Co-enzym Q10: wat is Q10 en wat doet het in het lichaam?

Wat is co-enzym Q10?

Co-enzym Q10 is een vetoplosbare, lichaamseigen verbinding.

Het woord co-enzym geeft aan dat een stof betrokken is bij bepaalde enzymatische en biochemische processen.

Q10 komt voor in verschillende weefsels van het lichaam en is vooral bekend vanwege zijn aanwezigheid in de membranen van mitochondriën.

Weefsels die voortdurend veel energie nodig hebben, zoals het hart, de lever en de nieren, bevatten relatief veel Q10.

Je bent voor Q10 niet volledig afhankelijk van voeding.

Het lichaam kan Q10 zelf aanmaken.

Dat onderscheidt Q10 bijvoorbeeld van essentiële vitamines die het lichaam niet of onvoldoende zelf kan produceren en daarom via voeding moeten worden aangevoerd.

Wat doet Q10 in de mitochondriën?

In mijn eerdere blogs over mitochondriën en ATP heb ik uitgelegd hoe cellen energie uit voedingsstoffen beschikbaar maken.

Daarom houd ik de biochemie hier bewust eenvoudig.

Binnen mitochondriën bevindt zich een systeem waarin elektronen stapsgewijs worden doorgegeven. Dit proces is onderdeel van de uiteindelijke productie van ATP.

Q10 helpt bij het transport van elektronen binnen dit systeem.

Je kunt het zien als een klein transportmiddel dat helpt om elektronen van de ene plaats naar de andere te brengen.

Daarmee heeft Q10 daadwerkelijk een biologische functie binnen de cellulaire energieproductie.

Toch is er een belangrijk onderscheid.

Een stof die nodig is voor energieproductie is niet automatisch een supplement dat iedereen meer energie geeft.

Hoe energiek je je voelt wordt namelijk door veel meer factoren bepaald, zoals slaap, voeding, lichamelijke conditie, stress, ziekte, herstel en mentale belasting.

Q10 heeft ook antioxidante eigenschappen

Naast de functie binnen de mitochondriale energieproductie heeft Q10 antioxidante eigenschappen.

Vooral de gereduceerde vorm van Q10, ubiquinol, kan een rol spelen bij de bescherming van vetachtige structuren tegen oxidatieve processen.

Dat maakt Q10 interessant, omdat dezelfde verbinding betrokken is bij zowel cellulaire energieprocessen als redoxprocessen.

Toch vind ik het niet nodig om Q10 als een soort superantioxidant neer te zetten.

Zoals ik in mijn blogs over antioxidanten en oxidatieve stress uitleg, beschikt het lichaam over een uitgebreid netwerk van verschillende beschermende systemen.

Q10 is daar één onderdeel van.

Maakt je lichaam zelf Q10?

Ja.

Het lichaam beschikt over een eigen route waarmee Q10 wordt geproduceerd.

Die lichaamseigen productie is belangrijk, omdat de hoeveelheid Q10 die we via een normaal voedingspatroon binnenkrijgen relatief beperkt is.

De hoeveelheid Q10 in het lichaam is bovendien niet overal hetzelfde.

Concentraties kunnen verschillen tussen weefsels en kunnen onder andere samenhangen met leeftijd en gezondheidssituatie.

Dat betekent echter niet dat iedereen die ouder wordt automatisch Q10 moet gaan gebruiken.

Dit is een onderscheid dat bij supplementen vaker belangrijk is:

een verandering in een stof in het lichaam betekent niet automatisch dat extra suppletie aantoonbaar voordeel oplevert.

Daarvoor moet afzonderlijk onderzoek worden gedaan.

Waar zit Q10 in voeding?

Q10 komt van nature voor in verschillende voedingsmiddelen.

Je vindt het bijvoorbeeld in vlees, gevogelte, vis, noten, bepaalde plantaardige oliën en verschillende groenten.

De hoeveelheden die je via voeding binnenkrijgt zijn over het algemeen veel lager dan de hoeveelheden die in supplementen worden gebruikt.

Dat is belangrijk om te beseffen.

Een voedingsmiddel waarin van nature een kleine hoeveelheid Q10 zit, is niet hetzelfde als een supplement met bijvoorbeeld 100 of 200 milligram Q10.

Een geconcentreerd supplement zorgt voor een heel andere blootstelling dan gewone voeding.

Waarom gebruiken mensen Q10 als supplement?

Q10 wordt om verschillende redenen als supplement gebruikt.

De bekendste reden is waarschijnlijk energie.

Daarnaast wordt Q10 onderzocht in relatie tot onder andere cardiovasculaire gezondheid, statinegebruik, migraine en processen die samenhangen met gezond ouder worden.

Het is daarbij belangrijk om iedere toepassing afzonderlijk te bekijken.

Dat Q10 biologisch belangrijk is, betekent namelijk nog niet dat suppletie bij iedere toepassing hetzelfde effect heeft.

Q10 voor energie en vermoeidheid

Omdat Q10 rechtstreeks betrokken is bij de mitochondriale energieproductie, ligt de koppeling met energie voor de hand.

Dat maakt een uitspraak als Q10 geeft energie aantrekkelijk.

Biologisch is het verhaal echter genuanceerder.

Q10 speelt een rol bij processen waarmee cellen ATP produceren. Dat is iets anders dan zeggen dat extra Q10 ervoor zorgt dat iemand zich energieker voelt.

Vermoeidheid is bovendien een heel algemeen verschijnsel.

Slaaptekort, stress, onvoldoende voeding, bloedarmoede, ziekte, medicatie, mentale belasting en allerlei andere factoren kunnen invloed hebben op hoe energiek iemand zich voelt.

Daarom zou ik vermoeidheid nooit automatisch zien als een teken dat iemand meer Q10 nodig heeft.

Q10 en het hart

Het hart werkt dag en nacht en heeft daardoor voortdurend energie nodig.

Hartspiercellen bevatten veel mitochondriën. Het is daarom logisch dat onderzoekers geïnteresseerd zijn geraakt in Q10 binnen de cardiovasculaire gezondheid.

Q10 is onder andere onderzocht bij verschillende hartgerelateerde situaties.

De resultaten zijn echter niet voor iedere toepassing even duidelijk.

Dit laat opnieuw het verschil zien tussen twee vragen:

Is er een logisch biologisch mechanisme?

en:

Levert extra suppletie aantoonbaar voordeel op?

Op de eerste vraag kunnen we bij Q10 duidelijk antwoorden dat de stof een relevante biologische functie heeft.

Voor de tweede vraag hangt het antwoord af van de specifieke situatie, doelgroep, dosering en kwaliteit van het beschikbare onderzoek.

Bij hart- en vaatziekten blijft medische begeleiding vanzelfsprekend belangrijk. Een Q10-supplement is geen vervanging voor voorgeschreven medicatie of reguliere zorg.

Q10 en statines

Q10 krijgt ook veel aandacht in combinatie met statines.

Statines zijn geneesmiddelen die worden gebruikt om het cholesterolgehalte te verlagen.

Ze beïnvloeden een biochemische route die betrokken is bij de lichaamseigen productie van cholesterol. Die route heeft ook een relatie met de productie van Q10.

Daardoor kunnen statines de hoeveelheid circulerend Q10 verlagen.

Dat heeft geleid tot een interessante onderzoeksvraag:

kan extra Q10 helpen bij spierklachten die tijdens statinegebruik kunnen optreden?

Helpt Q10 bij spierklachten door statines?

Het wetenschappelijke onderzoek geeft hier nog geen volledig eenduidig antwoord op.

Er zijn onderzoeken waarin een mogelijk gunstig effect op spierklachten wordt gezien, maar er zijn ook onderzoeken waarin geen duidelijk voordeel wordt gevonden.

Daarom vind ik het te stellig om te zeggen dat iedereen die spierklachten ervaart door statines Q10 zou moeten gebruiken.

Q10 is binnen dit onderwerp interessant, maar niet gegarandeerd effectief.

Heb je spierklachten tijdens het gebruik van een statine, bespreek deze dan met je arts of apotheker.

Stop niet zelf met voorgeschreven medicatie en verander de dosering niet zonder overleg.

Q10 en migraine

Een andere toepassing die regelmatig wordt onderzocht is migraine.

Er zijn aanwijzingen uit onderzoek dat Q10 mogelijk invloed kan hebben op bepaalde kenmerken van migraine, zoals de frequentie of duur van aanvallen.

Het beschikbare onderzoek is echter beperkt en de resultaten geven geen reden om Q10 als gegarandeerde oplossing voor migraine te presenteren.

Migraine is bovendien een neurologische aandoening waarbij persoonlijke omstandigheden en reguliere medische begeleiding belangrijk kunnen zijn.

Q10 kan daarom beter worden gezien als een onderwerp waar onderzoek naar wordt gedaan dan als een algemeen middel tegen migraine.

Q10 en gezond ouder worden

Q10 duikt ook regelmatig op binnen longevity en gezond ouder worden.

Dat is begrijpelijk.

Q10 is betrokken bij mitochondriën, cellulaire energieproductie en oxidatieve processen. Allemaal onderwerpen die ook binnen onderzoek naar biologische veroudering aandacht krijgen.

Maar een interessant mechanisme is nog geen bewijs voor een anti-agingeffect.

We kunnen op basis van de huidige kennis niet stellen dat een Q10-supplement ervoor zorgt dat gezonde mensen langer leven of biologische veroudering simpelweg afremt.

Daarom gebruik ik liever de term gezond ouder worden dan anti-aging.

Q10 is een interessante stof binnen dit onderzoeksgebied, maar geen bewezen middel waarmee we veroudering kunnen tegenhouden.

Ubiquinon en ubiquinol: wat is het verschil?

Wanneer je naar Q10-supplementen kijkt, kom je meestal twee namen tegen:

ubiquinon en ubiquinol.

Het gaat niet om twee volledig verschillende stoffen.

Het zijn twee vormen van Q10 die in het lichaam in elkaar kunnen worden omgezet.

Ubiquinon

Ubiquinon is de geoxideerde vorm van Q10.

Deze vorm wordt al lange tijd gebruikt in supplementen en is ook in veel wetenschappelijk onderzoek toegepast.

Ubiquinol

Ubiquinol is de gereduceerde vorm van Q10.

Deze vorm wordt regelmatig verkocht met de boodschap dat hij altijd beter wordt opgenomen dan ubiquinon.

Zo eenvoudig ligt het echter niet.

De biologische beschikbaarheid van Q10 wordt niet alleen bepaald door de naam van de vorm op het etiket.

Ook de totale formulering van het supplement speelt een belangrijke rol.

Daarom zou ik niet automatisch zeggen:

ubiquinol is beter dan ubiquinon.

Een goed samengesteld ubiquinonproduct kan eveneens een goede biologische beschikbaarheid hebben.

Waarom is de opname van Q10 interessant?

Q10 is vetoplosbaar en lost slecht op in water.

Dat maakt de opname ervan ingewikkelder dan bij een stof die gemakkelijk in water oplost.

Daarom kan de manier waarop een Q10-supplement wordt geproduceerd veel verschil maken.

Denk bijvoorbeeld aan de olie waarin Q10 is verwerkt, de oplosbaarheid, de verwerking van Q10-kristallen en het verschil tussen een softgel en een droog product.

Hierdoor kunnen twee supplementen die allebei 100 milligram Q10 op het etiket vermelden toch verschillen in biologische beschikbaarheid.

De hoeveelheid op het etiket vertelt dus niet het hele verhaal.

Kun je Q10 beter bij een maaltijd nemen?

Omdat Q10 vetoplosbaar is, ligt het voor de hand om het tijdens of vlak na een maaltijd in te nemen.

Voeding kan de opname ondersteunen.

Een maaltijd waarin ook wat vet aanwezig is, past daarom goed bij de eigenschappen van Q10.

Dit laat opnieuw zien dat bij supplementen niet alleen de dosis belangrijk is.

Ook vorm, formulering en gebruiksmoment kunnen relevant zijn.

Hoeveel Q10 zit er in supplementen?

De hoeveelheid Q10 in supplementen loopt behoorlijk uiteen.

Je kunt bijvoorbeeld producten tegenkomen met 30, 60, 100 of 200 milligram per capsule en soms nog hogere hoeveelheden.

Er bestaat echter niet één ideale Q10-dosering die voor iedereen geschikt is.

De hoeveelheden die in onderzoek worden gebruikt verschillen afhankelijk van de onderzoeksvraag, doelgroep, gebruikte vorm, formulering en duur van het onderzoek.

Daarom vind ik het niet verstandig om één hoeveelheid aan te wijzen als de beste dosis Q10.

Eerst moet duidelijk zijn waarom iemand het supplement überhaupt wil gebruiken.

Is Q10 veilig?

Q10 wordt over het algemeen redelijk goed verdragen.

Toch betekent lichaamseigen niet automatisch dat een supplement voor iedereen zonder aandachtspunten gebruikt kan worden.

Mogelijke bijwerkingen kunnen bijvoorbeeld maag-darmklachten, misselijkheid, een verminderde eetlust of soms slaapproblemen zijn.

Daarnaast zijn mogelijke wisselwerkingen met medicijnen belangrijk.

Vooral bij bepaalde antistollingsmedicatie, diabetesmedicatie en sommige medische behandelingen is het verstandig om supplementgebruik vooraf te bespreken met arts of apotheker.

Gebruik je medicijnen of word je medisch behandeld, voeg Q10 dan niet automatisch toe omdat het een lichaamseigen stof is.

Wanneer kan Q10 interessant zijn om verder te bekijken?

Ik zou Q10 niet presenteren als een supplement dat iedereen vanaf een bepaalde leeftijd nodig heeft.

Interessanter is de vraag:

waarom overweeg je Q10?

Misschien wil je meer weten over mitochondriale energieproductie.

Misschien gebruik je statines en heb je vragen over spierklachten.

Misschien ben je Q10 tegengekomen in informatie over migraine.

Of misschien wil je binnen gezond ouder worden beter begrijpen welke supplementen daadwerkelijk onderbouwd zijn en welke vooral goed worden verkocht.

Vanuit zo'n concrete vraag kun je veel gerichter kijken naar wat Q10 wel en niet kan betekenen.

Waar let ik op bij een Q10-supplement?

Wanneer iemand Q10 wil gebruiken, kijk ik niet alleen naar het grootste getal op de verpakking.

Allereerst kijk ik naar de vorm. Bevat het product ubiquinon of ubiquinol?

Vervolgens kijk ik naar de formulering. Omdat Q10 vetoplosbaar is en slecht oplost in water, kan de manier waarop het verwerkt is invloed hebben op de biologische beschikbaarheid.

Ook de dosering moet passen bij de reden van gebruik.

Daarnaast kijk ik naar het gebruiksmoment, eventuele medicatie en mogelijke wisselwerkingen.

Tot slot vind ik de onderbouwing belangrijk.

Wordt duidelijk uitgelegd wat het product bevat en waarom voor een bepaalde formulering is gekozen? Of bestaat de informatie vooral uit grote claims over energie, anti-aging en vitaliteit?

Een duurder supplement is daarbij niet automatisch een beter supplement.

Veelgestelde vragen over Q10

Wat is co-enzym Q10?

Co-enzym Q10 is een vetoplosbare verbinding die het lichaam zelf kan aanmaken. De stof speelt onder andere een belangrijke rol binnen de mitochondriale energieproductie.

Is Q10 een vitamine?

Nee. Q10 wordt niet als vitamine beschouwd. Een belangrijk verschil is dat het lichaam Q10 zelf kan produceren.

Waar zit Q10 in voeding?

Q10 komt onder andere voor in vlees, gevogelte, vis, noten, bepaalde plantaardige oliën en verschillende groenten.

Geeft Q10 meer energie?

Q10 speelt een belangrijke rol binnen de cellulaire energieproductie. Dat betekent niet automatisch dat een Q10-supplement ervoor zorgt dat iedereen zich energieker voelt.

Wat is beter, ubiquinon of ubiquinol?

Er bestaat geen eenvoudige regel dat één vorm altijd beter is. De biologische beschikbaarheid wordt mede bepaald door de totale formulering van het supplement.

Kun je Q10 gebruiken als je statines slikt?

Q10 wordt onderzocht in relatie tot statinegebruik en spierklachten, maar de onderzoeksresultaten zijn niet volledig eenduidig. Heb je spierklachten of wil je Q10 naast een statine gebruiken, bespreek dit dan met je arts of apotheker. Verander voorgeschreven medicatie niet zelf.

Wanneer kun je Q10 het beste innemen?

Omdat Q10 vetoplosbaar is, ligt inname tijdens of vlak na een maaltijd voor de hand. Een maaltijd waarin ook wat vet aanwezig is kan praktisch zijn.

Is Q10 geschikt voor iedereen?

Niet automatisch. Vooral wanneer je medicijnen gebruikt of medisch wordt behandeld, is het verstandig om vooraf te kijken naar mogelijke wisselwerkingen.

Is Q10 een anti-aging supplement?

Q10 is interessant binnen onderzoek naar mitochondriën en biologische veroudering, maar er is geen basis om te stellen dat Q10-supplementen veroudering tegenhouden of gezonde mensen langer laten leven.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Gebruik je Q10 of overweeg je een supplement en wil je beter begrijpen welke vorm, dosering en formulering bij jouw situatie passen? Dan kan ik met je meekijken naar het grotere geheel, inclusief voeding, leefstijl, ander supplementgebruik en eventuele aandachtspunten.

Bij medicatie, medische behandeling of aanhoudende klachten blijft overleg met arts of apotheker belangrijk.

Neem contact met mij op →

Tot slot

Co-enzym Q10 is interessant omdat het niet zomaar een ingrediënt is dat voor supplementen is bedacht.

Het lichaam maakt Q10 zelf en gebruikt het daadwerkelijk binnen belangrijke cellulaire processen.

Een van de bekendste functies vinden we in de mitochondriën, waar Q10 betrokken is bij het proces waarmee cellen ATP produceren.

Daarnaast heeft Q10 antioxidante eigenschappen en wordt het onderzocht binnen verschillende gebieden, waaronder cardiovasculaire gezondheid, statinegerelateerde spierklachten, migraine en gezond ouder worden.

Maar een belangrijke biologische functie betekent nog niet automatisch dat iedereen baat heeft bij extra Q10.

Daarom kijk ik liever naar de reden van gebruik dan naar de belofte op de verpakking.

Ook bij het kiezen van een supplement gaat het niet alleen om het aantal milligrammen. De vorm, formulering, biologische beschikbaarheid, dosering, het gebruiksmoment en eventuele medicatie kunnen allemaal relevant zijn.

Q10 speelt een belangrijke rol in onze cellen. De vraag of extra Q10 zinvol is, vraagt om een veel persoonlijkere afweging.

In de volgende blog kijken we naar een andere stof die vaak in één adem wordt genoemd met mitochondriën en gezond ouder worden: PQQ.

PQQ wordt regelmatig gecombineerd met Q10, maar het zijn twee heel verschillende stoffen. Wat PQQ precies is en hoe sterk het wetenschappelijke bewijs eigenlijk is, lees je in de volgende blog.