Wie nattokinase voor het eerst op een supplementenetiket ziet, denkt misschien dat het een vitamine of plantenstof is.
Maar nattokinase is iets heel anders.
Het is een enzym dat ontstaat tijdens de fermentatie van natto, een traditioneel Japans voedingsmiddel gemaakt van sojabonen.
Natto staat bekend om zijn uitgesproken geur, kleverige structuur en karakteristieke draden. Tijdens de fermentatie met bepaalde bacteriën ontstaan verschillende verbindingen en enzymen.
Eén daarvan is nattokinase.
Nattokinase kreeg wetenschappelijke aandacht vanwege zijn fibrinolytische activiteit. Het enzym kan onder laboratoriumomstandigheden fibrine afbreken. Fibrine is een eiwit dat een belangrijke rol speelt bij de normale bloedstolling.
Dat verklaart waarom nattokinase uiteindelijk terechtkwam in onderzoek naar bloedvaten, fibrinolyse en cardiovasculaire gezondheid.
Maar wat betekent dat precies? Is natto eten hetzelfde als een nattokinasesupplement gebruiken? Wat betekent FU op het etiket? En kun je nattokinase zien als een natuurlijke bloedverdunner?
Dat laatste ligt een stuk genuanceerder.
Wat is natto?
Om nattokinase te begrijpen, beginnen we bij het voedingsmiddel waar het vandaan komt.
Natto wordt gemaakt van gekookte sojabonen die worden gefermenteerd met bacteriën van het type Bacillus subtilis var. natto.
Tijdens de fermentatie veranderen de bonen.
Ze krijgen hun kenmerkende sterke geur, uitgesproken smaak en kleverige, draderige structuur.
In Japan wordt natto traditioneel gegeten, bijvoorbeeld in combinatie met rijst.
Fermentatie verandert echter niet alleen de smaak en structuur van een voedingsmiddel.
De micro-organismen die tijdens de fermentatie actief zijn produceren ook allerlei stoffen en enzymen.
Een daarvan is nattokinase.
Wat is nattokinase precies?
Nattokinase is een proteolytisch enzym.
Dat betekent dat het bepaalde eiwitten kan afbreken.
Toch heeft nattokinase binnen deze enzymenserie een heel ander verhaal dan bijvoorbeeld papaïne en bromelaïne.
Nattokinase is vooral bekend geworden vanwege zijn fibrinolytische activiteit.
Fibrinolytisch verwijst naar processen die betrokken zijn bij de afbraak van fibrine.
Om te begrijpen waarom dat interessant is, moeten we eerst kijken naar wat fibrine eigenlijk doet.
Wat is fibrine?
Wanneer je jezelf verwondt en een bloedvat beschadigd raakt, moet het lichaam het bloedverlies kunnen beperken.
Daarvoor beschikt het over een zorgvuldig gereguleerd stollingssysteem.
Fibrine speelt daarin een belangrijke rol.
Tijdens de bloedstolling wordt uiteindelijk een netwerk van fibrinedraden gevormd. Dat netwerk helpt het stolsel stevigheid te geven.
Dat is een normaal en noodzakelijk proces.
Maar een stolsel hoeft niet voor altijd te blijven bestaan.
Wanneer het zijn functie heeft vervuld, beschikt het lichaam over systemen waarmee fibrine weer gecontroleerd kan worden afgebroken.
Dat proces noemen we fibrinolyse.
Stolling en fibrinolyse horen dus allebei bij de normale regulatie van het lichaam.
Wat heeft nattokinase met fibrinolyse te maken?
Nattokinase werd interessant voor onderzoekers omdat het in laboratoriumonderzoek fibrine kon afbreken.
Later is ook bij mensen gekeken naar mogelijke effecten van orale nattokinase op verschillende markers die betrokken zijn bij fibrinolyse en bloedstolling.
In kleine onderzoeken zijn na inname veranderingen in bepaalde van deze markers gevonden.
Dat maakt nattokinase biologisch interessant.
Maar hier moeten we een belangrijke stap niet overslaan.
Dat een enzym fibrine kan afbreken of bepaalde biomarkers beïnvloedt, betekent niet automatisch dat een supplement trombose voorkomt of een bestaand bloedstolsel kan behandelen.
Dat zijn heel andere vragen waarvoor klinisch bewijs nodig is.
Waarom is nattokinase populair geworden?
Zodra bekend werd dat nattokinase invloed kan hebben op fibrine en fibrinolytische processen, ontstond belangstelling voor mogelijke toepassingen rond cardiovasculaire gezondheid.
Nattokinase wordt daarom onderzocht in relatie tot onderwerpen zoals bloeddruk, bloedvaten en verschillende stollingsgerelateerde processen.
Dat zie je terug in de manier waarop nattokinasesupplementen worden aangeboden.
Toch verschilt de hoeveelheid en kwaliteit van het humane bewijs per toepassing.
Nattokinase is daarmee een goed voorbeeld van een supplement waarbij een interessant biologisch mechanisme niet automatisch hetzelfde is als een bewezen gezondheidsvoordeel.
Nattokinase en bloeddruk
Er is ook onderzoek gedaan naar nattokinase en bloeddruk.
Sommige onderzoeken hebben kleine veranderingen in de systolische en diastolische bloeddruk gevonden.
Ook in samengevoegde analyses van meerdere onderzoeken zijn bescheiden gemiddelde veranderingen beschreven.
Maar niet ieder onderzoek komt tot dezelfde conclusie.
Er zijn ook langduriger onderzoeken waarin geen duidelijk effect op de bloeddruk werd gevonden.
Daarom vind ik de uitspraak:
nattokinase verlaagt de bloeddruk
te stellig.
Nauwkeuriger is:
nattokinase wordt onderzocht in relatie tot bloeddruk en vaatgezondheid, maar de onderzoeksresultaten zijn niet volledig consistent.
Gebruik je medicatie voor een verhoogde bloeddruk, verander die dan niet op basis van het gebruik van een supplement.
Nattokinase en stollingsfactoren
Onderzoekers hebben daarnaast gekeken naar verschillende factoren die betrokken zijn bij de bloedstolling.
In kleine humane studies zijn veranderingen gevonden in bepaalde stollingsgerelateerde markers.
Dat ondersteunt het idee dat nattokinase biologisch actief kan zijn binnen processen die samenhangen met fibrine en bloedstolling.
Juist daarom zie ik nattokinase niet als een willekeurig wellnesssupplement.
Wanneer een supplement mogelijk invloed heeft op processen rond de bloedstolling, wordt veiligheid extra belangrijk.
Dat geldt zeker wanneer iemand medicijnen gebruikt die eveneens invloed hebben op de stolling.
Is nattokinase hetzelfde als een bloedverdunner?
Nee.
Ik zou nattokinase niet gelijkstellen aan voorgeschreven anticoagulantia of plaatjesremmers.
Geneesmiddelen die worden gebruikt om het risico op ongewenste bloedstolsels te verminderen hebben specifieke werkingsmechanismen, doseringen en medische indicaties.
Nattokinase is een voedingssupplement met een andere en veel beperktere bewijsbasis.
Een voorgeschreven antistollingsmiddel mag daarom nooit op eigen initiatief worden vervangen door nattokinase.
Ook het omgekeerde verdient aandacht.
Nattokinase toevoegen bovenop medicatie die de bloedstolling beïnvloedt kan mogelijk ongewenste effecten geven.
Gebruik je antistollingsmedicatie of een plaatjesremmer, bespreek het gebruik van nattokinase dan eerst met arts of apotheker.
Waarom vraagt nattokinase meer voorzichtigheid dan sommige andere enzymen?
Niet ieder enzym in deze kennisbank vraagt om dezelfde aandachtspunten.
Lactase wordt bijvoorbeeld vooral gebruikt om lactose in het spijsverteringskanaal af te breken.
Amylase helpt bij de afbraak van zetmeel.
Lipase speelt een rol bij de vertering van vetten.
Nattokinase wordt juist onderzocht vanwege mogelijke effecten op systemische processen rond fibrine en bloedstolling.
Daarom krijgt veiligheid in deze blog bewust meer aandacht.
Het gaat niet om het creëren van onrust.
Het gaat erom dat de biologische eigenschappen van het enzym vragen om een zorgvuldige benadering.
Is natto eten hetzelfde als nattokinase slikken?
Nee.
Natto is een compleet gefermenteerd voedingsmiddel.
Het bevat onder andere eiwitten, vetten, koolhydraten, vezels, micronutriënten en verschillende stoffen die tijdens fermentatie ontstaan.
Een nattokinasesupplement is iets anders.
Daarbij gaat het om een geconcentreerd enzympreparaat dat is gestandaardiseerd op een bepaalde enzymatische activiteit.
Een capsule met nattokinase is daarom niet simpelweg natto in een andere vorm.
Nattokinase en vitamine K2 zijn niet hetzelfde
Dit wordt soms door elkaar gehaald omdat zowel nattokinase als vitamine K2 met natto worden geassocieerd.
Het zijn echter totaal verschillende stoffen.
Nattokinase is een enzym.
Vitamine K2 is een vitamine.
Natto kan een belangrijke voedingsbron zijn van vitamine K2, met name van menaquinon-7, ook wel MK-7 genoemd.
Vitamine K speelt onder andere een rol bij de normale bloedstolling.
Nattokinase wordt juist onderzocht vanwege fibrinolytische activiteit.
Een nattokinasepreparaat kan bovendien zo worden geproduceerd dat het weinig of geen vitamine K2 bevat.
Daarom is het belangrijk om niet alleen naar het woord natto op de verpakking te kijken, maar naar de daadwerkelijke samenstelling.
Ook wanneer een product geen vitamine K2 bevat, blijft voorzichtigheid bij antistollingsmedicatie belangrijk vanwege nattokinase zelf.
Hoe wordt nattokinase als supplement gemaakt?
Nattokinase wordt geproduceerd met behulp van fermentatie door bacteriën, meestal stammen van Bacillus subtilis.
Na het fermentatieproces kan het enzym verder worden geïsoleerd, gezuiverd en gedroogd.
Vervolgens kan het preparaat worden gestandaardiseerd op enzymactiviteit.
Het eindproduct hoeft daardoor niet naar natto te ruiken of te smaken.
Een capsule bevat meestal een geconcentreerd enzympreparaat en niet simpelweg gemalen gefermenteerde sojabonen.
Wat betekent FU bij nattokinase?
Net als bij bromelaïne en papaïne vertelt alleen het aantal milligrammen bij nattokinase niet het hele verhaal.
Op etiketten kom je daarom vaak de afkorting FU tegen.
FU staat voor Fibrinolytic Units.
Deze eenheid geeft informatie over de fibrinolytische activiteit van het enzympreparaat onder vastgestelde testomstandigheden.
Het verschil kun je eenvoudig onthouden:
milligrammen zeggen iets over het gewicht van het preparaat
en:
FU zegt iets over de gemeten enzymatische activiteit.
Daarom kan een etiket met alleen het aantal milligrammen onvoldoende informatie geven om nattokinaseproducten goed met elkaar te vergelijken.
Wat betekent bijvoorbeeld 2.000 FU?
Op nattokinasesupplementen kun je bijvoorbeeld een hoeveelheid van 2.000 FU per capsule of dagdosering tegenkomen.
Dat betekent niet 2.000 milligram.
FU is een maat voor activiteit, niet voor gewicht.
Een preparaat met minder milligram kan daardoor toch dezelfde gestandaardiseerde activiteit leveren als een product met meer milligram.
Bij het beoordelen van een nattokinaseproduct vind ik de hoeveelheid FU per aanbevolen dagdosering daarom informatiever dan alleen het aantal milligrammen.
Meer FU is niet automatisch beter
Juist bij nattokinase is dit een belangrijk punt.
Bij supplementen ontstaat gemakkelijk het idee dat een hoger getal automatisch betekent dat een product beter is.
Maar nattokinase wordt onderzocht vanwege effecten op processen die samenhangen met fibrine en bloedstolling.
Daarom is het niet logisch om zonder duidelijke reden naar een zo hoog mogelijke enzymactiviteit te zoeken.
Sterker is niet automatisch beter of geschikter.
De reden van gebruik, veiligheid, medicatie en persoonlijke situatie zijn minstens zo belangrijk.
Wanneer wordt nattokinase ingenomen?
Op supplementenetiketten wordt nattokinase regelmatig buiten de maaltijd geadviseerd.
Daarachter zit de gedachte dat een proteolytisch enzym anders in het spijsverteringskanaal in contact komt met voedingseiwitten.
Ik zou daar geen universele regel van maken.
Onderzoeken gebruiken verschillende preparaten en innameschema's en er is geen algemeen bewezen ideaal innamemoment voor iedere toepassing.
Belangrijker vind ik dat je je houdt aan het gebruiksadvies van het specifieke product en niet op eigen initiatief steeds hogere hoeveelheden gaat gebruiken.
Bij medicatie of een verhoogd bloedingsrisico is overleg met arts of apotheker belangrijker dan het precieze tijdstip waarop je de capsule inneemt.
Kan nattokinase eigenlijk worden opgenomen?
Dit is een interessante vraag.
Nattokinase is zelf een eiwit en eiwitten worden normaal gesproken tijdens de spijsvertering afgebroken.
Toch zijn na orale inname bij mensen veranderingen gemeten in verschillende fibrinolytische en stollingsgerelateerde biomarkers.
Dat wijst erop dat orale inname biologische effecten kan hebben.
Hoe dat precies gebeurt, is ingewikkelder dan het beeld dat soms online wordt gegeven.
Ik zou bijvoorbeeld niet zeggen dat een nattokinasecapsule simpelweg intact vanuit de darm naar het bloed gaat en daar bloedstolsels begint op te lossen.
Dat is een veel te eenvoudige voorstelling van een complex proces.
Kan nattokinase een bloedstolsel oplossen?
Dit is een belangrijke vraag, omdat hier gemakkelijk gevaarlijke verwachtingen kunnen ontstaan.
Onder laboratoriumomstandigheden heeft nattokinase fibrinolytische activiteit en kan het fibrine afbreken.
Dat betekent niet dat een nattokinasesupplement gebruikt kan worden om zelf een bloedstolsel te behandelen.
Bij een mogelijke trombose, longembolie, beroerte of hartinfarct is snelle medische beoordeling noodzakelijk.
Nattokinase is daarvoor geen vervanging.
Gebruik een supplement daarom nooit als alternatief voor acute medische zorg of voorgeschreven antistollingsmedicatie.
Voor wie vraagt nattokinase extra aandacht?
Vooral bij medicijnen of omstandigheden die de bloedstolling beïnvloeden vind ik extra voorzichtigheid belangrijk.
Denk aan het gebruik van anticoagulantia of plaatjesremmers, een bekende stollingsstoornis, een verhoogde bloedingsneiging of een geplande operatie.
Ook tijdens zwangerschap en borstvoeding zou ik nattokinase niet zomaar gebruiken.
Daarnaast kunnen combinaties met andere supplementen die mogelijk invloed hebben op bloedplaatjes of stollingsprocessen extra aandacht vragen.
Gebruik je medicijnen of meerdere supplementen tegelijk, bespreek nattokinase dan met arts of apotheker voordat je het toevoegt.
Nattokinase en soja-allergie
Omdat nattokinase oorspronkelijk ontstaat tijdens de fermentatie van soja, is de productinformatie extra belangrijk bij een soja-allergie.
Een sterk gezuiverd enzympreparaat is niet hetzelfde als het eten van sojabonen.
Toch kunnen grondstoffen, productiemethoden en eventuele residuen per product verschillen.
Bij een ernstige soja-allergie zou ik daarom niet automatisch aannemen dat ieder nattokinasesupplement geschikt is.
Controleer de productinformatie en overleg bij twijfel met een deskundige.
Waar let ik op bij een nattokinasesupplement?
Bij nattokinase kijk ik allereerst naar de enzymactiviteit.
Hoeveel FU levert één capsule en hoeveel FU bevat de aanbevolen dagdosering?
Daarna kijk ik naar de grondstof en productie. Is duidelijk hoe het nattokinase is gemaakt en gestandaardiseerd?
Ook de aanwezigheid van vitamine K2 verdient aandacht. Staat duidelijk vermeld of het product vitamine K bevat of juist zonder relevante hoeveelheid vitamine K is geproduceerd?
Vervolgens kijk ik naar de dosering en de claims.
Een extreem hoog FU-getal maakt een supplement niet automatisch beter.
En een product dat suggereert dat nattokinase trombose, een beroerte of andere cardiovasculaire aandoeningen kan voorkomen of aanpakken, gaat veel verder dan wat verantwoord uit het beschikbare onderzoek kan worden geconcludeerd.
Tot slot kijk ik altijd naar medicatie en persoonlijke omstandigheden.
Bij nattokinase is dat geen bijzaak, maar een belangrijk onderdeel van de beoordeling.
Waarom vind ik nattokinase zo'n interessant enzym?
Omdat nattokinase totaal anders is dan veel andere enzymen in deze kennisbank.
Bij amylase denken we aan zetmeel.
Bij lipase aan vetten.
Bij lactase aan lactose.
Bij bromelaïne en papaïne aan eiwitsplitsing.
Nattokinase brengt ons ineens bij een heel andere route:
fermentatie → natto → nattokinase → fibrine → fibrinolyse → cardiovasculair onderzoek
Dat laat mooi zien hoe verschillend enzymen kunnen zijn.
Een enzym is niet automatisch een spijsverteringsenzym.
En precies daarom verdient nattokinase een eigen verhaal.
Veelgestelde vragen over nattokinase
Wat is nattokinase?
Nattokinase is een proteolytisch enzym dat ontstaat tijdens de fermentatie van natto, een traditioneel Japans voedingsmiddel van gefermenteerde sojabonen. Het staat vooral bekend om zijn fibrinolytische activiteit.
Wat betekent fibrinolytisch?
Fibrinolytisch verwijst naar de afbraak van fibrine. Fibrine is een eiwit dat een belangrijke rol speelt bij de vorming en stevigheid van bloedstolsels.
Is nattokinase een bloedverdunner?
Nattokinase wordt onderzocht vanwege mogelijke effecten op fibrinolyse en stollingsgerelateerde processen, maar het is niet hetzelfde als een voorgeschreven anticoagulans of plaatjesremmer. Gebruik het niet als vervanging van medicatie.
Verlaagt nattokinase de bloeddruk?
Nattokinase is onderzocht in relatie tot bloeddruk. Sommige onderzoeken laten kleine veranderingen zien, terwijl andere onderzoeken geen duidelijk effect vinden. De resultaten zijn dus niet volledig consistent.
Wat betekent FU?
FU staat voor Fibrinolytic Units. Het is een maat voor de gestandaardiseerde fibrinolytische enzymactiviteit van het preparaat.
Is 2.000 FU hetzelfde als 2.000 mg?
Nee. FU is een maat voor enzymactiviteit. Milligram is een maat voor gewicht.
Is natto eten hetzelfde als nattokinase slikken?
Nee. Natto is een compleet gefermenteerd voedingsmiddel. Een nattokinasesupplement bevat een geconcentreerd enzympreparaat met een bepaalde enzymactiviteit.
Zit er vitamine K2 in nattokinase?
Natto zelf kan veel vitamine K2 bevatten. Een geïsoleerd nattokinasepreparaat kan anders zijn samengesteld en sommige producten worden geproduceerd met weinig of geen vitamine K2. Controleer daarom altijd het etiket.
Kan nattokinase samen met bloedverdunners?
Vanwege mogelijke effecten op processen rond bloedstolling is overleg met arts of apotheker belangrijk wanneer je anticoagulantia, plaatjesremmers of andere medicatie gebruikt die de bloedstolling beïnvloedt.
Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?
Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.
Overweeg je nattokinase of gebruik je een supplement waarin verschillende enzymen zijn gecombineerd? Dan kan ik met je meekijken naar de samenstelling, enzymactiviteit en reden van gebruik.
Bij nattokinase vind ik medicatie extra belangrijk. Gebruik je antistollingsmedicatie, plaatjesremmers of andere medicijnen, heb je een stollingsstoornis of staat er een medische ingreep gepland, bespreek supplementgebruik dan altijd met arts of apotheker.
Tot slot
Het verhaal van nattokinase begint niet in een supplementenpotje, maar bij een traditioneel Japans voedingsmiddel:
natto.
Tijdens de fermentatie van sojabonen ontstaat nattokinase, een enzym dat de aandacht van onderzoekers trok vanwege zijn fibrinolytische activiteit.
Vanuit die ontdekking ontstond onderzoek naar nattokinase, fibrine, bloedstolling, bloeddruk en cardiovasculaire gezondheid.
Er zijn interessante resultaten gevonden, maar het beschikbare humane onderzoek geeft nog geen reden om nattokinase als een bewezen middel voor het voorkomen of aanpakken van cardiovasculaire aandoeningen te presenteren.
Voor mij maakt dat het enzym niet minder interessant.
Het laat juist opnieuw zien hoe belangrijk het is om onderscheid te maken tussen:
wat een stof biologisch kan doen
en:
wat een supplement bij mensen aantoonbaar oplevert.
Bij nattokinase komt daar veiligheid nadrukkelijk bij.
De FU-activiteit, samenstelling, aanwezigheid van vitamine K2, reden van gebruik en eventuele medicatie zijn allemaal relevant.
En juist omdat nattokinase wordt onderzocht vanwege processen rond fibrine en bloedstolling geldt hier heel duidelijk:
meer is niet automatisch beter.
In de volgende blog blijven we bij de proteolytische enzymen, maar maken we opnieuw een bijzondere stap.
Dan kijken we naar serrapeptase, een enzym met een opvallende oorsprong en een supplement waarvoor veel claims worden gemaakt, terwijl de kwaliteit van het humane bewijs zorgvuldig bekeken moet worden.