Prostaatgezondheid en leefstijl

Wat is de prostaat?

De prostaat is een klier die onderdeel uitmaakt van het mannelijke voortplantingssysteem.

Hij bevindt zich direct onder de blaas.

Het eerste gedeelte van de urinebuis loopt dwars door de prostaat heen.

Dat is belangrijk, want het verklaart meteen waarom veranderingen van de prostaat invloed kunnen hebben op het plassen.

Bij een jonge volwassen man is de prostaat ongeveer zo groot als een walnoot.

Met het ouder worden kan hij geleidelijk groter worden.

Wat doet de prostaat?

De prostaat maakt prostaatvocht.

Dat vocht vormt samen met zaadcellen uit de testikels en vocht uit andere klieren een deel van het sperma.

Prostaatvocht bevat verschillende stoffen die helpen om een geschikte omgeving voor zaadcellen te creëren.

De prostaat speelt daarmee een rol bij:

• samenstelling van sperma;

• beweeglijkheid van zaadcellen;

• bescherming van zaadcellen;

• voortplanting.

De prostaat is dus geen opslagplaats voor sperma.

Hij produceert vooral een deel van het vocht waarin de zaadcellen terechtkomen.

Wat gebeurt er bij een zaadlozing?

Tijdens een zaadlozing werken verschillende structuren samen.

Zaadcellen worden vanuit de testikels en bijballen via de zaadleiders vervoerd.

Onderweg wordt vocht toegevoegd vanuit onder andere:

• zaadblaasjes;

• prostaat.

De prostaatspieren trekken tijdens de ejaculatie samen en helpen het prostaatvocht in de urinebuis terechtkomen.

Daar mengen de verschillende bestanddelen zich tot sperma.

De prostaat heeft dus vooral een functie binnen de voortplanting, niet binnen de productie van testosteron.

Testosteron wordt voornamelijk door de testikels gemaakt.

Waarom wordt de prostaat groter met de leeftijd?

Bij veel mannen groeit de prostaat langzaam verder gedurende het volwassen leven.

Wanneer deze groei goedaardig is, wordt dit benigne prostaathyperplasie, oftewel BPH, genoemd.

Benigne betekent goedaardig.

Hyperplasie betekent dat het aantal cellen toeneemt.

BPH is dus:

een goedaardige toename van prostaatweefsel.

Het is belangrijk om meteen duidelijk te maken:

BPH is geen prostaatkanker.

Het zijn twee verschillende processen.

Waarom kan een grotere prostaat problemen geven met plassen?

Omdat de urinebuis door de prostaat loopt.

Stel je de urinebuis voor als een flexibel slangetje dat door een ring heen loopt.

Wanneer het weefsel rondom die doorgang groeit, kan de doorgang nauwer worden.

Daardoor moet de blaas harder werken om urine naar buiten te krijgen.

Dat kan leiden tot klachten zoals:

• een zwakkere urinestraal;

• moeilijk op gang komen;

• langer moeten plassen;

• nadruppelen;

• het gevoel dat de blaas niet helemaal leeg is.

Maar grootte alleen bepaalt niet hoeveel klachten iemand heeft.

Een man met een behoorlijk grote prostaat kan relatief weinig klachten hebben, terwijl een kleinere vergroting bij iemand anders juist veel hinder kan geven.

De plaats waar het weefsel groeit en de spanning van het spierweefsel rondom de prostaat en blaashals spelen ook mee.

Waarom moet je met een vergrote prostaat vaker plassen?

Dat lijkt misschien vreemd.

Als de doorgang nauwer wordt, zou je denken dat je juist minder vaak kunt plassen.

Maar de blaas probeert zich aan te passen aan de verhoogde weerstand.

De blaasspier moet steeds harder werken om urine door de vernauwde doorgang te persen.

Na verloop van tijd kan de blaas daardoor prikkelbaarder worden.

Dat kan leiden tot:

• vaker aandrang;

• plotseling sterke aandrang;

• vaker kleine hoeveelheden plassen;

• 's nachts vaker moeten plassen.

Plasklachten bij prostaatvergroting ontstaan dus niet alleen door de prostaat.

Ook de blaas zelf kan veranderen door jarenlang tegen extra weerstand in te werken.

Wat heeft testosteron met de prostaat te maken?

De prostaat is gevoelig voor androgenen, oftewel mannelijke geslachtshormonen.

Testosteron speelt daarin een rol, maar vooral een afgeleide stof is belangrijk:

dihydrotestosteron, oftewel DHT.

In bepaalde weefsels kan testosteron worden omgezet in DHT.

Daarvoor gebruikt het lichaam het enzym 5-alfa-reductase.

Vereenvoudigd:

testosteron → 5-alfa-reductase → DHT

DHT bindt sterk aan de androgeenreceptor en speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling en het onderhoud van prostaatweefsel.

Is DHT dan de oorzaak van een vergrote prostaat?

Niet zo eenvoudig.

BPH ontstaat door een combinatie van processen die samenhangen met:

• ouder worden;

• hormonale signalering;

• lokale groeifactoren;

• veranderingen in prostaatcellen.

DHT speelt daarin een belangrijke rol, maar het is niet zo dat:

veel DHT = automatisch een vergrote prostaat

of:

een vergrote prostaat = te veel testosteron.

Dat zie je ook terug bij medicijnen.

Sommige geneesmiddelen tegen prostaatvergroting remmen het enzym 5-alfa-reductase. Daardoor wordt minder testosteron omgezet in DHT en kan het prostaatvolume na verloop van tijd afnemen.

Dat laat zien dat DHT belangrijk is, maar het hele proces is complexer dan één hormoon.

Waarom groeit de prostaat terwijl testosteron juist daalt met de leeftijd?

Dit is een interessante vraag.

Testosteronwaarden nemen bij mannen gemiddeld geleidelijk af met het ouder worden.

Toch neemt BPH juist vaker toe met de leeftijd.

Dat lijkt tegenstrijdig.

De verklaring is dat prostaatgroei niet simpelweg wordt bepaald door de hoeveelheid testosteron in het bloed.

Ook lokale omzetting van hormonen, gevoeligheid van receptoren, DHT en leeftijdsgebonden veranderingen in het prostaatweefsel spelen een rol.

Daarnaast verandert de verhouding tussen verschillende hormonen gedurende het ouder worden.

Daarom kun je prostaatgroei niet beoordelen aan de hand van één losse testosteronwaarde.

Is een vergrote prostaat hetzelfde als prostaatkanker?

Nee.

Dit onderscheid is ontzettend belangrijk.

BPH

Benigne prostaathyperplasie is een goedaardige vergroting van prostaatweefsel.

De groei ontstaat vooral in het deel van de prostaat dat rond de urinebuis ligt.

Daarom veroorzaakt BPH relatief vaak plasklachten.

Prostaatkanker

Bij prostaatkanker ontstaan kwaadaardige prostaatcellen die zich ongecontroleerd kunnen vermenigvuldigen.

Prostaatkanker ontstaat vaak in een ander gedeelte van de prostaat dan BPH.

Daardoor kan prostaatkanker in een vroeg stadium aanwezig zijn zonder duidelijke plasklachten.

Een vergrote prostaat betekent dus niet dat iemand prostaatkanker heeft.

En het ontbreken van plasproblemen sluit prostaatkanker niet uit.

Veroorzaakt BPH prostaatkanker?

BPH wordt niet beschouwd als een voorstadium van prostaatkanker.

Een man kan wel beide aandoeningen tegelijkertijd hebben, simpelweg omdat ze allebei vaker voorkomen bij oudere mannen.

Daarom moeten nieuwe of veranderende klachten altijd serieus worden beoordeeld.

Niet omdat plasklachten automatisch kanker betekenen, maar omdat er verschillende mogelijke oorzaken zijn.

Welke klachten kunnen bij prostaatvergroting passen?

Plasklachten worden vaak verdeeld in twee groepen.

Problemen met het legen van de blaas

Bijvoorbeeld:

• moeite om te beginnen met plassen;

• zwakke urinestraal;

• onderbroken straal;

• persen tijdens het plassen;

• nadruppelen;

• gevoel dat de blaas niet volledig leeg is.

Opslagklachten

Bijvoorbeeld:

• vaak moeten plassen;

• sterke aandrang;

• 's nachts meerdere keren moeten plassen.

Deze klachten worden gezamenlijk ook wel lower urinary tract symptoms, of LUTS, genoemd.

Maar LUTS betekent niet automatisch dat de prostaat de oorzaak is.

Niet iedere plasklacht komt door de prostaat

Dat is een belangrijk punt.

Vaker plassen kan bijvoorbeeld ook samenhangen met:

• blaasproblemen;

• urineweginfectie;

• diabetes;

• bepaalde medicijnen;

• veel drinken;

• veel cafeïne;

• alcohol;

• neurologische aandoeningen.

Daarom is de uitspraak:

“Ik ben een man van zestig en moet vaak plassen, dus mijn prostaat is vergroot”

te gemakkelijk.

De klachten moeten in context worden beoordeeld.

Waarom is 's nachts plassen zo'n bekend probleem?

's Nachts meerdere keren moeten plassen wordt nycturie genoemd.

Een vergrote prostaat kan daaraan bijdragen, maar nycturie kan verschillende oorzaken hebben.

Bijvoorbeeld:

• veel drinken in de avond;

• alcohol;

• cafeïne;

• slaapstoornissen;

• bepaalde hart- of vaatproblemen;

• vocht uit de benen dat 's nachts terugkeert in de circulatie;

• diabetes;

• blaasklachten.

Daarom is nachtelijk plassen niet automatisch een prostaatprobleem.

Wat is PSA?

PSA staat voor prostaatspecifiek antigeen.

Het is een eiwit dat door prostaatcellen wordt gemaakt.

Een kleine hoeveelheid komt normaal in het bloed terecht.

Bij bloedonderzoek kan de PSA-concentratie worden gemeten.

PSA wordt vaak besproken in relatie tot prostaatkanker, maar PSA is geen specifieke kankertest.

Een verhoogde PSA-waarde kan ook voorkomen bij bijvoorbeeld:

• goedaardige prostaatvergroting;

• ontsteking van de prostaat;

• prostaatkanker;

• bepaalde prikkelingen of ingrepen rondom de prostaat.

Een afwijkende PSA-waarde betekent dus niet automatisch kanker.

De waarde moet altijd worden beoordeeld in combinatie met leeftijd, klachten, prostaatvolume, verloop van de waarde en eventueel aanvullend onderzoek.

Kan voeding een vergrote prostaat voorkomen?

Hier moeten we voorzichtig zijn.

Er bestaat geen voedingsmiddel waarvan overtuigend is aangetoond dat het BPH of prostaatkanker gegarandeerd voorkomt.

Een gezond voedingspatroon is natuurlijk belangrijk voor de algemene gezondheid.

Maar:

broccoli eten voorkomt niet automatisch prostaatvergroting

en:

tomatensaus is geen prostaatmedicijn.

Voeding moet in dit onderwerp daarom niet groter worden gemaakt dan het bewijs toelaat.

Waarom wordt lycopeen zo vaak genoemd?

Lycopeen is een rood carotenoïde dat vooral voorkomt in:

• tomaten;

• tomatenpuree;

• tomatensaus;

• watermeloen;

• roze grapefruit.

Omdat lycopeen zich onder andere in prostaatweefsel kan bevinden en antioxidatieve eigenschappen heeft, is er veel onderzoek naar gedaan in relatie tot prostaatgezondheid.

Daaruit is echter niet de conclusie te trekken dat een lycopeensupplement prostaatproblemen voorkomt of behandelt.

Tomaten en andere lycopeenrijke voedingsmiddelen kunnen prima onderdeel zijn van een gezond voedingspatroon.

Dat is iets anders dan lycopeen als geneesmiddel zien.

En selenium en vitamine E?

Ook selenium en vitamine E hebben veel aandacht gekregen binnen prostaatonderzoek.

Juist dit onderwerp laat goed zien waarom:

“antioxidant = goed, dus meer is beter”

geen veilige redenering is.

Grote preventiestudies hebben geen overtuigende beschermende werking aangetoond van hoge doses vitamine E of selenium tegen prostaatkanker.

Supplementen moeten daarom niet worden gebruikt alsof ze een verzekering tegen prostaatproblemen zijn.

Voldoende binnenkrijgen is belangrijk.

Megadoseren is iets totaal anders.

Waarom wordt zink met de prostaat geassocieerd?

Prostaatweefsel bevat relatief hoge concentraties zink.

Zink is bovendien nodig voor talloze enzymen en normale celprocessen.

Daarom krijgt zink veel aandacht binnen mannengezondheid.

Maar opnieuw geldt:

dat een orgaan zink gebruikt, betekent niet automatisch dat extra zink dat orgaan gezonder maakt.

Bij een daadwerkelijke onvoldoende zinkinname is voldoende aanvoer belangrijk.

Maar hoge doses zink langdurig gebruiken kan ook nadelen hebben, waaronder verstoring van de koperhuishouding.

Meer is niet automatisch beter.

Heeft overgewicht invloed op prostaatgezondheid?

Lichaamssamenstelling en metabole gezondheid worden steeds vaker onderzocht in relatie tot verschillende prostaatproblemen.

Obesitas gaat samen met veranderingen in:

• insuline;

• ontstekingssignalen;

• geslachtshormonen;

• groeifactoren.

Dat betekent niet dat buikvet rechtstreeks BPH veroorzaakt.

Wel maakt het duidelijk dat prostaatgezondheid niet volledig losstaat van de rest van het lichaam.

Een gezonde lichaamssamenstelling ondersteunt bovendien veel andere belangrijke aspecten van mannengezondheid, zoals cardiovasculaire en metabole gezondheid.

Helpt bewegen?

Regelmatige lichaamsbeweging heeft brede gezondheidsvoordelen.

Het ondersteunt onder andere:

• lichaamsgewicht;

• insulinegevoeligheid;

• hart- en vaatgezondheid;

• spiermassa;

• algemene fitheid.

Er zijn aanwijzingen dat een actieve leefstijl samenhangt met een gunstiger risico op bepaalde prostaat- en urinewegklachten.

Maar beweging moet ook hier niet worden gepresenteerd als een behandeling waarmee een grote prostaat vanzelf krimpt.

Het voordeel zit vooral in ondersteuning van de algemene metabole en lichamelijke gezondheid.

Kan alcohol of cafeïne plasklachten erger maken?

Bij sommige mannen wel.

Cafeïne kan de blaas prikkelen en heeft een mild diuretisch effect.

Alcohol kan eveneens invloed hebben op urineproductie en slaap.

Wanneer iemand vooral last heeft van:

• vaak moeten plassen;

• aandrang;

• 's nachts plassen,

kan het interessant zijn om te kijken wat er gebeurt wanneer cafeïne en alcohol, vooral later op de dag, worden verminderd.

Dat behandelt een vergrote prostaat niet, maar kan bij sommige mensen wel helpen klachten te beperken.

Kun je zelf iets doen bij milde plasklachten?

Bij milde klachten kunnen eenvoudige maatregelen soms helpen.

Bijvoorbeeld:

• niet extreem veel drinken vlak voor het slapen;

• alcohol in de avond beperken;

• cafeïne later op de dag verminderen;

• rustig de tijd nemen om uit te plassen;

• regelmatige beweging;

• constipatie voorkomen.

Maar aanhoudende of toenemende klachten verdienen beoordeling.

Het doel is niet om jarenlang zelf de symptomen te onderdrukken zonder te weten waardoor ze worden veroorzaakt.

Welke behandelingen bestaan er voor BPH?

Wanneer klachten hinderlijk worden, kan een arts verschillende behandelmogelijkheden bespreken.

Er bestaan bijvoorbeeld geneesmiddelen die:

De spieren rondom prostaat en blaashals ontspannen

Zogenaamde alfablokkers kunnen de weerstand bij het plassen verminderen.

Ze verkleinen de prostaat niet direct, maar kunnen het plassen gemakkelijker maken.

De vorming van DHT verminderen

5-alfa-reductaseremmers verminderen de omzetting van testosteron naar DHT.

Daardoor kan een vergrote prostaat over langere tijd kleiner worden.

Bij ernstige klachten of onvoldoende effect van medicijnen bestaan ook verschillende operatieve en minimaal invasieve behandelingen.

Dit laat meteen zien waarom het nuttig is te weten waar de klachten vandaan komen in plaats van alleen een prostaatsupplement te proberen.

En kruiden zoals zaagpalm?

Zaagpalm, oftewel saw palmetto, is waarschijnlijk een van de bekendste plantaardige ingrediënten in prostaatsupplementen.

Het wordt vaak verkocht voor plasklachten bij mannen.

Het wetenschappelijke bewijs voor een duidelijk klinisch relevant effect is echter wisselend en in kwalitatief goede onderzoeken vaak beperkt.

Dat betekent niet dat iedere gebruiker onmogelijk iets kan ervaren.

Maar het betekent wel dat zaagpalm niet moet worden gepresenteerd als een bewezen vervanger van medische beoordeling of behandeling bij duidelijke klachten.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Bij nieuwe of aanhoudende plasklachten is het verstandig om deze met de huisarts te bespreken.

Neem zeker contact op bij klachten zoals:

• bloed in de urine;

• bloed in sperma dat blijft terugkomen;

• pijn bij het plassen;

• niet meer kunnen plassen;

• koorts in combinatie met plasproblemen;

• onverklaarde pijn in bekken of onderrug;

• snel veranderende of ernstige klachten.

Acute urineretentie, waarbij iemand helemaal niet meer kan plassen terwijl de blaas vol zit, vereist spoedige medische beoordeling.

Prostaatgezondheid vanuit orthomoleculair perspectief

Binnen een orthomoleculaire benadering kan aandacht worden besteed aan:

• voedingskwaliteit;

• voldoende micronutriënten;

• lichaamsgewicht;

• beweging;

• metabole gezondheid;

• slaap;

• alcoholgebruik;

• darmfunctie.

Maar prostaatgezondheid vraagt ook om een duidelijke grens tussen leefstijlondersteuning en medische diagnostiek.

Bij plasklachten moet je daarom niet beginnen met:

“Welke prostaatcapsule zal ik nemen?”

maar met:

“Waar komen deze klachten vandaan?”

Pas daarna kun je beoordelen welke leefstijlfactoren zinvol zijn om daarnaast te ondersteunen.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Heb je na het lezen van deze blog vragen of wil je meer overzicht in jouw situatie? Dan kun je gerust contact met mij opnemen.

Neem contact met mij op →

Conclusie

De prostaat is een kleine klier met een belangrijke functie binnen de voortplanting.

Hij maakt een deel van het vocht waaruit sperma bestaat en ligt direct rondom het eerste deel van de urinebuis.

Juist die ligging verklaart waarom prostaatvergroting zoveel invloed kan hebben op het plassen.

Met het ouder worden kan prostaatweefsel goedaardig toenemen. Dit noemen we benigne prostaathyperplasie of BPH.

Daarbij spelen onder andere leeftijd en hormonale signalen zoals DHT een rol.

Maar:

een vergrote prostaat is niet hetzelfde als prostaatkanker.

En:

plasklachten betekenen niet automatisch dat de prostaat de oorzaak is.

Dat maakt onderzoek bij aanhoudende klachten belangrijk.

Voeding, beweging, een gezond lichaamsgewicht en algemene metabole gezondheid zijn waardevolle onderdelen van mannengezondheid, maar er bestaat geen voedingsmiddel of supplement dat prostaatproblemen gegarandeerd voorkomt.

De belangrijkste boodschap is daarom:

ondersteun de algemene gezondheid, maar laat veranderingen in het plassen niet automatisch verklaren met “dat hoort bij ouder worden”.

Juist omdat verschillende aandoeningen vergelijkbare klachten kunnen geven, is het belangrijk om te weten wat er werkelijk aan de hand is.