IJzer is een essentieel mineraal dat een belangrijke rol speelt bij het zuurstoftransport in het lichaam, de vorming van rode bloedcellen en het energiemetabolisme. Wanneer een aanvulling met ijzer nodig is, blijkt de keuze echter minder eenvoudig dan het lijkt.
In supplementen en geneesmiddelen komt ijzer namelijk voor in verschillende verbindingen, zoals ijzerbisglycinaat, ijzerfumaraat en ijzergluconaat. Hoewel ze allemaal ijzer leveren, verschillen ze in de hoeveelheid elementair ijzer, de opname, de biologische beschikbaarheid en de manier waarop ze worden verdragen.
In deze blog leg ik uit wat deze verschillen zijn en waar je op kunt letten bij het kiezen van een ijzersupplement.
Waarom bestaan er verschillende ijzervormen?
Zuiver ijzer kan niet als los mineraal in een supplement worden verwerkt. Daarom wordt het gebonden aan een andere stof, bijvoorbeeld een aminozuur of een organisch zuur.
Deze verbinding heeft invloed op:
- de hoeveelheid elementair ijzer;
- de opname in de darm;
- de biologische beschikbaarheid;
- de verdraagbaarheid;
- de grootte van de tablet of capsule.
Daarom kunnen twee supplementen met dezelfde dosering toch heel verschillend zijn.
Wat is elementair ijzer?
Een belangrijk begrip bij ijzersupplementen is elementair ijzer.
Op de verpakking staat meestal de naam van de volledige verbinding, bijvoorbeeld ijzerbisglycinaat of ijzerfumaraat. Slechts een deel daarvan bestaat uit daadwerkelijk ijzer. De rest bestaat uit de stof waaraan het ijzer is gebonden.
Daarom zegt het totale gewicht van een verbinding niet alles over de hoeveelheid ijzer die je binnenkrijgt.
Voorbeeld
- 100 mg ijzerbisglycinaat bevat geen 100 mg ijzer.
- 100 mg ijzerfumaraat bevat eveneens geen 100 mg ijzer.
Kijk daarom altijd naar de hoeveelheid elementair ijzer per dagdosering.
Wat betekent biologische beschikbaarheid?
Biologische beschikbaarheid geeft aan welk deel van een voedingsstof daadwerkelijk door het lichaam kan worden opgenomen en benut.
De opname van ijzer wordt niet alleen bepaald door de gebruikte verbinding, maar ook door factoren zoals:
- de ijzerstatus;
- voeding;
- vitamine C;
- calcium;
- koffie en thee;
- de gezondheid van het maag-darmkanaal.
Een goed opneembare verbinding betekent daarom niet automatisch dat iedereen dezelfde hoeveelheid ijzer opneemt.
IJzerbisglycinaat
IJzerbisglycinaat is een chelaat waarbij ijzer is gebonden aan twee moleculen van het aminozuur glycine.
Door deze binding blijft het mineraal tijdens de vertering relatief stabiel, waardoor het efficiënt kan worden opgenomen.
Deze vorm staat bekend om de goede biologische beschikbaarheid en wordt door veel mensen prettig verdragen.
Wordt vaak gekozen bij:
- langdurige suppletie;
- gevoelige maag;
- mensen die eerder maag- of darmklachten ervoeren bij andere ijzervormen;
- lagere doseringen met een goede opname.
Uit verschillende onderzoeken blijkt dat ijzerbisglycinaat vaak vergelijkbaar of beter wordt opgenomen dan sommige traditionele ijzerverbindingen en regelmatig minder maag-darmklachten geeft.
IJzerfumaraat
IJzerfumaraat is één van de meest gebruikte ijzerverbindingen in supplementen en geneesmiddelen.
Deze vorm bevat relatief veel elementair ijzer per gram verbinding, waardoor met een kleinere tablet een hogere hoeveelheid ijzer kan worden geleverd.
Kenmerken
- hoog gehalte elementair ijzer;
- goede opname;
- veel toegepast bij ijzertekorten onder medische begeleiding.
Bij sommige mensen kunnen maag- of darmklachten optreden, zoals misselijkheid, een zwaar gevoel in de maag of verstopping.
IJzergluconaat
IJzergluconaat bevat minder elementair ijzer dan fumaraat.
Daardoor zijn vaak meerdere tabletten of een hogere dosering nodig om dezelfde hoeveelheid elementair ijzer te bereiken.
Deze vorm wordt over het algemeen als goed opneembaar beschouwd en is verkrijgbaar in zowel tabletten als vloeibare preparaten.
Wordt vaak gekozen bij:
- lagere doseringen;
- vloeibare supplementen;
- mensen die moeite hebben met grotere tabletten.
Andere ijzervormen
Naast de bekendste verbindingen bestaan er nog andere vormen, zoals:
- ijzersulfaat;
- ijzercitraat;
- ijzerpyrofosfaat;
- liposomaal ijzer.
Deze verbindingen hebben ieder hun eigen eigenschappen en toepassingen. Welke vorm geschikt is, hangt af van de persoonlijke situatie en het doel van de suppletie.
Waarom wordt ijzerbisglycinaat vaak goed verdragen?
Een veelbesproken voordeel van ijzerbisglycinaat is de chelaatstructuur.
Doordat het ijzer is gebonden aan glycine, verloopt de opname via een iets andere route dan bij sommige traditionele ijzerzouten. Hierdoor blijft er mogelijk minder vrij ijzer achter in het maag-darmkanaal.
Dat kan verklaren waarom sommige mensen minder last ervaren van:
- misselijkheid;
- maagpijn;
- verstopping;
- darmklachten.
Niet iedereen ervaart dezelfde verschillen, maar uit meerdere onderzoeken blijkt dat ijzerbisglycinaat vaak goed wordt verdragen.
Wat beïnvloedt de opname van ijzer?
De opname van ijzer wordt beïnvloed door verschillende voedingsstoffen.
Factoren die de opname kunnen ondersteunen
- vitamine C;
- een lege maag (indien goed verdragen);
- een verhoogde behoefte aan ijzer.
Factoren die de opname kunnen verminderen
- calciumrijke producten;
- koffie;
- thee;
- grote hoeveelheden voedingsvezels op hetzelfde moment.
Daarom wordt vaak geadviseerd om een ijzersupplement niet gelijktijdig met koffie, thee of een calciumsupplement in te nemen.
Welke ijzervorm wordt vaak gekozen?
| Situatie | Vorm die vaak wordt gekozen |
|---|---|
| Gevoelige maag | IJzerbisglycinaat |
| Langdurige aanvulling | IJzerbisglycinaat |
| Hoge dosering elementair ijzer | IJzerfumaraat |
| Vloeibare supplementen | IJzergluconaat |
| Medische behandeling van een ijzertekort | De keuze hangt af van het behandeladvies van een arts of zorgverlener. |
Waar let je op bij een ijzersupplement?
Een kwalitatief ijzersupplement bestaat uit meer dan alleen een hoge dosering.
Let onder andere op:
- de gebruikte ijzerverbinding;
- de hoeveelheid elementair ijzer;
- de biologische beschikbaarheid;
- de verdraagbaarheid;
- eventuele toevoeging van vitamine C;
- de aanwezigheid van onnodige hulpstoffen;
- onafhankelijke kwaliteitscontroles.
Gebruik een ijzersupplement bij voorkeur alleen wanneer daar een goede reden voor is. Een teveel aan ijzer kan eveneens nadelig zijn. Overleg bij twijfel of bij een vermoeden van een ijzertekort met een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener.
Veelgestelde vragen
Is ijzerbisglycinaat beter dan ijzerfumaraat?
Niet per definitie. IJzerbisglycinaat wordt vaak gekozen vanwege de goede biologische beschikbaarheid en verdraagbaarheid. IJzerfumaraat bevat juist meer elementair ijzer per gram verbinding. Welke vorm geschikt is, hangt af van de persoonlijke situatie.
Waarom krijg ik maagklachten van een ijzersupplement?
Sommige ijzerverbindingen kunnen maag- en darmklachten veroorzaken. De kans hierop verschilt per persoon en per verbinding. Ook de dosering en het moment van innemen spelen een rol.
Kun je ijzer samen met vitamine C innemen?
Ja. Vitamine C verhoogt de opname van niet-heemijzer uit supplementen en voeding. Daarom bevatten veel ijzersupplementen ook vitamine C of wordt geadviseerd deze samen in te nemen.
Kun je ijzer tegelijk met calcium innemen?
Dat wordt meestal afgeraden. Calcium kan de opname van ijzer verminderen. Wanneer beide supplementen nodig zijn, is het vaak verstandig ze op verschillende momenten van de dag in te nemen.
Tot slot
Er bestaat geen ijzerverbinding die voor iedereen de beste keuze is. IJzerbisglycinaat, ijzerfumaraat en ijzergluconaat hebben ieder hun eigen kenmerken op het gebied van opname, biologische beschikbaarheid, hoeveelheid elementair ijzer en verdraagbaarheid.
Kijk daarom niet alleen naar de dosering op het etiket, maar ook naar de gebruikte verbinding en hoe een supplement past bij jouw persoonlijke situatie. Zo kun je een weloverwogen keuze maken die aansluit bij je behoeften.
Reactie plaatsen
Reacties