Glutathion: de meester-antioxidant

Wat is glutathion?

Glutathion is een lichaamseigen verbinding die bestaat uit drie aminozuren:

• glutamaat;

• cysteïne;

• glycine.

Samen vormen deze aminozuren een tripeptide.

Glutathion komt voor in vrijwel alle lichaamscellen en bevindt zich voor een belangrijk deel binnen de cel zelf.

Het is betrokken bij verschillende cellulaire processen en vormt een belangrijk onderdeel van het natuurlijke redox- en antioxidantensysteem van het lichaam.

Daarbij werkt glutathion samen met verschillende enzymen en andere antioxidanten.

Het is dus niet één los beschermingsstofje, maar onderdeel van een veel groter systeem.

Waarom wordt glutathion een antioxidant genoemd?

Tijdens onze normale stofwisseling ontstaan voortdurend reactieve zuurstofverbindingen.

Dat gebeurt bijvoorbeeld tijdens de energieproductie in de mitochondriën.

Deze verbindingen worden vaak allemaal onder de noemer vrije radicalen geplaatst, maar dat is een vereenvoudiging. Bovendien zijn reactieve zuurstofverbindingen niet uitsluitend schadelijk. In passende hoeveelheden hebben ze ook normale functies binnen onder andere de communicatie tussen cellen.

Het lichaam probeert ze daarom niet volledig uit te schakelen.

Het draait om balans.

Glutathion speelt binnen die balans een belangrijke rol. Via verschillende enzymatische systemen kan glutathion betrokken zijn bij reacties waarbij bijvoorbeeld peroxiden worden verwerkt.

Een belangrijk enzym hierbij is glutathionperoxidase.

Daar komen we later nog op terug, want daarvoor is ook selenium belangrijk.

Is glutathion echt de ‘meester-antioxidant’?

De term meester-antioxidant kom je veel tegen op websites en bij supplementen.

Ik zou deze term vooral als een populaire omschrijving zien en niet als een officiële wetenschappelijke titel.

Glutathion is zonder twijfel een belangrijke intracellulaire antioxidant, maar het lichaam beschikt over veel meer beschermende systemen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• glutathionperoxidasen;

• superoxidedismutase;

• catalase;

• vitamine C;

• vitamine E;

• seleniumafhankelijke enzymen;

• verschillende andere lichaamseigen verbindingen.

Deze systemen werken bovendien met elkaar samen.

Het is daarom nauwkeuriger om glutathion te zien als een belangrijke speler binnen een uitgebreid antioxidantennetwerk.

Dat vind ik uiteindelijk interessanter dan het idee dat één stof de ‘meester’ van alle antioxidanten zou zijn.

GSH en GSSG: twee termen die je vaak tegenkomt

Wie zich verder verdiept in glutathion komt al snel twee afkortingen tegen:

GSH en GSSG.

GSH is de gereduceerde vorm van glutathion.

Wanneer glutathion betrokken is bij bepaalde redoxreacties, kan het worden omgezet in de geoxideerde vorm: GSSG, oftewel glutathiondisulfide.

Het lichaam beschikt vervolgens over systemen waarmee GSSG weer kan worden teruggebracht naar GSH.

Daarbij speelt het enzym glutathionreductase een belangrijke rol en is NADPH nodig als bron van reducerend vermogen.

Er bestaat dus een voortdurende cyclus:

GSH ⇄ GSSG

Deze recycling laat mooi zien dat het antioxidantensysteem niet simpelweg bestaat uit stoffen die worden ‘opgebruikt’. Het lichaam probeert deze systemen voortdurend te herstellen en in balans te houden.

Hoe maakt het lichaam glutathion?

Het lichaam kan glutathion zelf produceren.

Daarvoor zijn drie aminozuren nodig:

• glutamaat;

• cysteïne;

• glycine.

De aanmaak vindt plaats in twee enzymatische stappen.

Vooral de beschikbaarheid van cysteïne kan onder bepaalde omstandigheden een beperkende factor zijn.

En daarmee komen we automatisch terug bij de vorige blog uit deze kennisbank.

Waarom wordt NAC zo vaak samen met glutathion genoemd?

NAC staat voor N-acetylcysteïne.

Na verwerking kan NAC bijdragen aan de beschikbaarheid van cysteïne. En cysteïne is één van de drie aminozuren die nodig zijn om glutathion te maken.

Daarom wordt NAC vaak een voorloper of precursor van glutathion genoemd.

Vereenvoudigd kun je dit zien als:

NAC → cysteïne → glutathion

In de vorige kennisbankblog heb ik uitgebreid uitgelegd hoe NAC wordt opgenomen en verwerkt en waarom de relatief lage biologische beschikbaarheid van onveranderde NAC niet het hele verhaal vertelt.

Glutathion en NAC zijn dus sterk met elkaar verbonden, maar het zijn niet dezelfde stoffen.

Glutathion en de lever

Glutathion wordt vaak gekoppeld aan de lever.

Daar is een goede reden voor.

De lever speelt een centrale rol bij de stofwisseling en beschikt over belangrijke glutathionafhankelijke systemen.

Glutathion is bijvoorbeeld betrokken bij bepaalde conjugatiereacties. Daarbij kunnen verbindingen chemisch worden veranderd als onderdeel van de verdere verwerking en uitscheiding ervan.

Een bekende groep enzymen die hierbij betrokken is, zijn de glutathion-S-transferasen.

Je ziet dit online regelmatig omschreven als:

glutathion ontgift de lever.

Dat vind ik te eenvoudig.

Ons lichaam beschikt zelf over uitgebreide systemen voor verwerking en uitscheiding, waarbij onder andere lever, nieren, darmen en longen betrokken zijn.

Glutathion is één van de lichaamseigen verbindingen die binnen bepaalde onderdelen van deze processen een functie heeft.

Glutathion en mitochondriën

Ook mitochondriën zijn interessant wanneer we het over glutathion hebben.

Mitochondriën zetten voedingsstoffen om in energie in de vorm van ATP.

Bij deze energieproductie kunnen reactieve zuurstofverbindingen ontstaan.

Daarom beschikken mitochondriën over eigen beschermende en regulerende systemen.

Glutathion maakt onderdeel uit van deze redoxbescherming.

Dat is één van de redenen waarom onderzoekers geïnteresseerd zijn in de relatie tussen glutathion, mitochondriale functie, stofwisseling en verouderingsprocessen.

Maar ook hier geldt:

betrokkenheid bij een biologisch proces betekent niet automatisch dat extra glutathion als supplement dat proces bij gezonde mensen verbetert.

Glutathion en selenium

Selenium verdient binnen een blog over glutathion extra aandacht.

Selenium is namelijk onderdeel van verschillende selenoproteïnen.

Daartoe behoren ook glutathionperoxidasen.

Deze enzymen gebruiken glutathion bij reacties waarbij bepaalde peroxiden worden gereduceerd.

Je kunt het dus vereenvoudigd zo bekijken:

glutathion levert een onderdeel van het systeem, terwijl selenium nodig is voor de goede werking van bepaalde enzymen die glutathion gebruiken.

Dit laat opnieuw zien waarom ik voedingsstoffen liever niet volledig los van elkaar bekijk.

Het lichaam werkt met netwerken.

Wat heeft voeding met glutathion te maken?

Omdat het lichaam glutathion zelf maakt, is voldoende beschikbaarheid van bouwstoffen belangrijk.

Eiwitrijke voedingsmiddelen leveren aminozuren.

Denk bijvoorbeeld aan:

• eieren;

• vis;

• vlees;

• zuivel;

• peulvruchten;

• noten;

• zaden.

Daarnaast zijn groenten zoals broccoli, bloemkool, boerenkool en spruitjes interessante onderdelen van een gevarieerd voedingspatroon vanwege hun natuurlijke zwavelhoudende plantenstoffen.

Dat betekent niet dat één bepaald voedingsmiddel je glutathionniveau simpelweg ‘boost’.

De lichaamseigen productie en recycling van glutathion hangen samen met verschillende metabole processen en voedingsstoffen.

Een gevarieerd voedingspatroon blijft daarom de meest logische basis.

Kun je glutathion ook als supplement innemen?

Ja.

Glutathion is verkrijgbaar als voedingssupplement.

Daarbij bestaan verschillende formuleringen, waaronder:

• gereduceerd glutathion;

• liposomaal glutathion;

• S-acetyl-glutathion.

Juist bij glutathion wordt veel gesproken over opname en biologische beschikbaarheid.

Lange tijd werd aangenomen dat oraal glutathion grotendeels in het spijsverteringskanaal zou worden afgebroken.

Inmiddels is het beeld genuanceerder.

Er zijn onderzoeken waarin orale glutathionsuppletie veranderingen in glutathionwaarden liet zien, maar resultaten zijn niet in alle onderzoeken hetzelfde. Dosering, duur, onderzoekspopulatie en formulering kunnen hierbij een rol spelen.

Daarom zou ik niet stellen dat gewoon glutathion niet wordt opgenomen, maar ook niet dat iedere glutathionvorm automatisch goed wordt benut.

Wat is gereduceerd glutathion?

Op supplementen kom je regelmatig de aanduiding reduced glutathione of gereduceerd glutathion tegen.

Dit verwijst doorgaans naar GSH: de gereduceerde vorm van glutathion.

GSH is de vorm die een belangrijke rol speelt binnen verschillende redoxreacties.

De term gereduceerd betekent hier dus niet dat er minder glutathion in het product zit.

Het verwijst naar de chemische toestand van het molecuul.

Dat is een klein detail, maar wel handig om te weten wanneer je etiketten vergelijkt.

Wat is liposomaal glutathion?

Bij liposomale formuleringen wordt glutathion verwerkt in structuren die bestaan uit fosfolipiden.

Het doel daarvan is onder andere om de stof tijdens de spijsvertering anders aan te bieden en mogelijk de biologische beschikbaarheid te beïnvloeden.

Er bestaat onderzoek naar liposomale glutathionformuleringen, maar de hoeveelheid goed onafhankelijk vergelijkend onderzoek is nog beperkt.

Daarom vind ik uitspraken als:

‘liposomaal glutathion wordt veel beter opgenomen’

te stellig als algemene regel.

Het is een interessante formulering, maar het etiket liposomaal maakt een product niet automatisch beter.

De daadwerkelijke formulering, stabiliteit, hoeveelheid en kwaliteit blijven belangrijk.

Wat is S-acetyl-glutathion?

Een andere vorm die je tegen kunt komen is S-acetyl-glutathion.

Hierbij is de glutathionstructuur chemisch aangepast door acetylering.

Deze vorm is ontwikkeld met het oog op stabiliteit en beschikbaarheid.

Ook S-acetyl-glutathion wordt onderzocht, maar de hoeveelheid klinisch onderzoek bij mensen is veel beperkter dan de marketing rond dergelijke producten soms doet vermoeden.

Ik zou deze vorm daarom vooral zien als een interessante supplementtechnologie, niet automatisch als de bewezen beste vorm van glutathion.

NAC of glutathion: wat is beter?

Deze vraag lijkt eenvoudig, maar is dat niet.

NAC en glutathion volgen namelijk een andere route.

NAC

NAC kan bijdragen aan de beschikbaarheid van cysteïne, waarna het lichaam deze bouwstof kan gebruiken voor de eigen glutathionproductie.

Glutathion

Bij een glutathionsupplement neem je glutathion zelf in.

Daarmee zijn het twee verschillende strategieën.

Welke aanpak het meest passend is, kun je niet alleen bepalen op basis van de hoeveelheid milligrammen of de prijs van het supplement.

Ook de formulering, het doel van gebruik, de beschikbare onderzoeksgegevens, andere supplementen, medicijngebruik en de persoonlijke situatie kunnen een rol spelen.

Er bestaat daarom geen eenvoudige regel dat NAC altijd beter is dan glutathion, of andersom.

Glutathion en longevity

Glutathion krijgt veel aandacht binnen het onderzoek naar gezond ouder worden.

Onderzoekers zien dat redoxbalans, mitochondriale functie, stofwisseling en veranderingen in glutathionsystemen onderdeel zijn van processen die tijdens het ouder worden kunnen veranderen.

Ook wordt onderzoek gedaan naar strategieën om de beschikbaarheid van bouwstoffen voor glutathion te beïnvloeden.

Een voorbeeld daarvan is GlyNAC, een combinatie van glycine en N-acetylcysteïne.

De eerste onderzoeken naar dergelijke strategieën zijn interessant, maar moeten zorgvuldig worden geïnterpreteerd.

Veranderingen in glutathionwaarden of andere biomarkers betekenen niet automatisch dat mensen daardoor langer leven.

Op dit moment is er geen goede basis om glutathion als een bewezen levensverlengend supplement te beschrijven.

Longevity is veel breder dan één antioxidant.

Waar let ik op bij een glutathionsupplement?

Wanneer ik naar een glutathionsupplement kijk, let ik niet alleen op de voorkant van de verpakking.

Ik kijk bijvoorbeeld naar:

De gebruikte vorm
Gaat het om gereduceerd glutathion, een liposomale formulering of een andere vorm?

De hoeveelheid
Hoeveel glutathion levert de daadwerkelijke dagdosering?

De formulering
Wat bedoelt de fabrikant precies met termen zoals liposomaal?

De kwaliteit
Is duidelijk welke grondstoffen worden gebruikt en hoe het product wordt geproduceerd?

Transparantie
Geeft de fabrikant duidelijke informatie of bestaat de productomschrijving vooral uit grote claims?

De persoonlijke situatie
Waarom wordt het supplement eigenlijk overwogen en welke voeding, leefstijl, medicijnen en andere supplementen spelen daarnaast een rol?

Een ingewikkeld of duur supplement is niet automatisch een beter supplement.

Is meer glutathion altijd beter?

Nee.

Ook bij antioxidanten geldt niet:

meer = beter.

Reactieve zuurstofverbindingen hebben normale biologische functies. Het lichaam probeert daarom een dynamische redoxbalans te behouden.

Het doel van gezonde voeding en leefstijl is niet om iedere vrije radicaal uit het lichaam te verwijderen.

Dat zou biologisch gezien ook helemaal niet wenselijk zijn.

Juist die nuance vind ik belangrijk wanneer supplementen worden verkocht met termen als maximale antioxidantbescherming.

Het lichaam is geen machine die we simpelweg met zoveel mogelijk antioxidanten hoeven te vullen.

Leefstijl blijft de basis

Hoe interessant glutathion ook is, het lichaam beschikt zelf over de systemen om deze verbinding te produceren en te recyclen.

Daarvoor zijn voldoende bouwstoffen en een goed functionerende stofwisseling belangrijk.

Ik kijk daarom eerst naar de basis:

• voldoende en gevarieerd eten;

• voldoende eiwitten;

• veel verschillende plantaardige voedingsmiddelen;

• regelmatig bewegen;

• voldoende slaap;

• herstelmomenten;

• niet roken;

• verantwoord omgaan met alcohol.

Een supplement kan in bepaalde situaties een aanvulling zijn, maar neemt deze basis niet over.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Gebruik je NAC, glutathion of verschillende antioxidantsupplementen naast elkaar en wil je meer overzicht? Dan kan ik met je meekijken naar het totaalplaatje en helpen om keuzes begrijpelijker te maken.

Bij medische aandoeningen of medicijngebruik blijft afstemming met een arts of apotheker belangrijk.

Neem contact met mij op →

Conclusie

Glutathion is een lichaamseigen tripeptide dat bestaat uit glutamaat, cysteïne en glycine. Het komt voor in vrijwel iedere lichaamscel en speelt een belangrijke rol binnen het natuurlijke redox- en antioxidantensysteem.

De populaire bijnaam ‘meester-antioxidant’ maakt duidelijk hoe belangrijk glutathion wordt gevonden, maar is wetenschappelijk gezien wat eenvoudig. Glutathion werkt namelijk niet alleen. Het maakt deel uit van een uitgebreid netwerk van enzymen, antioxidanten en voedingsstoffen.

Ook bij supplementen is nuance belangrijk. Gereduceerd glutathion, liposomaal glutathion en S-acetyl-glutathion hebben verschillende eigenschappen, maar er is niet voldoende bewijs om één vorm voor iedereen als de beste aan te wijzen.

NAC vormt weer een andere strategie: het kan bijdragen aan de beschikbaarheid van cysteïne, één van de bouwstenen waarmee het lichaam zelf glutathion maakt.

Uiteindelijk draait het dus niet om zoveel mogelijk antioxidanten binnenkrijgen, maar om het ondersteunen van de normale systemen waarmee het lichaam zelf zijn balans onderhoudt.

In de volgende blog binnen deze kennisbank gaan we naar een ander aminozuur: L-glutamine.

Glutamine wordt regelmatig in één adem genoemd met de darmen, sport en herstel. Maar wat doet glutamine werkelijk in het lichaam? Waarom gebruiken darmcellen deze stof als energiebron? En betekent dat automatisch dat een glutaminesupplement goed is voor je darmen?

Dat bekijken we in L-glutamine en darmgezondheid.