gegeven over de proteolytische activiteit van het enzympreparaat onder bepaalde testomstandigheden.
Dat betekent dat twee producten een vergelijkbare hoeveelheid materiaal kunnen bevatten en toch een verschillende enzymactiviteit kunnen hebben.
Daarom kijk ik bij serrapeptase niet alleen naar milligrammen.
Ik wil ook weten hoeveel enzymactiviteit de capsule of aanbevolen dagdosering levert.
Milligram en SPU zijn niet hetzelfde
Het onderscheid is eenvoudig:
milligram zegt iets over het gewicht
en:
SPU zegt iets over de gemeten enzymactiviteit.
Het serrapeptaseproduct met de meeste milligrammen is dus niet automatisch het product met de hoogste enzymactiviteit.
Andersom geldt ook:
meer SPU is niet automatisch beter.
Een hogere activiteit maakt een supplement niet vanzelf effectiever of geschikter voor een bepaalde persoon.
Waarom wordt serrapeptase vaak tussen maaltijden gebruikt?
Op supplementenetiketten wordt serrapeptase vaak op een lege maag of tussen maaltijden geadviseerd.
De gedachte daarachter is begrijpelijk.
Wanneer een proteolytisch enzym samen met een eiwitrijke maaltijd wordt ingenomen, komt het in aanraking met allerlei voedingseiwitten.
Bij serrapeptase is het gebruik meestal niet gericht op het helpen verteren van die maaltijd.
Toch moeten we onderscheid maken tussen een theoretische reden voor een bepaald innamemoment en bewijs dat één specifiek tijdstip daadwerkelijk betere systemische effecten geeft.
Daarom kijk ik ook hier naar het gebruiksadvies en de formulering van het specifieke product.
Wat is het verschil tussen serrapeptase en nattokinase?
Serrapeptase en nattokinase verschijnen regelmatig binnen dezelfde supplementencategorie.
Toch zijn ze niet hetzelfde.
Nattokinase ontstaat tijdens de fermentatie van natto en is vooral bekend geworden vanwege zijn fibrinolytische activiteit.
Serrapeptase is een bacterieel proteolytisch enzym en heeft een andere onderzoeksgeschiedenis, met onder andere aandacht voor zwelling, pijn, ontstekingsgerelateerde processen en eigenschappen van slijm.
Ze hebben dus ieder een eigen biologisch verhaal.
Daarom zou ik beide enzymen niet simpelweg onder één algemene noemer plaatsen alsof ze onderling uitwisselbaar zijn.
Kun je serrapeptase en nattokinase combineren?
Er bestaan supplementen waarin serrapeptase en nattokinase worden gecombineerd.
Daarbij wordt meestal uitgegaan van het idee dat de enzymen verschillende proteolytische of fibrinolytische eigenschappen hebben.
Maar twee biologisch actieve enzymen combineren betekent niet automatisch dat het supplement beter werkt.
Het maakt het bovendien moeilijker om te bepalen welk enzym verantwoordelijk is voor een eventueel effect en welke hoeveelheid passend is.
Ook veiligheid en mogelijke interacties met medicatie verdienen dan extra aandacht.
Een combinatieproduct zou ik daarom niet kiezen puur omdat meer enzymen indrukwekkender klinken.
Wanneer is extra voorzichtigheid verstandig?
Bij serrapeptase vind ik voorzichtigheid belangrijker dan bij een eenvoudig enzym zoals lactase.
Dat geldt vooral wanneer iemand antistollingsmedicatie of plaatjesremmers gebruikt, een bloedingsstoornis heeft of binnenkort een operatie of tandheelkundige ingreep krijgt.
Ook tijdens zwangerschap en borstvoeding is terughoudendheid verstandig.
Daarnaast weten we minder over langdurig gebruik dan bij veel klassieke voedingsstoffen.
Dat betekent niet automatisch dat serrapeptase onveilig is.
Het betekent vooral dat we geen zekerheid moeten suggereren die er niet is.
Gebruik je medicijnen of combineer je meerdere biologisch actieve supplementen, bespreek serrapeptase dan met arts of apotheker.
Waar let ik op bij een serrapeptasesupplement?
Wanneer ik een serrapeptaseproduct bekijk, kijk ik eerst naar de enzymactiviteit.
Wordt duidelijk aangegeven hoeveel activiteit de capsule of dagdosering levert?
Daarna kijk ik naar de formulering.
Omdat serrapeptase een eiwit is en enzymactiviteit door de omstandigheden in het maag-darmkanaal kan worden beïnvloed, vind ik het relevant hoe het product is samengesteld en of er bijvoorbeeld sprake is van een maagsapresistente formulering.
Ook kijk ik naar de totale dosering, eventuele combinaties met andere enzymen en de transparantie van de fabrikant.
En misschien nog belangrijker:
welke claims worden gemaakt?
Een product dat rustig uitlegt wat serrapeptase is, vind ik iets anders dan een product dat belooft bloedvaten schoon te maken, littekenweefsel op te lossen, bloedstolsels af te breken of infecties aan te pakken.
Bij zulke grote beloften zou ik juist extra kritisch worden.
Waarom vind ik serrapeptase interessant?
Niet omdat het zogenaamd door het lichaam reist en overal ongewenste eiwitten opruimt.
Dat verhaal is veel te eenvoudig.
Ik vind serrapeptase vooral interessant omdat we hier te maken hebben met een bacterieel proteolytisch enzym dat al tientallen jaren binnen verschillende toepassingen wordt onderzocht.
Er bestaat humaan onderzoek naar onderwerpen zoals zwelling, pijn en bepaalde eigenschappen van slijm.
Tegelijkertijd laat de totale onderzoeksliteratuur iets anders belangrijks zien.
Je kunt veel publicaties over een stof vinden terwijl het beschikbare bewijs toch beperkt blijft doordat onderzoeken klein, oud of methodologisch zwak zijn.
Dat is een waardevolle les voor de hele supplementenkennisbank.
De hoeveelheid onderzoek zegt niet automatisch iets over de kwaliteit van het bewijs.
Veelgestelde vragen over serrapeptase
Wat is serrapeptase?
Serrapeptase, ook serratiopeptidase genoemd, is een proteolytisch enzym van bacteriële oorsprong. Het kan bepaalde eiwitten splitsen.
Komt serrapeptase uit de zijderups?
Het enzym werd historisch in verband gebracht met een Serratia-bacterie die bij de zijderups werd aangetroffen. Het populaire verhaal dat het enzym specifiek wordt gebruikt om de volwassen mot uit de cocon te laten ontsnappen, wordt vaak stelliger verteld dan de onderbouwing rechtvaardigt.
Is serrapeptase een spijsverteringsenzym?
Serrapeptase is een proteolytisch enzym, maar wordt als supplement meestal niet gebruikt om een maaltijd te helpen verteren. De belangstelling richt zich vooral op mogelijke effecten buiten de normale voedselvertering.
Waarvoor wordt serrapeptase onderzocht?
Onderzoek heeft onder andere gekeken naar zwelling en pijn na bepaalde ingrepen, ontstekingsgerelateerde processen en eigenschappen van slijm. De kwaliteit en hoeveelheid van het klinische bewijs zijn beperkt.
Kan serrapeptase littekenweefsel oplossen?
Daarvoor bestaat geen overtuigend klinisch bewijs. Het beeld dat een orale capsule selectief littekenweefsel in het lichaam oplost, is te eenvoudig.
Kan serrapeptase biofilms afbreken?
Er bestaat experimenteel onderzoek naar proteolytische enzymen en biofilms. Dat is geen bewijs dat een serrapeptasesupplement een infectie bij mensen kan behandelen.
Wat betekent SPU?
SPU wordt gebruikt als eenheid om informatie te geven over de proteolytische activiteit van een serrapeptasepreparaat onder bepaalde testomstandigheden.
Is meer SPU beter?
Niet automatisch. Een hogere gemeten enzymactiviteit betekent niet vanzelf dat een product effectiever of geschikter is.
Waarom is serrapeptase vaak maagsapresistent?
Serrapeptase is zelf een eiwit en enzymactiviteit kan worden beïnvloed door de omstandigheden in het maag-darmkanaal. Een maagsapresistente formulering is bedoeld om het enzym tijdens passage door de maag beter te beschermen.
Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?
Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.
Overweeg je serrapeptase of gebruik je een supplement waarin verschillende enzymen zijn gecombineerd? Dan kan ik met je meekijken naar de samenstelling, enzymactiviteit, formulering en reden van gebruik.
Bij medicatie, een verhoogde bloedingsneiging, een medische aandoening of een geplande medische of tandheelkundige ingreep blijft overleg met arts of apotheker belangrijk.
Tot slot
Serrapeptase heeft misschien wel een van de opvallendste verhalen binnen deze enzymencategorie.
Het komt niet uit een tropische vrucht en het is ook geen enzym dat ons lichaam zelf produceert om voeding te verteren.
Het is een proteolytisch enzym van bacteriële oorsprong.
Vanuit zijn vermogen om eiwitten te splitsen ontstond onderzoek naar verschillende toepassingen, waaronder zwelling en pijn na bepaalde ingrepen en eigenschappen van slijm.
Daaromheen is vervolgens een grote supplementenmarkt ontstaan.
En juist daar vind ik nuance belangrijk.
Serrapeptase is geen verzonnen marketingingrediënt. Het enzym bestaat daadwerkelijk en er is klinisch en experimenteel onderzoek naar gedaan.
Maar uitspraken dat serrapeptase littekenweefsel oplost, bloedvaten schoonmaakt, ongewenst fibrine uit het lichaam verwijdert of infecties via biofilms kan aanpakken, gaan veel verder dan we op basis van goed humaan onderzoek kunnen zeggen.
Dat maakt serrapeptase voor mij juist interessant om over te schrijven.
Het laat mooi zien hoe een werkelijk bestaand biologisch mechanisme uiteindelijk kan uitgroeien tot veel grotere gezondheidsclaims dan het onderzoek rechtvaardigt.
Wie naar een serrapeptasesupplement kijkt, kan daarom beter letten op enzymactiviteit, formulering, maagsapresistentie, reden van gebruik en eventuele medicatie dan op spectaculaire beloften.
In de volgende blog wordt het verhaal gelukkig een stuk eenvoudiger.
Dan kijken we naar lactase, het enzym waarmee lactose wordt afgebroken en waarom niet iedereen gedurende het hele leven evenveel lactase aanmaakt.