NAC (N-acetylcysteïne) uitgelegd

Wat is NAC?

NAC staat voor N-acetylcysteïne.

Het is een afgeleide vorm van het aminozuur cysteïne.

Aminozuren zijn onder andere bouwstenen van eiwitten en vervullen daarnaast allerlei andere functies in het lichaam.

Bij NAC is aan cysteïne een acetylgroep gekoppeld. Hierdoor ontstaat een verbinding met andere chemische eigenschappen dan vrije cysteïne.

Na inname kan NAC in het lichaam worden verwerkt en onder andere bijdragen aan de beschikbaarheid van cysteïne.

En juist dat maakt NAC interessant.

Wat is cysteïne?

Cysteïne is een zwavelhoudend aminozuur.

Het lichaam gebruikt cysteïne onder andere bij de opbouw van eiwitten. De zwavelhoudende groep van cysteïne maakt het bovendien belangrijk binnen verschillende chemische reacties in het lichaam.

Een bekende functie van cysteïne is de rol als bouwsteen van glutathion.

Glutathion bestaat uit drie aminozuren:

• glutamaat;

• cysteïne;

• glycine.

Van deze drie kan de beschikbaarheid van cysteïne onder bepaalde omstandigheden een beperkende factor zijn voor de glutathionaanmaak.

Dat is een belangrijke reden waarom NAC zoveel aandacht krijgt.

NAC als voorloper van glutathion

NAC wordt vaak een precursor van glutathion genoemd.

Een precursor is een stof die het lichaam kan gebruiken bij de vorming van een andere verbinding.

Dat betekent niet dat NAC simpelweg één-op-één in glutathion verandert.

Na inname wordt NAC verwerkt en kan het bijdragen aan de beschikbaarheid van cysteïne. Vervolgens kan het lichaam cysteïne samen met glutamaat en glycine gebruiken voor de eigen aanmaak van glutathion.

Je kunt het dus vereenvoudigd zo zien:

NAC → cysteïne → lichaamseigen glutathionaanmaak

In werkelijkheid zijn daar verschillende enzymatische stappen bij betrokken, maar deze eenvoudige route helpt om te begrijpen waarom NAC en glutathion zo vaak samen worden genoemd.

Wat is glutathion?

Glutathion is een lichaamseigen verbinding die in vrijwel alle lichaamscellen voorkomt.

Het speelt een belangrijke rol binnen het natuurlijke antioxidantensysteem en verschillende cellulaire processen.

Glutathion kan bijvoorbeeld helpen bij reacties waarbij reactieve zuurstofverbindingen worden verwerkt. Daarbij werkt het niet alleen, maar als onderdeel van een veel groter netwerk van enzymen en antioxidanten.

Ook voedingsstoffen zoals selenium spelen daarin een rol.

Daarnaast is glutathion betrokken bij bepaalde omzettings- en conjugatieprocessen, onder andere in de lever.

Je ziet glutathion daarom online regelmatig omschreven als de “meester-antioxidant” van het lichaam.

Dat is een pakkende term, maar eigenlijk wat simplistisch.

Ons antioxidantensysteem bestaat namelijk uit allerlei stoffen en enzymen die voortdurend samenwerken. Glutathion is daar een belangrijk onderdeel van, maar niet één antioxidant die alle andere overbodig maakt.

In de volgende blog van deze kennisbank ga ik veel uitgebreider in op glutathion zelf.

NAC en oxidatieve stress

NAC wordt veel onderzocht in relatie tot oxidatieve stress.

Tijdens de normale stofwisseling ontstaan voortdurend reactieve zuurstofverbindingen. Ook allerlei invloeden van buitenaf kunnen bijdragen aan de vorming daarvan.

Vaak worden deze verbindingen simpelweg vrije radicalen genoemd en voorgesteld als stoffen die we zoveel mogelijk moeten bestrijden.

Zo eenvoudig ligt het niet.

Reactieve zuurstofverbindingen hebben ook normale functies in het lichaam. Ze zijn bijvoorbeeld betrokken bij verschillende signaalprocessen.

Het lichaam probeert daarom niet alle vrije radicalen uit te schakelen.

Het gaat om balans.

Wanneer de productie van reactieve verbindingen en de capaciteit van de beschermende systemen langdurig uit balans raken, kan oxidatieve stress ontstaan.

Glutathion maakt deel uit van de systemen waarmee het lichaam deze redoxbalans helpt reguleren.

Omdat NAC kan bijdragen aan de beschikbaarheid van cysteïne voor de glutathionaanmaak, wordt NAC veel onderzocht binnen dit onderzoeksgebied.

Dat betekent echter niet automatisch dat iedereen extra NAC nodig heeft.

Waarom bevat NAC zwavel?

Cysteïne is een zwavelhoudend aminozuur en daardoor bevat ook NAC een zwavelhoudende groep.

Zwavel is onderdeel van verschillende verbindingen in het lichaam.

Zwavelhoudende aminozuren krijgen we bovendien via eiwitrijke voeding binnen.

Voedingsmiddelen die eiwitten en zwavelhoudende aminozuren leveren zijn bijvoorbeeld:

• eieren;

• vis;

• vlees;

• zuivel;

• peulvruchten;

• noten;

• zaden.

Ook voedingsmiddelen zoals ui, knoflook en koolsoorten bevatten verschillende natuurlijke zwavelverbindingen.

NAC zelf is echter een specifieke verbinding en komt niet simpelweg in dezelfde vorm in deze voedingsmiddelen voor.

NAC en de lever

Wanneer je informatie over NAC opzoekt, kom je vrijwel zeker de lever tegen.

Dat heeft verschillende redenen.

De lever speelt een centrale rol bij de stofwisseling en beschikt over belangrijke glutathionafhankelijke systemen.

Glutathion is onder andere betrokken bij conjugatiereacties waarbij bepaalde verbindingen chemisch worden veranderd zodat ze verder verwerkt en uitgescheiden kunnen worden.

Enzymen zoals glutathion-S-transferasen spelen hierbij een rol.

Dat is iets nauwkeuriger dan zeggen dat NAC simpelweg de lever “detoxet”.

Het lichaam beschikt namelijk zelf over uitgebreide systemen voor verwerking en uitscheiding, waarbij onder andere lever, nieren, darmen en longen betrokken zijn.

Een NAC-supplement neemt die functies niet over.

NAC heeft ook een medische toepassing

Dit is belangrijk om te weten wanneer je online informatie over NAC leest.

Acetylcysteïne wordt ook als geneesmiddel gebruikt.

Een bekende medische toepassing is het gebruik van acetylcysteïne bij een overdosis paracetamol.

Daarbij kan acetylcysteïne onder medische begeleiding worden ingezet om de glutathionvoorraad te ondersteunen en schadelijke metabolieten van paracetamol te helpen verwerken.

Dat is een belangrijke en goed onderbouwde medische toepassing.

Maar:

een medische toepassing van acetylcysteïne betekent niet dat een vrij verkrijgbaar NAC-supplement thuis voor hetzelfde doel gebruikt kan worden.

Bij een mogelijke overdosis paracetamol is snelle medische beoordeling noodzakelijk. Dat is geen situatie om zelf met een voedingssupplement te proberen op te lossen.

NAC en de luchtwegen

Acetylcysteïne kent daarnaast een medische toepassing als mucolyticum.

Een mucolyticum is een middel dat eigenschappen van slijm kan beïnvloeden, waardoor taai slijm minder viskeus kan worden.

Dat heeft te maken met de chemische eigenschappen van de zwavelhoudende groep van acetylcysteïne.

Hierdoor wordt acetylcysteïne al lange tijd toegepast en onderzocht binnen de luchtwegen.

Ook hier is het belangrijk om onderscheid te maken tussen acetylcysteïne als geneesmiddel en NAC als voedingssupplement.

Dat een stof een farmacologische toepassing heeft, betekent niet automatisch dat ieder supplement met dezelfde stof bedoeld of geschikt is om een medische aandoening te behandelen.

Hoe wordt NAC opgenomen?

Na orale inname wordt NAC via het spijsverteringskanaal opgenomen.

De orale biologische beschikbaarheid van onveranderde NAC is echter relatief laag. Dat komt onder andere doordat een aanzienlijk deel al tijdens de eerste verwerking in de darmwand en lever wordt gemetaboliseerd.

Dat betekent niet dat NAC daardoor geen bruikbare verbinding is.

NAC kan tijdens de verwerking onder andere bijdragen aan de beschikbaarheid van cysteïne, dat vervolgens voor verschillende metabole processen kan worden gebruikt.

Een belangrijke daarvan is de lichaamseigen glutathionaanmaak.

Bij NAC is biologische beschikbaarheid daarom niet zo eenvoudig als:

hoe meer onveranderde NAC in het bloed terechtkomt, hoe beter.

Ook de omzetting van NAC en de beschikbaarheid van cysteïne zijn relevant.

NAC of glutathion?

Een interessante vraag is waarom iemand NAC zou gebruiken wanneer glutathion tegenwoordig ook rechtstreeks als supplement verkrijgbaar is.

Het verschil zit onder andere in de strategie.

NAC

NAC levert een verbinding waaruit cysteïne beschikbaar kan komen. Het lichaam kan deze cysteïne vervolgens gebruiken voor de eigen glutathionaanmaak.

Glutathion

Bij een glutathionsupplement wordt glutathion zelf ingenomen.

Daarbij bestaan verschillende formuleringen, waaronder gewoon oraal glutathion en liposomale producten.

Welke benadering zinvol is, kan niet alleen worden bepaald door te kijken naar welk supplement de hoogste hoeveelheid op het etiket heeft.

Opname, verwerking, formulering, onderzoeksgegevens en persoonlijke omstandigheden spelen allemaal een rol.

Daarom behandel ik glutathionsupplementen uitgebreid in de volgende kennisbankblog.

NAC in combinatie met andere voedingsstoffen

NAC wordt regelmatig gecombineerd met andere voedingsstoffen.

Voorbeelden zijn:

• glycine;

• selenium;

• vitamine C;

• molybdeen.

Daar kunnen verschillende redenen voor zijn.

Glycine is bijvoorbeeld, net als cysteïne, een bouwsteen van glutathion.

Selenium is onderdeel van bepaalde selenoproteïnen, waaronder glutathionperoxidasen. Deze enzymen zijn betrokken bij antioxidantprocessen waarbij glutathion wordt gebruikt.

Vitamine C maakt eveneens deel uit van het bredere antioxidantennetwerk.

Dat betekent niet dat NAC altijd met deze stoffen gecombineerd móét worden.

Een combinatie is alleen zinvol wanneer de samenstelling en hoeveelheid passen bij het doel en de persoonlijke situatie.

NAC en gezond ouder worden

NAC wordt tegenwoordig ook regelmatig genoemd binnen de wereld van longevity.

Dat heeft vooral te maken met de belangstelling voor glutathion, oxidatieve stress, mitochondriën en veranderingen die tijdens het ouder worden in de stofwisseling kunnen optreden.

Er wordt bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar combinaties van glycine en NAC, vaak aangeduid als GlyNAC.

Dat is wetenschappelijk interessant.

Maar hier is een belangrijke nuance nodig.

Onderzoek naar biomarkers, glutathionstatus of bepaalde metabole processen is niet hetzelfde als bewijs dat NAC gezonde mensen langer laat leven.

Op dit moment is er geen goede basis om NAC simpelweg als een levensverlengend supplement te beschouwen.

Gezond ouder worden hangt bovendien samen met veel meer factoren, waaronder voeding, beweging, slaap, roken, alcohol, sociale omstandigheden en medische gezondheid.

Kan NAC bijwerkingen geven?

Ja.

NAC wordt niet door iedereen hetzelfde verdragen.

Bij orale supplementen kunnen bijvoorbeeld maag-darmklachten voorkomen, zoals:

• misselijkheid;

• buikklachten;

• diarree;

• een opgeblazen gevoel.

De reactie kan verschillen per persoon en per hoeveelheid.

Een hogere dosering betekent ook bij NAC niet automatisch een beter resultaat.

NAC en medicijnen

Omdat NAC biologisch actief is en acetylcysteïne ook farmacologisch wordt toegepast, is extra aandacht verstandig bij medicijngebruik.

Er kunnen bijvoorbeeld interacties of aanvullende effecten optreden bij bepaalde geneesmiddelen.

Een bekend aandachtspunt is onder andere het gelijktijdig gebruik met nitroglycerine, waarbij effecten op bloeddruk en hoofdpijn kunnen toenemen.

Welke interacties relevant zijn, hangt af van het specifieke geneesmiddel en de persoonlijke situatie.

Gebruik je structureel medicijnen en wil je NAC gaan gebruiken, bespreek de combinatie dan vooraf met je arts of apotheker.

Stop of verander voorgeschreven medicatie nooit zelfstandig vanwege een supplement.

Zwangerschap en borstvoeding

Tijdens zwangerschap en borstvoeding zou ik NAC als voedingssupplement niet op eigen initiatief gebruiken.

Acetylcysteïne kan in specifieke medische situaties door artsen worden toegepast, maar dat is iets anders dan zelfstandig gebruik van een supplement.

Wanneer suppletie tijdens zwangerschap of borstvoeding wordt overwogen, is overleg met een arts of andere daarvoor bevoegde zorgverlener verstandig.

Waar let ik op bij een NAC-supplement?

Wanneer ik een NAC-supplement beoordeel, kijk ik verder dan alleen het aantal milligrammen op de voorkant.

Ik let bijvoorbeeld op:

De hoeveelheid NAC

Hoeveel NAC bevat één capsule en hoeveel levert de aanbevolen dagdosering?

De samenstelling

Bevat het product uitsluitend NAC of zijn er andere voedingsstoffen en plantenextracten toegevoegd?

De grondstof

Geeft de fabrikant duidelijke informatie over herkomst en kwaliteit?

Kwaliteitscontrole

Wordt het product gecontroleerd op zuiverheid en ongewenste verontreinigingen?

Transparantie

Is duidelijk wat er precies in het supplement zit, zonder onnodig ingewikkelde marketingclaims?

Persoonlijke situatie

Gebruik je medicijnen, ben je zwanger of geef je borstvoeding, of is er een medische reden waarom je NAC overweegt?

Die laatste vraag vind ik uiteindelijk belangrijker dan de vraag welk potje de hoogste dosering bevat.

Hoeveel NAC heb je nodig?

Voor NAC bestaat geen aanbevolen dagelijkse hoeveelheid zoals voor vitamines en mineralen.

NAC is namelijk geen essentiële voedingsstof waarvoor een dagelijkse voedingsnorm is vastgesteld.

In wetenschappelijk onderzoek worden verschillende hoeveelheden gebruikt, afhankelijk van het onderzoeksdoel, de doelgroep en de duur van het onderzoek.

Daaruit kun je niet één universele optimale dosering voor iedereen afleiden.

Ook hier geldt daarom:

meer is niet automatisch beter.

De hoeveelheid moet passen bij de reden van gebruik, het specifieke product en de persoonlijke situatie.

Voeding blijft de basis

Hoewel NAC als supplement interessant kan zijn, heeft het lichaam voor de eigen aanmaak van glutathion uiteindelijk verschillende voedingsstoffen nodig.

Een volwaardig voedingspatroon met voldoende eiwitten levert aminozuren die het lichaam dagelijks gebruikt.

Denk bijvoorbeeld aan:

• eieren;

• vis;

• vlees;

• zuivel;

• peulvruchten;

• noten;

• zaden.

Daarnaast zijn ook andere voedingsstoffen betrokken bij enzymen en systemen die samenwerken met glutathion.

Daarom kijk ik liever naar het totale voedingspatroon dan naar één afzonderlijk antioxidantensupplement.

Ook voldoende slaap, beweging, herstel en niet roken dragen bij aan een gezonde basis.

Wat ik vooral wil dat je onthoudt

NAC is meer dan simpelweg een antioxidantensupplement.

Het is een afgeleide van het aminozuur cysteïne en krijgt vooral aandacht omdat het kan bijdragen aan de beschikbaarheid van cysteïne voor de lichaamseigen productie van glutathion.

Tegelijkertijd heeft acetylcysteïne ook belangrijke medische toepassingen.

Juist daarom vind ik het belangrijk om onderscheid te maken tussen:

voedingssupplement → wetenschappelijk onderzoek → geneesmiddel.

Dat een stof binnen de geneeskunde voor een bepaalde indicatie wordt gebruikt, betekent niet dat een supplement thuis automatisch hetzelfde effect of dezelfde toepassing heeft.

En ook bij antioxidanten geldt dat het doel niet is om zoveel mogelijk vrije radicalen uit het lichaam te verwijderen.

Het lichaam draait om balans.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Overweeg je NAC of gebruik je verschillende supplementen naast elkaar? Dan kan ik met je meekijken naar de samenstelling, voeding en leefstijl en helpen om meer overzicht te krijgen.

Bij medicijngebruik of medische aandoeningen vind ik het daarnaast belangrijk om mogelijke interacties met je arts of apotheker af te stemmen.

Neem contact met mij op →

Conclusie

NAC, oftewel N-acetylcysteïne, is een afgeleide vorm van het zwavelhoudende aminozuur cysteïne. De stof krijgt binnen voedingsonderzoek vooral aandacht vanwege de relatie met de lichaamseigen aanmaak van glutathion.

Daarbij is het belangrijk om NAC niet simpelweg te zien als een stof die zoveel mogelijk antioxidanten aan het lichaam toevoegt. Het lichaam beschikt over een uitgebreid netwerk waarin glutathion, enzymen en verschillende voedingsstoffen samenwerken om de redoxbalans te reguleren.

Ook de relatief lage orale biologische beschikbaarheid van onveranderde NAC vertelt niet het hele verhaal. De verwerking naar onder andere cysteïne is juist een belangrijk onderdeel van de reden waarom NAC interessant is.

Tegelijkertijd verdient veiligheid aandacht. Acetylcysteïne wordt ook als geneesmiddel gebruikt, maar medische toepassingen mogen niet rechtstreeks worden vertaald naar zelfzorg met voedingssupplementen.

Om NAC echt goed te begrijpen, moeten we daarom nog één stap verder.

In de volgende blog kijken we naar glutathion zelf.

Waarom is deze lichaamseigen verbinding zo belangrijk binnen het antioxidantensysteem? Hoe maakt het lichaam glutathion aan? Wat is het verschil tussen gereduceerd en geoxideerd glutathion? En heeft het zin om glutathion rechtstreeks als supplement te gebruiken?

Dan bekijken we ook waarom glutathion zo vaak  (en eigenlijk wat simplistisch)  de ‘meester-antioxidant’ van het lichaam wordt genoemd.