PQQ en mitochondriale gezondheid: wat weten we?

Wat is PQQ?

PQQ is de afkorting van pyrroloquinoline quinone.

Het is een verbinding die oorspronkelijk bekend werd vanwege zijn functie als cofactor bij bepaalde bacteriële enzymen.

PQQ kan elektronen opnemen en afstaan. Dit worden redoxeigenschappen genoemd.

Daardoor is PQQ interessant geworden binnen onderzoek naar onder andere cellulaire signalering, oxidatieve processen, energiestofwisseling en mitochondriën.

Je komt PQQ soms ook tegen als een vitamineachtige stof.

Dat betekent echter niet dat PQQ daadwerkelijk een vitamine is.

Is PQQ een vitamine?

Nee.

PQQ is momenteel niet erkend als essentiële vitamine voor mensen.

Bij vitamines is duidelijk dat het lichaam ze nodig heeft voor normale fysiologische processen en dat onvoldoende beschikbaarheid uiteindelijk tot herkenbare problemen kan leiden.

Voor PQQ is zo'n essentiële functie bij mensen niet vastgesteld.

Er bestaat daarom ook geen officiële aanbevolen dagelijkse hoeveelheid voor PQQ zoals die er voor veel vitamines en mineralen wel is.

De term vitamineachtig kan dus worden gebruikt om bepaalde eigenschappen van PQQ te beschrijven, maar betekent niet dat we PQQ dagelijks uit voeding of supplementen moeten binnenkrijgen.

Komt PQQ voor in voeding?

PQQ en verwante verbindingen zijn in kleine hoeveelheden aangetroffen in verschillende voedingsmiddelen.

Denk bijvoorbeeld aan bepaalde groenten, fruitsoorten, thee en gefermenteerde voedingsmiddelen.

De hoeveelheden zijn klein en onze kennis over PQQ in voeding is veel minder uitgebreid dan bij bekende vitamines en mineralen.

Ik zou daarom niet proberen een voedingspatroon samen te stellen op basis van voedingsmiddelen die mogelijk relatief veel PQQ bevatten.

Een gevarieerd voedingspatroon levert veel meer op dan het najagen van één specifieke verbinding.

Waarom is PQQ interessant voor mitochondriën?

De belangstelling voor PQQ komt voor een belangrijk deel uit experimenteel onderzoek.

Daarbij zijn effecten gezien op processen en signaalroutes die betrokken zijn bij de regulatie van mitochondriën.

Een begrip dat daarbij vaak wordt genoemd is mitochondriale biogenese.

Dat wordt soms heel eenvoudig uitgelegd als het maken van nieuwe mitochondriën.

In werkelijkheid is het ingewikkelder.

Wat is mitochondriale biogenese?

Mitochondriën zijn geen statische onderdelen die eenmaal worden gemaakt en vervolgens onveranderd in een cel blijven zitten.

Ze maken deel uit van een dynamisch netwerk.

Cellen kunnen hun mitochondriale capaciteit aanpassen wanneer de omstandigheden daarom vragen.

Bij mitochondriale biogenese worden nieuwe mitochondriale componenten aangemaakt en wordt de capaciteit van het mitochondriale netwerk aangepast.

Daarvoor moeten verschillende processen nauwkeurig samenwerken.

Zowel genen in de celkern als mitochondriaal DNA spelen daarbij een rol.

Het is dus niet simpelweg een kwestie van één stof innemen waarna er ineens overal nieuwe mitochondriën verschijnen.

Wat heeft PGC-1α ermee te maken?

Wanneer je verder leest over mitochondriale biogenese, kom je vrijwel zeker de afkorting PGC-1α tegen.

De volledige naam is peroxisome proliferator-activated receptor gamma coactivator 1-alpha.

Gelukkig hoef je die naam niet te onthouden om het principe te begrijpen.

PGC-1α kun je zien als een belangrijke regulator binnen processen die betrokken zijn bij onder andere energiestofwisseling, oxidatieve stofwisseling en mitochondriale aanpassingen.

Verschillende signalen kunnen invloed hebben op deze regulator.

Een van de bekendste natuurlijke prikkels is lichamelijke inspanning.

Onderzoek naar PQQ is interessant geworden omdat in experimentele modellen aanwijzingen zijn gevonden dat PQQ invloed kan hebben op signaalroutes waarin PGC-1α en andere regulatoren van mitochondriale processen een rol spelen.

Maar hier komt een belangrijke nuance.

Veel van deze kennis is afkomstig uit celonderzoek en dieronderzoek.

Van een cel naar een mens is een grote stap

Stel dat onderzoekers gekweekte cellen PQQ geven en vervolgens veranderingen zien in processen die betrokken zijn bij mitochondriale biogenese.

Dat is wetenschappelijk interessant.

Maar daaruit kunnen we niet automatisch concluderen dat iemand die dagelijks een PQQ-supplement gebruikt meer gezonde mitochondriën krijgt en zich daardoor energieker gaat voelen.

Het menselijk lichaam is veel complexer.

Na inname spelen bijvoorbeeld de opname, stofwisseling, uitscheiding, dosering, gezondheidstoestand en verdeling over verschillende weefsels een rol.

Daarom zijn goed uitgevoerde onderzoeken bij mensen zo belangrijk.

En juist daar is de hoeveelheid onderzoek naar PQQ nog beperkt.

Wat weten we uit onderzoek bij mensen?

Er zijn inmiddels enkele humane onderzoeken naar PQQ uitgevoerd.

Daarbij is onder andere gekeken naar markers die samenhangen met mitochondriale stofwisseling, ontstekingsprocessen, inspanning en cognitieve functies.

Sommige resultaten zijn interessant.

Tegelijkertijd zijn veel onderzoeken klein, relatief kortdurend of gericht op specifieke groepen.

Dat maakt het lastig om daaruit grote conclusies te trekken voor de algemene bevolking.

Dit is precies het verschil tussen:

een aanwijzing dat een stof biologisch iets doet

en:

overtuigend bewijs dat gebruik van die stof een betekenisvol gezondheidsvoordeel oplevert.

Voor PQQ hebben we voor die tweede vraag nog veel te leren.

PQQ in combinatie met beweging

Een interessante onderzoeksvraag is of PQQ iets kan toevoegen aan de natuurlijke mitochondriale aanpassingen die ontstaan door training.

In een kleine humane studie werd PQQ gecombineerd met een programma van duurtraining.

Daarbij werden veranderingen gevonden in een eiwit dat betrokken is bij mitochondriale regulatie.

Maar er was een belangrijke uitkomst:

de deelnemers die PQQ gebruikten verbeterden hun aerobe prestaties niet duidelijk meer dan de deelnemers die trainden zonder PQQ.

Beide groepen gingen door de training vooruit.

Dat laat mooi zien waarom een verandering in een biomarker niet automatisch hetzelfde is als een merkbaar voordeel.

Een verandering in PGC-1α kan biologisch interessant zijn.

Maar uiteindelijk willen we ook weten of iemand daardoor bijvoorbeeld beter presteert, beter functioneert of op lange termijn gezonder blijft.

Beweging blijft de sterkste basis

Dit brengt ons bij een praktisch belangrijk punt.

Wanneer het doel is om de mitochondriale capaciteit te ondersteunen, is lichamelijke activiteit veel sterker onderbouwd dan PQQ-suppletie.

Beweging geeft cellen een duidelijke fysiologische prikkel.

Wanneer spieren regelmatig meer energie nodig hebben, kunnen ze zich aan die belasting aanpassen.

Daarbij kunnen ook mitochondriale processen veranderen.

Duurtraining is hiervoor uitgebreid onderzocht, maar ook krachttraining en dagelijkse lichamelijke activiteit horen bij het grotere plaatje van gezond ouder worden.

Daarom zou ik nooit beginnen met de vraag:

welk supplement stimuleert mijn mitochondriën?

Ik zou eerst kijken naar:

hoeveel beweeg ik eigenlijk en welke prikkel krijgen mijn spieren regelmatig?

PQQ en oxidatieve processen

PQQ heeft redoxeigenschappen.

Dat betekent dat de stof elektronen kan opnemen en afstaan.

Hierdoor wordt PQQ regelmatig omschreven als antioxidant.

Ook bij deze term is enige nuance nodig.

Antioxidanten worden soms voorgesteld als stoffen die schadelijke vrije radicalen simpelweg moeten uitschakelen.

Zo werkt het lichaam niet.

Reactieve zuurstofverbindingen kunnen bij een te grote belasting bijdragen aan schade, maar ze hebben ook normale functies binnen cellulaire signalering.

Het lichaam beschikt daarom over uitgebreide systemen om de redoxbalans te reguleren.

PQQ is vanuit die biochemie interessant, maar dat betekent niet automatisch dat extra PQQ nodig is om het lichaam tegen oxidatieve stress te beschermen.

PQQ en de hersenen

PQQ wordt ook onderzocht in relatie tot hersenfunctie, geheugen en aandacht.

Dat is niet vreemd.

Hersencellen hebben een hoge energiebehoefte en mitochondriën zijn belangrijk voor verschillende processen binnen zenuwcellen.

Er zijn humane onderzoeken waarin PQQ of supplementcombinaties met PQQ zijn onderzocht in relatie tot cognitieve uitkomsten.

De resultaten geven aanleiding voor verder onderzoek, maar zijn nog onvoldoende om te zeggen dat PQQ het geheugen verbetert.

Studies verschillen bijvoorbeeld in doelgroep, dosering, onderzoeksduur en samenstelling van het gebruikte supplement.

Wanneer meerdere stoffen tegelijk worden gebruikt, wordt het bovendien moeilijker om te bepalen welk onderdeel verantwoordelijk is voor een eventueel gevonden effect.

Daarom vind ik de uitspraak PQQ verbetert het geheugen op dit moment te stellig.

PQQ en gezond ouder worden

De koppeling met mitochondriën heeft ervoor gezorgd dat PQQ ook veel aandacht krijgt binnen longevity.

De gedachte daarachter is begrijpelijk.

Mitochondriale veranderingen zijn een van de processen die worden onderzocht binnen biologische veroudering.

Maar daaruit ontstaat soms een te eenvoudige redenering:

PQQ beïnvloedt mitochondriën, dus PQQ vertraagt veroudering.

Tussen die twee uitspraken zit een enorme wetenschappelijke stap.

Om te kunnen stellen dat een supplement gezond ouder worden daadwerkelijk ondersteunt, zijn goede langetermijnonderzoeken bij mensen nodig.

We kunnen op dit moment niet zeggen dat PQQ-suppletie ervoor zorgt dat gezonde mensen langer leven.

Dat maakt PQQ niet oninteressant.

Het betekent alleen dat we onderscheid moeten blijven maken tussen een interessant werkingsmechanisme en een bewezen effect op gezond ouder worden.

Wat is het verschil tussen PQQ en Co-enzym Q10?

PQQ en Co-enzym Q10 worden regelmatig samen verkocht.

Toch zijn het biologisch verschillende stoffen.

CoQ10 heeft een duidelijk beschreven functie binnen de mitochondriale elektronentransportketen.

Daar helpt Q10 bij het doorgeven van elektronen tijdens het proces waarmee uiteindelijk ATP kan worden gevormd.

PQQ vervult diezelfde functie niet.

Bij PQQ richt de belangstelling zich veel meer op redoxeigenschappen en mogelijke invloed op cellulaire signaalroutes die betrokken zijn bij mitochondriale regulatie.

Je kunt PQQ daarom niet zien als een sterkere of modernere versie van Q10.

Ze hebben een ander biologisch verhaal.

Waarom worden PQQ en Q10 dan gecombineerd?

De combinatie klinkt vanuit de biochemie aantrekkelijk.

Q10 heeft een functie binnen bestaande mitochondriale energieprocessen.

PQQ wordt onderzocht vanwege mogelijke invloed op de regulatie van mitochondriale processen.

Op papier lijkt dat een mooie combinatie.

Maar een logisch mechanisme bewijst nog niet dat een gecombineerd supplement bij mensen beter werkt dan Q10 of PQQ afzonderlijk.

Daarvoor zijn onderzoeken nodig waarin die mogelijkheden daadwerkelijk met elkaar worden vergeleken.

Ik zou een supplement met PQQ en Q10 daarom niet automatisch beter noemen omdat beide stoffen in één capsule zitten.

Maakt PQQ ATP?

Nee, niet rechtstreeks.

Dat is een belangrijk verschil met de manier waarop PQQ soms wordt gepresenteerd.

In mijn eerdere blogs over mitochondriën en ATP heb ik uitgelegd dat ATP via verschillende stappen wordt geproduceerd.

CoQ10 heeft binnen de mitochondriale elektronentransportketen een directe functie.

PQQ heeft diezelfde functie niet.

Wanneer PQQ invloed heeft op de cellulaire energiehuishouding, moeten we dat dus eerder zoeken in mogelijke effecten op regulatie en stofwisseling dan in het idee dat PQQ zelf ATP produceert.

Krijg je meer energie van PQQ?

Dat kunnen we op basis van de huidige kennis niet algemeen stellen.

Ook hier is het belangrijk om te bepalen wat we met energie bedoelen.

Mitochondriën zijn essentieel voor cellulaire energieproductie.

Maar hoe energiek jij je voelt wordt door veel meer factoren bepaald.

Slaap, stress, voeding, lichamelijke conditie, mentale belasting, ziekte, medicatie en verschillende lichamelijke processen kunnen allemaal invloed hebben op vermoeidheid.

Langdurige vermoeidheid is daarom geen bewijs dat je mitochondriën meer PQQ nodig hebben.

Bij aanhoudende of onverklaarde vermoeidheid kan het verstandig zijn om breder naar mogelijke oorzaken te laten kijken.

PQQ als supplement in Europa

PQQ heeft binnen Europa een bijzondere positie.

Een specifieke vorm van PQQ is beoordeeld binnen de Europese regelgeving voor zogenoemde novel foods.

Dat betekent dat de veiligheid van het ingrediënt voor vastgestelde toepassingen en gebruiksvoorwaarden is beoordeeld voordat het op die manier op de Europese markt mocht worden gebruikt.

Dit moet niet worden verward met een goedgekeurde gezondheidsclaim.

Een veiligheidsbeoordeling en een bewezen gezondheidseffect zijn twee verschillende dingen.

Een product kan onder bepaalde voorwaarden als veilig zijn beoordeeld zonder dat daarmee is aangetoond dat het bijvoorbeeld meer energie geeft, het geheugen verbetert of veroudering vertraagt.

Hoeveel PQQ zit er in supplementen?

PQQ wordt in relatief kleine hoeveelheden gebruikt.

Je ziet bijvoorbeeld supplementen met 10 of 20 milligram PQQ per dagdosering.

In sommige onderzoeken bij mensen zijn vergelijkbare hoeveelheden gebruikt.

Maar een hoeveelheid die in een wetenschappelijk onderzoek is gebruikt, is niet automatisch de ideale dosering voor iedere persoon.

De juiste vraag is daarom niet alleen:

hoeveel PQQ zit hierin?

Maar vooral:

waarom wil ik het gebruiken en hoe goed is die toepassing onderzocht?

Waar let ik op bij een PQQ-supplement?

Wanneer iemand PQQ wil gebruiken, kijk ik eerst naar de vorm en de daadwerkelijke hoeveelheid PQQ per dagdosering.

Daarna kijk ik naar de rest van het product.

PQQ wordt namelijk vaak gecombineerd met Q10 of verwerkt in zogenoemde mitochondriale complexen.

Daar kunnen daarnaast stoffen in zitten zoals B-vitamines, magnesium, alfa-liponzuur, carnitine of verschillende stoffen die gericht zijn op NAD+.

Zo'n lange ingrediëntenlijst kan indrukwekkend lijken.

Maar meer ingrediënten betekent niet automatisch een beter supplement.

Iedere stof heeft een eigen functie, dosering, veiligheidsprofiel en wetenschappelijke onderbouwing.

Soms bevat een complex zoveel verschillende ingrediënten dat van afzonderlijke stoffen maar kleine hoeveelheden aanwezig zijn.

Daarom kijk ik liever naar een transparante samenstelling dan naar het aantal ingrediënten op de voorkant van de verpakking.

Hoe zit het met de veiligheid van PQQ?

PQQ is minder uitgebreid onderzocht dan klassieke vitamines en mineralen.

Daardoor weten we ook minder over langdurig gebruik en het gebruik binnen bijzondere doelgroepen.

De vorm die binnen Europa als novel food is toegelaten, is voor de vastgestelde toepassingen en gebruiksvoorwaarden op veiligheid beoordeeld.

Dat betekent echter niet dat ieder PQQ-product voor iedere persoon automatisch passend is.

Extra voorzichtigheid vind ik verstandig tijdens zwangerschap en borstvoeding, bij chronische aandoeningen, medicatiegebruik en wanneer meerdere supplementen tegelijk worden gebruikt.

In dergelijke situaties is overleg met arts of apotheker verstandig.

Wat is belangrijker, PQQ of beweging?

Als ik moet kijken naar de basis voor mitochondriale gezondheid, staat beweging veel eerder op mijn lijst dan PQQ.

Niet omdat PQQ per definitie niets doet.

Wel omdat de wetenschappelijke basis voor lichamelijke activiteit veel sterker is.

Regelmatige beweging geeft spieren een natuurlijke reden om hun energiehuishouding aan te passen.

Denk daarbij niet alleen aan intensief sporten.

Wandelen, fietsen, krachttraining, conditietraining en regelmatig onderbreken van langdurig zitten kunnen allemaal onderdeel zijn van een actief leefpatroon.

Daarbij horen ook voldoende voeding, eiwitten, slaap en herstel.

Een specialistisch supplement komt voor mij pas daarna in beeld.

PQQ binnen het grotere plaatje van gezond ouder worden

PQQ is eigenlijk een mooi voorbeeld van hoe ik naar longevity kijk.

Nieuwe stoffen en biologische mechanismen kunnen ontzettend interessant zijn.

Maar gezond ouder worden wordt niet bepaald door één molecuul.

Regelmatig bewegen, spieren blijven gebruiken, gevarieerd eten, voldoende slapen, niet roken, herstellen en aandacht hebben voor bekende gezondheidsrisico's hebben een veel bredere basis.

Ook sociale verbinding en mentale gezondheid horen bij dat grotere geheel.

Een supplement kan daar eventueel een onderdeel van zijn.

Het is niet de fundering.

Veelgestelde vragen over PQQ

Wat is PQQ?

PQQ staat voor pyrroloquinoline quinone. Het is een redoxactieve verbinding die wordt onderzocht vanwege mogelijke effecten op onder andere mitochondriale processen en cellulaire signalering.

Is PQQ een vitamine?

Nee. PQQ wordt soms een vitamineachtige stof genoemd, maar is niet erkend als essentiële vitamine voor mensen.

Maakt PQQ nieuwe mitochondriën?

Experimenteel onderzoek suggereert dat PQQ invloed kan hebben op signaalroutes die betrokken zijn bij mitochondriale biogenese. Dat is niet hetzelfde als aantonen dat een PQQ-supplement bij gezonde mensen simpelweg meer functionele mitochondriën maakt.

Geeft PQQ meer energie?

Dat is niet overtuigend aangetoond. PQQ wordt onderzocht vanwege mogelijke effecten op mitochondriale processen, maar dat betekent niet automatisch dat iemand zich door suppletie energieker voelt.

Wat is het verschil tussen PQQ en Q10?

CoQ10 heeft een directe fysiologische functie binnen de mitochondriale elektronentransportketen. PQQ heeft een andere biologische rol en wordt vooral onderzocht vanwege redoxeigenschappen en mogelijke invloed op mitochondriale regulatie.

Kun je PQQ en Q10 combineren?

PQQ en Q10 komen regelmatig samen voor in supplementen. Dat de combinatie biologisch interessant klinkt, betekent niet automatisch dat overtuigend is aangetoond dat de combinatie beter werkt dan de stoffen afzonderlijk.

Is PQQ geschikt voor longevity?

PQQ krijgt aandacht binnen longevityonderzoek, maar er is geen bewijs dat PQQ-suppletie de menselijke levensduur verlengt.

Hoeveel PQQ moet je gebruiken?

Er bestaat geen algemene ideale dosering voor iedereen. De hoeveelheid die in onderzoek wordt gebruikt is niet automatisch een persoonlijk suppletieadvies.

Waar let je op bij een PQQ-supplement?

Kijk naar de gebruikte vorm, de hoeveelheid PQQ per dagdosering, eventuele combinaties met Q10 of andere stoffen, transparantie over de samenstelling en mogelijke aandachtspunten bij medicatie of medische aandoeningen.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Overweeg je PQQ, Q10 of een ander supplement voor energie of gezond ouder worden? Dan vind ik het belangrijk om niet alleen naar één stof te kijken, maar naar het grotere geheel.

Voeding, beweging, slaap, herstel, ander supplementgebruik en eventuele medicatie kunnen allemaal relevant zijn.

Bij medische aandoeningen, medicatiegebruik of aanhoudende vermoeidheid blijft beoordeling door een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener belangrijk.

Neem contact met mij op →

Tot slot

PQQ is een interessante stof binnen de wereld van mitochondriën en gezond ouder worden.

Experimenteel onderzoek geeft aanwijzingen dat PQQ invloed kan hebben op signaalroutes die betrokken zijn bij mitochondriale regulatie en biogenese.

Dat maakt de stof wetenschappelijk interessant.

Tegelijkertijd staat het onderzoek bij mensen nog relatief aan het begin.

Daarom zou ik PQQ niet presenteren als een supplement waarvan bewezen is dat het meer mitochondriën maakt, meer energie geeft of veroudering vertraagt.

Daarvoor weten we nog te weinig.

En misschien is dat juist wat PQQ zo'n mooi onderwerp maakt.

Het laat zien hoe belangrijk het is om onderscheid te maken tussen een interessant biologisch mechanisme en een daadwerkelijk bewezen effect bij mensen.

Voor het ondersteunen van de algemene mitochondriale en lichamelijke gezondheid blijft de basis veel vertrouwder: regelmatig bewegen, spieren blijven gebruiken, voldoende en gevarieerd eten, goed slapen en voldoende herstellen.

PQQ kan binnen dat grotere verhaal interessant zijn.

Maar het hoeft niet de hoofdrol te krijgen.

Daarmee vormt PQQ een mooie afsluiting van deze serie over Celenergie & Mitochondriën. Van de basis van mitochondriën en ATP zijn we uiteindelijk uitgekomen bij Q10, vitaliteit, gezond ouder worden en PQQ.

Steeds met dezelfde gedachte:

hoe interessanter de biochemie wordt, hoe belangrijker het is om onderscheid te blijven maken tussen wat theoretisch mogelijk is, wat daadwerkelijk bij mensen is onderzocht en wat in het dagelijks leven echt relevant is.