Een rijpe papaja is zacht, zoet en sappig. Maar wanneer je naar de onrijpe papajavrucht kijkt, kom je een heel ander interessant onderdeel van de plant tegen.
In het melkachtige sap van de onrijpe vrucht, de zogenaamde latex, bevinden zich verschillende eiwitsplitsende enzymen.
Eén daarvan is papaïne.
Papaïne is een proteolytisch enzym. Dat betekent dat het eiwitten in kleinere delen kan splitsen.
Die eigenschap heeft ervoor gezorgd dat papaïne veel breder wordt gebruikt dan alleen binnen voeding. Het enzym is interessant voor de voedingsmiddelenindustrie en wordt ook verwerkt in bepaalde supplementen met spijsverteringsenzymen.
Maar wat doet papaïne precies? Krijg je het ook binnen wanneer je een rijpe papaja eet? Waarom wordt het gecombineerd met andere enzymen? En waar kun je op letten wanneer je papaïne op een supplementenetiket tegenkomt?
Dat bekijken we in deze blog.
Wat is papaïne?
Papaïne is een enzym afkomstig uit de papajaplant, Carica papaya.
Het behoort tot een groep enzymen die cysteïneproteasen worden genoemd. Deze enzymen beschikken over een specifieke structuur waarmee ze bepaalde verbindingen in eiwitten kunnen splitsen.
Dat klinkt ingewikkelder dan het in de basis is.
Stel je een eiwit voor als een lange kralenketting.
De kralen zijn aminozuren en de verbindingen tussen die kralen houden de keten bij elkaar.
Papaïne kan bepaalde verbindingen in zo'n eiwitketen verbreken.
Daardoor kunnen steeds kleinere delen ontstaan:
eiwit → kleinere eiwitfragmenten → peptiden → aminozuren
Ons lichaam doet tijdens de spijsvertering iets vergelijkbaars met zijn eigen enzymen.
Papaïne is bijzonder omdat het een eiwitsplitsend enzym is dat afkomstig is uit een plant.
Waar zit papaïne in de papaja?
Hier zit een interessant detail.
Vooral de onrijpe papajavrucht is belangrijk als bron van papaïne.
Wanneer de schil van een onrijpe papaja wordt ingesneden, kan er een wit, melkachtig sap vrijkomen. Dit wordt latex genoemd.
In deze latex bevinden zich verschillende proteolytische enzymen, waaronder papaïne, chymopapaïne en caricain.
Voor commerciële productie kan papaïne uit deze latex worden gewonnen en vervolgens verder worden verwerkt.
Daarom is de uitspraak papaïne is het enzym in papaja eigenlijk wat te eenvoudig.
Nauwkeuriger is:
papaïne is één van de eiwitsplitsende enzymen die vooral wordt gewonnen uit de latex van de onrijpe papajavrucht.
Zit er ook veel papaïne in rijpe papaja?
Hier moeten we onderscheid maken tussen de vrucht als voedingsmiddel en een geconcentreerd enzympreparaat.
De hoeveelheid en activiteit van de proteolytische enzymen veranderen tijdens het rijpen van de papaja.
De onrijpe vrucht en de latex zijn daarom veel belangrijker als bron voor commerciële papaïnepreparaten dan de zachte, rijpe papaja die we als fruit eten.
Een rijpe papaja eten is dus niet hetzelfde als een papaïnesupplement gebruiken.
Papaja levert als voedingsmiddel onder andere water, koolhydraten, vezels, vitamines, mineralen en verschillende plantenstoffen.
Een papaïnepreparaat is juist samengesteld om geconcentreerde enzymatische activiteit te leveren.
Dat zijn twee verschillende dingen.
Waarom kan papaïne eiwitten afbreken?
Enzymen hebben verschillende functies.
Amylase helpt bijvoorbeeld bij de afbraak van zetmeel.
Lipase speelt een rol bij het afbreken van vetten.
Papaïne richt zich op eiwitten.
Het enzym kan bepaalde verbindingen in eiwitten hydrolyseren. Dat betekent dat deze verbindingen met behulp van water worden gesplitst.
Die proteolytische eigenschap verklaart waarom papaïne binnen verschillende toepassingen interessant is geworden.
Een heel tastbaar voorbeeld daarvan vinden we gewoon in de keuken.
Van papaja naar vleesvermalser
Papaïne wordt al lange tijd gebruikt om vlees malser te maken.
Vlees bestaat voor een belangrijk deel uit eiwitten.
Wanneer proteolytische enzymen op deze eiwitten inwerken, kunnen bepaalde eiwitstructuren gedeeltelijk worden afgebroken.
Daardoor verandert de structuur en kan het vlees zachter worden.
Dit laat heel duidelijk zien wat papaïne doet.
Het enzym kan eiwitverbindingen afbreken.
Vanwege deze eigenschap worden papaïnepreparaten ook gebruikt binnen verschillende processen in de voedingsmiddelenindustrie.
Wat heeft papaïne met onze spijsvertering te maken?
Wanneer we eiwitten eten, moeten grote voedingseiwitten worden afgebroken tot kleinere delen voordat het lichaam de afzonderlijke aminozuren goed kan opnemen en gebruiken.
Ons lichaam heeft daar zelf een uitgebreid systeem voor.
In de maag speelt bijvoorbeeld pepsine een rol.
Verderop in de spijsvertering komen enzymen zoals trypsine, chymotrypsine en verschillende peptidasen in beeld.
Papaïne is daarom niet noodzakelijk voor een normale menselijke eiwitvertering.
Het lichaam maakt zijn eigen spijsverteringsenzymen.
Toch wordt papaïne vanwege zijn eiwitsplitsende activiteit toegevoegd aan bepaalde supplementen met spijsverteringsenzymen.
Waarom zit papaïne in spijsverteringssupplementen?
Wanneer je een breed enzymcomplex bekijkt, kun je verschillende soorten enzymen tegenkomen.
Amylase is gericht op de afbraak van zetmeel.
Lipase speelt een rol bij vetten.
Proteasen richten zich op eiwitten.
Daarnaast kunnen plantaardige proteolytische enzymen zoals papaïne en bromelaïne worden toegevoegd.
Papaïne wordt in zo'n product dus vooral gebruikt vanwege het vermogen om voedingseiwitten te splitsen.
Dat betekent niet dat iedereen die eiwitrijk eet extra papaïne nodig heeft.
Bij een normaal functionerende spijsvertering beschikt het lichaam zelf over verschillende mechanismen om voedingseiwitten af te breken.
Meer eiwitten eten betekent daarom niet automatisch dat je een supplement met proteolytische enzymen nodig hebt.
Is papaïne hetzelfde als bromelaïne?
Nee.
Ze hebben wel een belangrijke overeenkomst.
Papaïne komt uit papaja. Bromelaïne komt uit ananas.
Beide behoren tot de plantaardige proteolytische enzymen en kunnen eiwitten splitsen.
Het zijn echter verschillende enzymen met een andere oorsprong en moleculaire structuur.
Daarom kunnen ze ook samen voorkomen in supplementen met spijsverteringsenzymen.
In mijn vorige blog heb ik bromelaïne uitgebreider besproken. Hier houden we de aandacht bij het eigen verhaal van papaïne.
Papaïne wordt voor meer onderzocht dan alleen spijsvertering
Door zijn eiwitsplitsende eigenschappen is papaïne door de jaren heen interessant geworden voor verschillende toepassingen.
Het enzym wordt bijvoorbeeld gebruikt of onderzocht binnen voedselverwerking, biotechnologie en bepaalde gespecialiseerde toepassingen waarbij proteolytische activiteit relevant is.
Daarnaast kom je papaïne tegen in onderzoek naar wondzorg en in preparaten waarin verschillende proteolytische enzymen worden gecombineerd.
Dat maakt papaïne biologisch interessant.
Maar het betekent niet dat iedere toepassing die online aan papaïne wordt toegeschreven even goed bij mensen is onderzocht.
Daarom is het belangrijk om steeds te vragen:
welke vorm van papaïne is onderzocht, bij welke toepassing en wat werd er daadwerkelijk gemeten?
Een bijzondere toepassing van papaïne bij wondzorg
De proteolytische werking van papaïne is niet alleen interessant bij voedingseiwitten.
Onder gecontroleerde omstandigheden kunnen proteolytische enzymen ook invloed hebben op eiwitrijke structuren in beschadigd weefsel.
Daarom is papaïne onderzocht en gebruikt binnen bepaalde vormen van wondzorg, onder andere voor het verwijderen van beschadigd of dood weefsel.
Dat is uiteraard iets totaal anders dan het slikken van een papaïnecapsule.
Ik noem het vooral omdat het mooi laat zien dat de eiwitsplitsende werking van papaïne een echte biologische eigenschap is.
Dezelfde enzymatische eigenschap kan heel verschillende toepassingen hebben, afhankelijk van waar en hoe het enzym wordt gebruikt.
Dat een enzym uitwendig voor een bepaalde toepassing interessant is, betekent niet automatisch dat een oraal supplement hetzelfde effect heeft.
Hoe zit het met papaïne, ontstekingen en pijn?
Wanneer je online naar papaïne zoekt, kom je ook claims tegen over ontstekingen, pijn, zwelling, herstel en de immuunfunctie.
Hier vind ik voorzichtigheid belangrijk.
Er bestaat experimenteel onderzoek naar verschillende biologische eigenschappen van papaïne. Daarnaast zijn er onderzoeken naar combinaties van meerdere proteolytische enzymen.
Maar wanneer een onderzoek een combinatie van verschillende enzymen gebruikt, kunnen we een eventueel effect niet zomaar volledig aan papaïne toeschrijven.
Daarom zou ik papaïne niet simpelweg omschrijven als een natuurlijk ontstekingsremmend enzym.
Dat klinkt aantrekkelijk, maar gaat verder dan wat we op basis van het beschikbare humane onderzoek kunnen zeggen.
En papaja voor de spijsvertering?
Hier ontstaat gemakkelijk verwarring.
Een papajapreparaat is niet automatisch hetzelfde als geïsoleerde papaïne.
Er is onderzoek gedaan naar papajapreparaten bij mensen met bepaalde spijsverteringsklachten. In sommige onderzoeken zijn interessante resultaten gevonden.
Maar een papajapreparaat kan verschillende stoffen uit de vrucht bevatten.
Daaruit kunnen we dus niet automatisch concluderen dat een gevonden effect door papaïne is veroorzaakt.
Dit is een belangrijk principe bij supplementenonderzoek.
Onderzoek naar een voedingsmiddel of plantenpreparaat is niet automatisch onderzoek naar één afzonderlijk bestanddeel daarvan.
Bij papaïne vertellen milligrammen niet het hele verhaal
Net als bij bromelaïne komen we bij papaïne bij een belangrijk kenmerk van enzymen.
Stel dat op een supplement staat:
Papaïne 100 mg
Dan weet je hoeveel enzympreparaat aanwezig is.
Maar je weet nog niet automatisch hoe actief dat preparaat is.
En juist bij enzymen is de activiteit belangrijk.
Een enzym moet immers een bepaalde reactie kunnen katalyseren.
Daarom worden bij enzympreparaten soms naast het gewicht ook activiteitseenheden vermeld.
Wat betekenen activiteitseenheden bij papaïne?
Afhankelijk van de fabrikant en gebruikte analysemethode kun je verschillende activiteitseenheden tegenkomen.
Bij papaïne kun je bijvoorbeeld een aanduiding zoals PU, Papain Units, zien.
Het belangrijkste is niet dat je alle afkortingen uit je hoofd leert.
Het belangrijkste is dat je het verschil begrijpt:
milligrammen vertellen hoeveel enzympreparaat aanwezig is
en:
activiteitseenheden geven informatie over de enzymatische activiteit onder bepaalde testomstandigheden.
Twee supplementen met allebei 100 milligram papaïne hoeven daarom niet dezelfde enzymactiviteit te hebben.
De gebruikte grondstof, verwerking en standaardisatie kunnen verschillen.
Kun je activiteitseenheden van verschillende enzymen vergelijken?
Niet zomaar.
Dit is belangrijk wanneer je supplementen met verschillende enzymen vergelijkt.
Een activiteitseenheid voor papaïne kun je niet simpelweg naast een GDU-waarde van bromelaïne zetten en vervolgens concluderen dat het hoogste getal het sterkste enzym aangeeft.
Verschillende analysemethoden kunnen gebruikmaken van andere testomstandigheden en andere substraten.
De getallen zijn daardoor niet automatisch rechtstreeks met elkaar te vergelijken.
Wanneer je twee papaïneproducten vergelijkt, is het daarom vooral nuttig om te kijken of dezelfde activiteitseenheid en analysemethode worden gebruikt.
Wanneer wordt papaïne ingenomen?
Wanneer papaïne onderdeel is van een spijsverteringsenzymencomplex, ligt gebruik rond de maaltijd voor de hand.
Het doel is dan dat het enzym aanwezig is wanneer voedingseiwitten in het spijsverteringskanaal terechtkomen.
Je kunt ook producten tegenkomen waarbij papaïne buiten de maaltijd wordt geadviseerd vanwege vermeende systemische effecten.
Daar zou ik terughoudender mee omgaan.
Voor veel van deze bredere toepassingen is het humane bewijs beperkt.
We kunnen daarom niet zomaar aannemen dat een orale papaïnecapsule buiten de maaltijd voorspelbare effecten elders in het lichaam heeft.
Binnen een spijsverteringsenzymencomplex is de gedachte achter het gebruik eenvoudiger:
voedingseiwitten en een proteolytisch enzym komen op hetzelfde moment in het spijsverteringskanaal terecht.
Blijft papaïne actief in de maag?
Enzymen zijn eiwitten.
Hun activiteit wordt beïnvloed door de omgeving waarin ze terechtkomen.
Zuurgraad, temperatuur, andere enzymen, voeding en verblijfsduur kunnen allemaal invloed hebben op de enzymatische activiteit.
Een waarde die onder gecontroleerde omstandigheden in een laboratorium wordt gemeten, vertelt daarom niet exact wat er op ieder moment in het menselijke maag-darmkanaal gebeurt.
Ook de formulering van een supplement kan relevant zijn.
Daarom kijk ik bij een enzympreparaat liever naar het complete product dan alleen naar één indrukwekkend getal op het etiket.
Papaïne en allergie
Allergie verdient bij papaïne extra aandacht.
Papaïne en andere eiwitten uit papaja kunnen bij gevoelige mensen allergische reacties veroorzaken.
Heb je een bekende allergie voor papaja, dan is voorzichtigheid met een geconcentreerd papaïnepreparaat belangrijk.
Bij een supplement krijg je immers niet simpelweg een stukje fruit binnen, maar een geconcentreerde bron van bepaalde bestanddelen uit de plant.
En hoe zit het met latexallergie?
Papaja wordt ook genoemd in relatie tot het latex-fruitsyndroom.
Bij sommige mensen met een latexallergie kunnen antistoffen reageren op vergelijkbare eiwitten die in bepaalde vruchten voorkomen.
Papaja behoort tot de voedingsmiddelen waarbij zulke kruisreacties zijn beschreven.
Dat betekent niet dat iedereen met een latexallergie automatisch op papaja of papaïne reageert.
Heb je echter een bekende ernstige latexallergie of papaja-allergie, dan zou ik niet op eigen initiatief gaan experimenteren met een geconcentreerd papaïnepreparaat.
Is papaïne veilig als supplement?
De veiligheid hangt onder andere af van de hoeveelheid, enzymactiviteit, het specifieke product, de gebruiksduur en persoonlijke gevoeligheid.
Bij proteolytische enzympreparaten kunnen bijvoorbeeld maag-darmklachten voorkomen.
Omdat geïsoleerde papaïnesupplementen minder uitgebreid zijn onderzocht dan veel klassieke voedingsstoffen, zou ik hoge doseringen niet automatisch als beter beschouwen.
Ook tijdens zwangerschap en borstvoeding vind ik terughoudendheid met geconcentreerde papaïnepreparaten verstandig.
Dat staat los van het normaal eten van rijpe papaja als voedingsmiddel.
Gebruik je medicijnen of heb je een medische aandoening, dan is het verstandig supplementgebruik met arts of apotheker te bespreken.
Waar let ik op bij een papaïnesupplement?
Wanneer ik een papaïneproduct bekijk, wil ik eerst weten wat ik daadwerkelijk voor me heb.
Ik kijk naar de bron van het enzym en naar de hoeveelheid papaïne per dagdosering.
Vervolgens kijk ik naar de enzymactiviteit. Alleen een groot aantal milligrammen zegt bij een enzym immers niet alles.
Ook de samenstelling is belangrijk.
Wordt papaïne los aangeboden of is het onderdeel van een breder spijsverteringsenzymencomplex?
Bij een combinatieproduct kijk ik ook naar de andere enzymen. Een product met papaïne, bromelaïne, protease, amylase en lipase heeft een andere samenstelling dan een supplement met alleen papaïne.
Tot slot kijk ik naar de claims.
Een product dat rustig uitlegt dat papaïne een proteolytisch enzym uit papaja is, vind ik iets anders dan een product dat suggereert dat papaïne allerlei aandoeningen kan aanpakken.
Wanneer vind ik papaïne vooral interessant?
Voor mij is papaïne in de eerste plaats interessant als voorbeeld van een plantaardig proteolytisch enzym.
Het laat mooi zien dat enzymen niet alleen door het menselijk lichaam worden gemaakt.
Ook planten beschikken over enzymen die allerlei chemische reacties mogelijk maken.
Binnen supplementen past papaïne vooral logisch bij het onderwerp eiwitsplitsing en spijsverteringsenzymen.
De bredere toepassingen zijn wetenschappelijk interessant, maar daarbij wil ik steeds afzonderlijk kijken naar de vorm, toepassing, doelgroep en kwaliteit van het onderzoek.
Zo voorkomen we dat één biologische eigenschap van een enzym wordt vertaald naar tientallen gezondheidsclaims.
Veelgestelde vragen over papaïne
Wat is papaïne?
Papaïne is een proteolytisch enzym uit de papajaplant. Het kan bepaalde verbindingen in eiwitten splitsen.
Waar komt papaïne vandaan?
Commerciële papaïne kan worden gewonnen uit het melkachtige sap, de latex, van onrijpe vruchten van de papajaplant.
Zit papaïne ook in rijpe papaja?
De hoeveelheid en activiteit van proteolytische enzymen veranderen tijdens het rijpen. De onrijpe vrucht en latex zijn belangrijker als bron voor commerciële papaïnepreparaten. Een rijpe papaja eten is daarom niet hetzelfde als een geconcentreerd papaïnesupplement gebruiken.
Wat doet papaïne?
Papaïne is een protease. Het kan bepaalde eiwitverbindingen afbreken en grotere eiwitten daarmee in kleinere delen splitsen.
Waarom zit papaïne in spijsverteringsenzymen?
Vanwege de proteolytische activiteit. Papaïne wordt daarom soms toegevoegd aan enzymcomplexen die zijn samengesteld om verschillende voedingsstoffen af te breken.
Is papaïne hetzelfde als bromelaïne?
Nee. Papaïne komt uit papaja en bromelaïne uit ananas. Het zijn wel beide plantaardige proteolytische enzymen.
Is meer milligram papaïne beter?
Niet automatisch. Bij enzymen is naast de hoeveelheid ook de aangegeven enzymactiviteit relevant.
Kan papaïne allergische reacties veroorzaken?
Dat is mogelijk. Vooral bij een bekende allergie voor papaja is voorzichtigheid met een geconcentreerd papaïnepreparaat belangrijk. Ook bij een ernstige latexallergie kan extra aandacht verstandig zijn vanwege mogelijke kruisreactiviteit.
Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?
Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.
Gebruik je een supplement met spijsverteringsenzymen of twijfel je over de samenstelling van een enzymcomplex? Dan kan ik met je meekijken naar de verschillende enzymen, de aangegeven activiteit en de plaats van het supplement binnen het grotere geheel.
Bij medicatie, medische aandoeningen, allergieën of aanhoudende spijsverteringsklachten blijft overleg met arts, apotheker of andere gekwalificeerde zorgverlener belangrijk.
Tot slot
Papaïne vind ik een mooi enzym om uit te leggen omdat het verhaal heel tastbaar begint.
Bij een onrijpe papaja.
Wanneer de vrucht wordt ingesneden, kan er melkachtige latex vrijkomen. In dat sap bevinden zich enzymen die eiwitten kunnen afbreken.
Een daarvan is papaïne.
Precies die eigenschap verklaart waarom papaïne wordt gebruikt bij voedselverwerking en waarom het ook in bepaalde supplementen met spijsverteringsenzymen terecht is gekomen.
Tegelijkertijd hoeven we papaïne niet groter te maken dan het is.
Het lichaam beschikt zelf over een uitgebreid systeem van spijsverteringsenzymen en niet iedereen heeft aanvullende enzymen nodig.
Voor bredere toepassingen bestaat interessant onderzoek, maar de onderbouwing verschilt per onderwerp.
Daarom zijn voor mij drie dingen vooral belangrijk om te onthouden:
Papaïne is een daadwerkelijk actief eiwitsplitsend enzym. Het wordt vooral gewonnen uit de onrijpe papajavrucht. En bij een enzympreparaat vertelt het aantal milligrammen niet het hele verhaal.
De enzymactiviteit is minstens zo interessant.
In de volgende blog verlaten we de tropische vruchten en gaan we naar een traditioneel Japans voedingsmiddel: natto.
Daar komen we nattokinase tegen, een enzym met een heel ander verhaal.