Bromelaïne uitgelegd: het bijzondere enzym uit ananas

Wat is bromelaïne?

Bromelaïne is eigenlijk niet één enkel enzym.

De naam wordt gebruikt voor een mengsel van verschillende proteolytische enzymen uit de ananasplant.

Proteolytisch betekent dat deze enzymen eiwitten kunnen splitsen.

Je kunt een eiwit zien als een lange keten die is opgebouwd uit kleinere bouwstenen: aminozuren.

Tijdens de vertering moeten grote eiwitten stap voor stap worden afgebroken tot kleinere delen.

Heel eenvoudig ziet dat er zo uit:

groot eiwit → kleinere eiwitstukjes → peptiden → aminozuren

Ons eigen spijsverteringsstelsel beschikt daarvoor over verschillende enzymen.

Denk bijvoorbeeld aan pepsine in de maag en verschillende proteasen die verderop in de spijsvertering actief zijn.

Bromelaïne is bijzonder omdat deze eiwitsplitsende enzymen afkomstig zijn uit een plant.

Waarom bevat een ananasplant zulke enzymen?

Planten zijn biochemisch veel ingewikkelder dan we soms denken.

Ze maken allerlei enzymen die betrokken zijn bij processen zoals groei, ontwikkeling, rijping en bescherming.

Ook de ananasplant bevat verschillende enzymen.

Bromelaïne is daar een bekend voorbeeld van.

De eiwitsplitsende eigenschappen maken bromelaïne niet alleen interessant voor voedingssupplementen. Proteolytische enzymen uit ananas worden ook onderzocht en toegepast binnen andere gebieden.

Misschien heb je de werking zelfs al eens in je eigen keuken ervaren.

Waarom prikt verse ananas soms op je tong?

Wanneer je verse ananas eet, kun je een prikkelend of gevoelig gevoel in je mond krijgen.

Daar kunnen meerdere eigenschappen van de vrucht aan bijdragen, waaronder de zuren en de aanwezige proteolytische enzymen.

Die enzymen kunnen namelijk eiwitten beïnvloeden.

Hetzelfde principe wordt gebruikt wanneer verse ananas aan vlees wordt toegevoegd.

De proteolytische enzymen kunnen eiwitten in het vlees afbreken, waardoor de structuur zachter wordt.

Laat je het te lang staan, dan kan het vlees juist erg zacht of papperig worden.

Het enzym blijft immers eiwitverbindingen splitsen.

Daarmee wordt bromelaïne meteen een stuk minder abstract.

Het gaat om enzymen die daadwerkelijk eiwitten kunnen afbreken.

Bromelaïne uit de vrucht en uit de stengel

Bromelaïne komt in verschillende delen van de ananasplant voor.

Daarbij wordt onder andere onderscheid gemaakt tussen bromelaïne uit de vrucht en bromelaïne uit de stengel.

Voor commerciële productie is vooral de stengel interessant. Hieruit kunnen bromelaïnerijke extracten worden gewonnen en verder worden verwerkt.

Een bromelaïnesupplement bestaat daarom niet simpelweg uit gedroogde ananas.

Het gaat om een geconcentreerd enzympreparaat.

Dat verschil is belangrijk wanneer we voeding en supplementen met elkaar vergelijken.

Is ananas eten hetzelfde als bromelaïne gebruiken?

Nee.

Wanneer je verse ananas eet, krijg je een compleet voedingsmiddel binnen.

Ananas levert onder andere water, koolhydraten, vezels, vitamine C, mineralen, plantenstoffen en enzymen.

Een bromelaïnesupplement is iets anders.

Daarbij worden bromelaïnehoudende enzymen uit de plant gewonnen en geconcentreerd.

Onderzoek naar een geconcentreerd bromelaïnepreparaat kun je daarom niet automatisch vertalen naar het eten van ananas.

Andersom kun je ook niet stellen dat een supplement hetzelfde doet als de vrucht.

Ananas is voeding. Een bromelaïnesupplement is een geconcentreerd enzympreparaat.

Wat gebeurt er met bromelaïne in de spijsvertering?

Dit is een interessante vraag, want enzymen zijn zelf ook eiwitten.

Normaal gesproken worden eiwitten tijdens de spijsvertering afgebroken. Je zou daarom kunnen verwachten dat een enzym als bromelaïne simpelweg wordt verteerd.

Toch lijkt het verhaal ingewikkelder te zijn.

In onderzoek zijn aanwijzingen gevonden dat na orale inname een kleine hoeveelheid bromelaïne of bromelaïnegerelateerde activiteit in de circulatie kan worden aangetroffen.

Dat heeft onderzoekers nieuwsgierig gemaakt naar mogelijke effecten buiten het spijsverteringskanaal.

Tegelijkertijd moeten we daar voorzichtig mee omgaan.

Dat er na inname iets meetbaar is, betekent nog niet automatisch dat iedere voorgestelde systemische toepassing van een bromelaïnesupplement ook daadwerkelijk bij mensen werkt.

Daarvoor moet iedere toepassing afzonderlijk worden onderzocht.

Bromelaïne en de vertering van eiwitten

De meest voor de hand liggende eigenschap van bromelaïne blijft de proteolytische activiteit.

Bromelaïne kan eiwitverbindingen splitsen.

Daarom wordt het regelmatig toegevoegd aan supplementen met spijsverteringsenzymen.

Je kunt het daar bijvoorbeeld tegenkomen naast protease, papaïne, amylase en lipase.

Deze enzymen doen niet allemaal hetzelfde.

Proteolytische enzymen zoals bromelaïne, papaïne en andere proteasen zijn gericht op eiwitten.

Lipase speelt een rol bij de afbraak van vetten.

Amylase helpt bij de afbraak van zetmeel.

Door verschillende enzymen te combineren ontstaat een supplement dat gericht is op meerdere onderdelen van een maaltijd.

Dat betekent niet dat iedereen extra spijsverteringsenzymen nodig heeft.

Een gezond spijsverteringsstelsel produceert zelf verschillende enzymen om voeding te verteren.

Waarom wordt bromelaïne ook voor andere toepassingen onderzocht?

Hier wordt het verhaal interessanter.

Onderzoekers kijken namelijk niet alleen naar het vermogen van bromelaïne om voedingseiwitten af te breken.

Bromelaïne wordt ook onderzocht in relatie tot verschillende processen rond bijvoorbeeld zwelling, pijn, ontstekingsreacties, immuunprocessen, bloedplaatjes, fibrine en herstel na bepaalde ingrepen.

Voor sommige van deze gebieden bestaat onderzoek bij mensen. Voor andere toepassingen komt een groot deel van de kennis nog uit laboratoriumonderzoek of dieronderzoek.

Daarom vind ik een algemene uitspraak als:

bromelaïne werkt ontstekingsremmend

te stellig.

Maar zeggen dat bromelaïne uitsluitend interessant is voor de vertering doet eveneens geen recht aan het onderzoek.

Het belangrijkste is dat we per toepassing kijken naar de kwaliteit van het beschikbare bewijs.

Bromelaïne rond tandheelkundige ingrepen

Een toepassing die regelmatig terugkomt in onderzoek is het gebruik van bromelaïne rond tandheelkundige ingrepen, bijvoorbeeld na het verwijderen van verstandskiezen.

Daarbij is onder andere gekeken naar zwelling, pijn en ongemak na de ingreep.

Sommige onderzoeken laten mogelijke voordelen zien, maar resultaten en onderzoeksopzetten verschillen.

Dat maakt bromelaïne interessant voor verder onderzoek, maar niet automatisch tot standaardondersteuning na iedere tandheelkundige ingreep.

Volg na een ingreep altijd de adviezen van tandarts, kaakchirurg of andere behandelaar.

Bromelaïne en de neus en bijholten

Bromelaïne is ook onderzocht bij klachten rond de neus en bijholten.

Er bestaan onderzoeken waarin mogelijke effecten zijn beschreven, maar het beschikbare bewijs is onvoldoende om daar algemene conclusies uit te trekken.

Ook hier is het onderscheid belangrijk tussen:

er wordt onderzoek naar gedaan

en:

het effect is overtuigend aangetoond.

Juist bij supplementen vind ik dat een belangrijk verschil.

Bromelaïne heeft ook een medische toepassing

Een bijzonder voorbeeld laat zien hoe krachtig proteolytische enzymen kunnen zijn wanneer ze heel gericht worden toegepast.

Er bestaat een medische toepassing waarbij een bromelaïnerijk enzympreparaat door zorgprofessionals wordt gebruikt om beschadigd en dood weefsel bij bepaalde ernstige brandwonden te verwijderen.

Dit wordt enzymatisch debridement genoemd.

Dat is uiteraard iets totaal anders dan een bromelaïnecapsule uit een supplementenwinkel.

Ik vind het toch interessant om te benoemen, omdat het heel duidelijk laat zien wat proteolytische enzymen kunnen doen.

Ze kunnen eiwitrijke structuren daadwerkelijk afbreken.

Een medisch toegepast enzympreparaat zegt echter niets over de werkzaamheid van een gewoon voedingssupplement voor andere gezondheidsdoelen.

Bromelaïne, fibrine en bloedstolling

Je kunt bromelaïne ook tegenkomen in informatie over fibrine.

Fibrine is een eiwit dat een belangrijke rol speelt bij de bloedstolling en wondherstel.

In experimenteel onderzoek zijn effecten van bromelaïne beschreven op processen die samenhangen met fibrine en bloedplaatjes.

Dat maakt het onderwerp wetenschappelijk interessant, maar is tegelijkertijd een reden om voorzichtig te zijn met grote claims.

Bloedstolling is een nauwkeurig gereguleerd proces dat je niet zomaar zelf wilt beïnvloeden.

Gebruik je medicijnen die invloed hebben op de bloedstolling, heb je een stollingsstoornis of staat er een operatie gepland, bespreek het gebruik van een geconcentreerd bromelaïnesupplement dan eerst met arts of apotheker.

Waarom vertellen milligrammen bij bromelaïne niet het hele verhaal?

Bij enzymen is er iets bijzonders aan de hand.

Bij veel vitamines en mineralen kijken we vooral naar milligrammen of microgrammen.

Bij een enzym vertelt het gewicht maar een deel van het verhaal.

Stel dat twee supplementen allebei 500 milligram bromelaïne bevatten.

Dan betekent dit niet automatisch dat ze dezelfde enzymatische activiteit hebben.

Je wilt namelijk ook weten:

hoe actief is het enzympreparaat?

Dat is bij bromelaïne een belangrijk aandachtspunt.

Wat betekenen GDU en FIP?

Op een bromelaïnesupplement kun je afkortingen tegenkomen zoals GDU en soms FIP-eenheden.

GDU staat voor Gelatin Digesting Units.

Dit soort eenheden geeft informatie over de proteolytische activiteit van het enzym onder bepaalde testomstandigheden.

Je kunt het verschil eenvoudig zo onthouden:

milligrammen vertellen hoeveel materiaal aanwezig is

en:

activiteitseenheden vertellen iets over de enzymatische activiteit van dat materiaal.

Een etiket waarop alleen staat dat een product 500 milligram bromelaïne bevat, vertelt daarom minder dan een etiket waarop ook de enzymactiviteit duidelijk wordt vermeld.

Meer milligram is niet automatisch beter

Dit is een belangrijk principe dat ook bij andere enzymen terugkomt.

Bij enzymen kijk ik niet alleen naar het aantal milligrammen, maar ook naar de aangegeven enzymactiviteit.

Een enzympreparaat kan per milligram een andere activiteit hebben dan een ander preparaat.

Daarnaast kunnen kwaliteit, formulering, opslag en stabiliteit een rol spelen.

Enzymen zijn eiwitten en kunnen gevoelig zijn voor omstandigheden zoals warmte en vocht.

Het grootste getal op de verpakking vertelt dus niet automatisch welk product het meest geschikt is.

Bromelaïne bij de maaltijd of tussen maaltijden?

Op etiketten en in supplementadviezen kun je verschillende gebruiksmomenten tegenkomen.

Wanneer bromelaïne onderdeel is van een supplement met spijsverteringsenzymen, wordt het meestal rond een maaltijd gebruikt.

Het idee daarachter is eenvoudig. Op dat moment zijn voedingseiwitten aanwezig waarop proteolytische enzymen kunnen inwerken.

Bij producten die voor andere toepassingen worden aangeboden, wordt bromelaïne soms juist buiten de maaltijd geadviseerd.

Daarbij wordt vaak geredeneerd dat het enzym dan minder in contact komt met voedingseiwitten.

Ik zou daar geen algemene harde regel van maken.

Producten verschillen in samenstelling en voor veel systemische toepassingen is het bewijs niet sterk genoeg om één ideaal innamemoment vast te stellen.

Kijk daarom altijd naar het doel, de samenstelling en het gebruiksadvies van het specifieke product.

Is bromelaïne hetzelfde als papaïne?

Nee.

Bromelaïne en papaïne hebben wel iets belangrijks gemeen.

Het zijn allebei proteolytische enzymen.

Bromelaïne komt uit de ananasplant.

Papaïne komt uit papaja.

Omdat beide eiwitten kunnen splitsen, worden ze soms samen verwerkt in supplementen met spijsverteringsenzymen.

Maar het zijn verschillende enzymen met hun eigen eigenschappen.

In de volgende blog kijk ik daarom specifiek naar papaïne en naar wat het enzym uit papaja bijzonder maakt.

Kan bromelaïne bijwerkingen geven?

Bromelaïne wordt bij orale inname over het algemeen redelijk goed verdragen.

Toch kunnen bijwerkingen voorkomen.

Daarbij worden vooral maag-darmklachten gemeld, zoals maagklachten en diarree.

Ook allergieën verdienen aandacht.

Heb je een bekende allergie voor ananas, dan is voorzichtigheid met een geconcentreerd bromelaïnepreparaat vanzelfsprekend belangrijk.

Daarnaast zou ik extra opletten bij medicijngebruik, middelen die de bloedstolling beïnvloeden, een geplande operatie, zwangerschap en borstvoeding.

Over het gebruik tijdens zwangerschap en borstvoeding is onvoldoende bekend om zomaar aan te nemen dat suppletie passend is.

Dat betekent niet dat bromelaïne een gevaarlijke stof is.

Het betekent vooral dat het een biologisch actief enzympreparaat is.

Juist wanneer een supplement daadwerkelijk biologische activiteit heeft, vind ik het belangrijk om ook naar veiligheid, interacties en persoonlijke omstandigheden te kijken.

Is bromelaïne een wondermiddel?

Nee.

En dat hoeft ook helemaal niet.

Bromelaïne is interessant zonder er spectaculaire eigenschappen aan toe te schrijven.

Het komt van nature voor in de ananasplant, kan eiwitten afbreken, wordt industrieel gewonnen, komt voor in spijsverteringssupplementen en wordt binnen verschillende biologische en medische onderzoeksgebieden bestudeerd.

Voor sommige toepassingen bestaat onderzoek bij mensen.

Andere claims steunen nog sterk op laboratoriumonderzoek, dieronderzoek of een biologisch aannemelijk mechanisme.

Daarom kies ik liever voor een nuchtere middenweg:

bromelaïne is interessant genoeg om serieus te bekijken, maar dat betekent niet dat iedere claim over bromelaïne bewezen is.

Waar let ik op bij een bromelaïnesupplement?

Wanneer ik naar een bromelaïneproduct kijk, begin ik niet bij het grootste getal op de voorkant van de verpakking.

Ik kijk eerst naar de bron en samenstelling. Is duidelijk om welk bromelaïnepreparaat het gaat en is het een los supplement of onderdeel van een groter enzymcomplex?

Daarna kijk ik naar de hoeveelheid én enzymactiviteit. Alleen het aantal milligrammen vertelt bij enzymen namelijk niet het hele verhaal.

Ook het gebruiksdoel is belangrijk. Wordt het product aangeboden als spijsverteringsenzym rond de maaltijd, of worden er heel andere eigenschappen aan toegeschreven?

Vervolgens kijk ik naar de claims. Zijn die rustig en realistisch geformuleerd, of wordt bromelaïne neergezet als oplossing voor allerlei medische klachten?

Tot slot zijn medicatie en persoonlijke omstandigheden belangrijk.

Zo ontstaat een veel completer beeld dan wanneer je alleen producten vergelijkt op basis van het aantal milligrammen.

Veelgestelde vragen over bromelaïne

Wat is bromelaïne?

Bromelaïne is een verzamelnaam voor proteolytische enzymen uit de ananasplant. Deze enzymen kunnen eiwitten in kleinere delen splitsen.

Zit bromelaïne alleen in de vrucht van de ananas?

Nee. Bromelaïneachtige enzymen komen in verschillende delen van de ananasplant voor. Voor commerciële bromelaïnepreparaten kan onder andere de stengel worden gebruikt.

Is ananas eten hetzelfde als bromelaïne slikken?

Nee. Ananas is een compleet voedingsmiddel. Een supplement bevat een geconcentreerd enzympreparaat en kan daarom niet één op één met de vrucht worden vergeleken.

Waarvoor wordt bromelaïne gebruikt?

Bromelaïne wordt onder andere gebruikt in supplementen met spijsverteringsenzymen vanwege de eiwitsplitsende activiteit. Daarnaast wordt het onderzocht binnen verschillende andere biologische en medische toepassingen. De hoeveelheid bewijs verschilt per toepassing.

Is bromelaïne goed voor de spijsvertering?

Bromelaïne kan eiwitten splitsen en wordt daarom toegevoegd aan bepaalde supplementen met spijsverteringsenzymen. Dat betekent niet dat iedereen extra bromelaïne nodig heeft om voedingseiwitten normaal te kunnen verteren.

Wat betekent GDU bij bromelaïne?

GDU staat voor Gelatin Digesting Units. Het is een maat die informatie geeft over de proteolytische enzymactiviteit van een bromelaïnepreparaat.

Is meer milligram bromelaïne beter?

Niet automatisch. Bij enzymen is ook de enzymactiviteit belangrijk. Twee producten met dezelfde hoeveelheid in milligrammen kunnen verschillen in enzymactiviteit.

Is bromelaïne hetzelfde als papaïne?

Nee. Bromelaïne komt uit ananas en papaïne uit papaja. Het zijn wel allebei proteolytische enzymen.

Kan bromelaïne samen met medicijnen worden gebruikt?

Supplementen kunnen invloed hebben op medicatie of andersom. Overleg daarom met arts of apotheker wanneer je medicijnen gebruikt en bromelaïne wilt toevoegen. Dat is extra belangrijk bij middelen die invloed hebben op de bloedstolling.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Gebruik je een enzympreparaat of twijfel je tussen verschillende supplementen? Dan kan ik met je meekijken naar de samenstelling, enzymactiviteit, het gebruiksdoel en de plaats van het supplement binnen het grotere geheel.

Bij medicatie, een medische aandoening, een geplande operatie of aanhoudende klachten blijft overleg met arts of apotheker belangrijk.

Neem contact met mij op →

Tot slot

Wat ik zo interessant vind aan bromelaïne, is dat het verhaal begint bij iets heel gewoons:

een ananas.

In deze plant bevinden zich enzymen die eiwitten kunnen afbreken.

Vanuit die eenvoudige eigenschap ontstaat vervolgens een veel groter verhaal. Bromelaïne wordt gebruikt in de voedingsmiddelenindustrie, verwerkt in supplementen met spijsverteringsenzymen en onderzocht vanwege verschillende andere biologische eigenschappen.

Daarbij hoeven we niet te kiezen tussen twee uitersten.

Bromelaïne is geen wondermiddel.

Maar het is ook niet zomaar een marketingingrediënt zonder biologische functie.

Het is een daadwerkelijk actief proteolytisch enzymcomplex waarvan sommige toepassingen beter zijn onderzocht dan andere.

Voor mij is dat precies hoe ik supplementen graag bekijk.

Eerst begrijpen wat een stof of enzym is. Daarna kijken wat het biologisch doet. Vervolgens onderzoeken waarom het als supplement wordt gebruikt. En pas daarna beoordelen hoe sterk het bewijs voor een specifieke toepassing is.

Bij bromelaïne komt daar nog één praktische les bij:

kijk bij enzymen niet alleen naar milligrammen.

De enzymactiviteit kan minstens zo belangrijk zijn.

Dat principe komen we in deze kennisbank vaker tegen.

In de volgende blog gaan we eerst naar een andere tropische vrucht: papaja.

Daar vinden we papaïne, eveneens een eiwitsplitsend enzym, maar met een eigen verhaal.