Acne en voeding

Wat is acne eigenlijk?

Acne is meer dan alleen een verstopte porie of een paar puistjes. Het ontstaat in een haarzakje met een talgklier, ook wel een talgfollikel genoemd.

Normaal gesproken maakt de talgklier talg aan. Dit vettige mengsel helpt de huid soepel te houden. Tegelijkertijd worden huidcellen in het haarzakje voortdurend vernieuwd en afgestoten.

Bij acne raken verschillende processen uit balans.

Er gebeurt vaak een combinatie van het volgende:

• de talgklier produceert meer talg;

• huidcellen in het haarzakje worden sneller gevormd en minder gemakkelijk afgestoten;

• talg en dode huidcellen hopen zich op;

• de uitgang van het haarzakje raakt verstopt;

• bacteriën die normaal op de huid voorkomen kunnen zich in deze afgesloten omgeving gemakkelijker vermenigvuldigen;

• het immuunsysteem reageert, waardoor een ontstekingsreactie kan ontstaan.

Daarmee ontstaat eigenlijk een soort kettingreactie:

meer talg + ophoping van huidcellen → verstopping van het haarzakje → verandering van de omgeving in de porie → ontstekingsreactie → mee-eter, puist of ontstoken plek

Dat verklaart ook waarom acne verschillende vormen kan aannemen.

Bij een gesloten comedo blijft de verstopping onder de huid zichtbaar als een wit bultje. Bij een open comedo staat de uitgang van het haarzakje open en ontstaat een mee-eter. Wanneer er een sterkere ontstekingsreactie ontstaat, kunnen rode puistjes, pustels of diepere ontstekingen ontstaan.

Acne is dus geen kwestie van een 'vieze huid'. Het is een aandoening waarbij onder andere verhoorning, talgproductie, huidbacteriën, hormonen en het immuunsysteem samen een rol spelen.

Waarom hormonen zo belangrijk zijn bij acne

Een belangrijke aanjager van talgproductie zijn androgenen.

Androgenen worden vaak mannelijke hormonen genoemd, maar zowel mannen als vrouwen maken ze aan. Voorbeelden zijn testosteron en dihydrotestosteron, ook wel DHT genoemd.

Talgklieren zijn gevoelig voor deze hormonen.

Wanneer de invloed van androgenen toeneemt, kunnen talgklieren groter en actiever worden en meer talg produceren.

Daarom ontstaat acne vaak tijdens de puberteit, wanneer de productie van geslachtshormonen sterk verandert.

Maar hormonale acne komt ook op volwassen leeftijd voor.

Bij vrouwen kunnen huidklachten bijvoorbeeld veranderen rondom:

• de menstruatie;

• stoppen of beginnen met hormonale anticonceptie;

• zwangerschap;

• hormonale aandoeningen;

• de perimenopauze.

Het gaat daarbij niet alleen om de absolute hoeveelheid hormonen in het bloed. Ook de gevoeligheid van de talgklieren voor hormonale signalen kan van persoon tot persoon verschillen.

Dat is een belangrijke reden waarom de ene persoon bij dezelfde hormoonwaarden nauwelijks acne heeft en een ander wel.

Waarom voeding steeds meer aandacht krijgt

Voeding veroorzaakt acne niet simpelweg rechtstreeks.

Een chocoladereep verandert bijvoorbeeld niet binnen een uur rechtstreeks in een puistje.

Voeding kan wel invloed hebben op systemen die óók betrokken zijn bij acne, zoals:

• insuline;

• IGF-1;

• hormoonsignalen;

• ontstekingsprocessen;

• het darmmicrobioom;

• de beschikbaarheid van voedingsstoffen.

Vooral de invloed van voeding op insuline en IGF-1 is interessant, omdat deze signalen uiteindelijk ook processen in de talgklier en het haarzakje kunnen beïnvloeden.

Bloedsuiker, insuline en acne: hoe zit dat precies?

Wanneer je koolhydraten eet, worden deze voor een deel afgebroken tot glucose.

Glucose komt in het bloed terecht, waardoor de bloedsuikerspiegel stijgt.

De alvleesklier reageert hierop door insuline af te geven. Insuline helpt glucose vanuit het bloed naar de lichaamscellen te transporteren.

Dat is een volledig normaal en noodzakelijk proces.

Interessant wordt het wanneer een voedingspatroon regelmatig zorgt voor sterke stijgingen van glucose en insuline.

Onderzoekers kijken namelijk naar de invloed van hoge insulinesignalen op verschillende hormonale routes die ook bij acne betrokken zijn.

Insuline staat daarbij niet op zichzelf.

Het heeft ook invloed op een andere signaalroute: IGF-1.

Wat is IGF-1 en waarom is het interessant bij acne?

IGF-1 staat voor Insulin-like Growth Factor 1.

Het is een groeifactor die belangrijk is voor groei, ontwikkeling en celvernieuwing. Dat is normaal en noodzakelijk.

Maar IGF-1 kan ook processen stimuleren die voor acne relevant zijn.

Het kan onder andere bijdragen aan:

• activiteit van talgklieren;

• talgproductie;

• groei en vernieuwing van huidcellen;

• versterking van bepaalde hormonale signalen.

Hierdoor kan er in een acnegevoelige huid gemakkelijker een situatie ontstaan waarin zowel meer talg als meer verhoorning in het haarzakje aanwezig is.

En juist die combinatie verhoogt de kans op verstopping.

Je kunt het vereenvoudigd zien als:

snelle koolhydraten → hogere glucose- en insulinepieken → beïnvloeding van IGF-1 en hormonale signalen → meer talg en verhoorning → grotere kans op verstopping van het haarzakje

Dat betekent nadrukkelijk niet dat suiker of brood bij iedereen acne veroorzaakt.

Acne ontstaat door meerdere factoren tegelijk. Maar dit mechanisme verklaart waarom de glycemische belasting van voeding binnen acneonderzoek zoveel aandacht krijgt.

Wat betekent een hoge glycemische belasting?

Voedingsmiddelen verschillen in de snelheid waarmee hun koolhydraten worden verteerd en opgenomen.

Producten die relatief snel veel glucose beschikbaar maken zijn bijvoorbeeld:

• frisdrank;

• snoep;

• gebak;

• witbrood;

• veel zoete ontbijtgranen;

• sterk geraffineerde snacks.

Daartegenover staan maaltijden met meer vezels, eiwitten en vetten. Die worden doorgaans langzamer verteerd en geven vaak een gelijkmatigere glucose- en insulinereactie.

Het doel hoeft dus niet te zijn om alle koolhydraten te vermijden.

Het gaat eerder om de samenstelling van het totale voedingspatroon.

En welke bacterie speelt bij acne een rol?

Een bacterie die veel aandacht krijgt bij acne is Cutibacterium acnes.

Deze bacterie leeft normaal gesproken op de huid en in haarzakjes. De aanwezigheid ervan betekent dus niet automatisch dat iemand acne heeft.

Wanneer een haarzakje verstopt raakt en rijk is aan talg, verandert echter de omgeving in dat haarzakje.

Bepaalde stammen van C. acnes kunnen daar gemakkelijker toenemen en stoffen produceren die het immuunsysteem activeren.

Daarop kunnen ontstekingssignalen vrijkomen.

Dit kan bijdragen aan:

• roodheid;

• zwelling;

• pijn;

• vorming van een ontstoken puist.

Daarom wordt acne tegenwoordig niet simpelweg gezien als een bacteriële infectie.

Het gaat om de combinatie van talg, verhoorning, veranderingen in het microbioom en de reactie van het immuunsysteem.

Waarom raakt een porie eigenlijk verstopt?

Ook dat verdient uitleg.

De cellen aan de binnenkant van een haarzakje worden voortdurend vernieuwd.

Normaal worden oude cellen losgelaten en samen met talg naar buiten afgevoerd.

Bij acne verloopt dit proces anders. De cellen kunnen sterker aan elkaar blijven kleven en zich ophopen.

Dit wordt ook wel folliculaire hyperkeratinisatie genoemd.

Samen met overtollig talg ontstaat daardoor een propje in het haarzakje.

Dit vroege stadium wordt een microcomedo genoemd.

Zo'n microcomedo is nog nauwelijks zichtbaar, maar vormt eigenlijk het begin van veel acnelaesies.

Pas later kan daaruit een mee-eter of ontstoken puist ontstaan.

Zuivel en acne: wat is de mogelijke verklaring?

Zuivel is een van de meest besproken voedingsgroepen in relatie tot acne.

In observationeel onderzoek wordt vooral melk regelmatig in verband gebracht met acne. Opvallend genoeg wordt deze relatie in sommige studies sterker gezien bij magere melk.

Maar daarmee is nog niet bewezen dat melk rechtstreeks acne veroorzaakt.

Onderzoekers kijken onder andere naar de mogelijkheid dat melk invloed heeft op:

• insuline;

• IGF-1-signalen;

• groeisignalen in het lichaam.

Melk is biologisch gezien immers voeding die bedoeld is om groei van een jong zoogdier te ondersteunen.

Dat maakt de relatie wetenschappelijk interessant.

Maar het betekent niet dat iedereen met acne onmiddellijk zuivel moet schrappen.

Wanneer iemand vermoedt dat zuivel invloed heeft, is het zinvoller om naar een persoonlijk patroon te kijken dan om algemene verboden te hanteren.

De darm-huid-as bij acne

Naast de lokale processen in het haarzakje wordt ook onderzocht of de darm een rol kan spelen.

Het darmmicrobioom produceert allerlei stofwisselingsproducten en staat voortdurend in contact met het immuunsysteem.

Bepaalde darmbacteriën fermenteren bijvoorbeeld voedingsvezels en vormen daarbij korteketenvetzuren, zoals butyraat, propionaat en acetaat.

Deze stoffen zijn betrokken bij processen rondom de darmbarrière en de regulatie van het immuunsysteem.

De gedachte achter de darm-huid-as is daarom niet dat 'slechte bacteriën uit de darm naar je gezicht reizen'.

De mogelijke verbinding verloopt eerder via:

voeding → darmmicrobioom → microbiële stoffen → darmbarrière en immuunsysteem → bloedbaan → processen elders in het lichaam

Daarmee kan het darmmicrobioom één van de vele factoren zijn die invloed hebben op de omgeving waarin acne ontstaat.

Onderzoek hiernaar is interessant, maar we kunnen op dit moment niet stellen dat acne simpelweg het gevolg is van een verstoorde darmflora.

Ontsteking bij acne

Een ontstekingsreactie is een normale reactie van het immuunsysteem.

Bij acne kan het immuunsysteem reageren op veranderingen in het verstopte haarzakje.

Immuuncellen produceren daarbij signaalstoffen die andere afweercellen aantrekken en de ontstekingsreactie versterken.

Dat veroorzaakt de bekende:

• roodheid;

• warmte;

• zwelling;

• gevoeligheid of pijn.

Bij diepere ontstekingen kan ook het omliggende huidweefsel beschadigd raken.

Dat is een van de redenen waarom ernstige ontstekingsacne littekens kan achterlaten.

Antioxidanten en oxidatieve stress

Ook oxidatieve stress wordt onderzocht binnen acne.

Tijdens normale stofwisselingsprocessen ontstaan voortdurend reactieve zuurstofverbindingen, vaak vrije radicalen genoemd.

Het lichaam beschikt zelf over antioxidatieve verdedigingssystemen om deze stoffen in balans te houden.

Bij oxidatieve stress is die balans verschoven.

Omdat oxidatieve processen en ontstekingsreacties elkaar kunnen beïnvloeden, wordt ook hiernaar onderzoek gedaan bij acne.

Groenten, fruit, kruiden, noten en andere plantaardige voedingsmiddelen leveren verschillende antioxidatieve en bioactieve stoffen.

Dit betekent niet dat antioxidanten acne genezen, maar het geeft opnieuw aan waarom de kwaliteit van het totale voedingspatroon relevanter is dan één los voedingsmiddel.

Omega 3-vetzuren

Omega 3-vetzuren zijn belangrijke bestanddelen van celmembranen.

Vooral EPA en DHA zijn interessant omdat het lichaam hieruit verschillende signaalstoffen kan vormen die betrokken zijn bij de regulatie van ontstekingsprocessen.

EPA en DHA komen vooral voor in:

• haring;

• makreel;

• sardines;

• zalm.

Plantaardige bronnen zoals lijnzaad, chiazaad en walnoten bevatten voornamelijk ALA, dat slechts gedeeltelijk door het lichaam wordt omgezet in EPA en DHA.

Omega 3-vetzuren passen daarom goed binnen een volwaardig voedingspatroon, maar zijn geen op zichzelf staande behandeling voor acne.

Zink en de huid

Zink is betrokken bij honderden enzymatische processen.

Het speelt onder andere een rol bij:

• celdeling;

• eiwitsynthese;

• normale werking van het immuunsysteem;

• bescherming van cellen tegen oxidatieve schade;

• behoud van een normale huid.

Goede voedingsbronnen zijn onder andere vlees, schaal- en schelpdieren, eieren, noten, zaden en peulvruchten.

Een tekort aan zink is iets anders dan stellen dat extra zink bij iedereen acne oplost.

Meer is bij mineralen niet automatisch beter.

Stress en acne: wat gebeurt er dan?

Stress veroorzaakt niet bij iedereen acne, maar kan wel invloed hebben op systemen die acne beïnvloeden.

Tijdens stress verandert de afgifte van hormonen en signaalstoffen, waaronder cortisol.

Ook de huid zelf kan reageren op stresssignalen.

Talgklieren, zenuwcellen en immuuncellen staan namelijk niet los van het zenuwstelsel.

Daarnaast kan langdurige stress leiden tot:

• slechter slapen;

• andere voedingskeuzes;

• veranderingen in glucosehuishouding;

• beïnvloeding van immuunprocessen.

Daardoor kan stress bij iemand die gevoelig is voor acne onderdeel worden van een grotere keten van factoren.

Waarom de ene persoon wel acne krijgt en de andere niet

Dit is misschien wel het belangrijkste om te begrijpen.

Twee mensen kunnen hetzelfde eten, dezelfde leeftijd hebben en vergelijkbare hormoonwaarden hebben, terwijl maar één van hen acne krijgt.

Dat komt doordat ook factoren zoals:

• genetische aanleg;

• gevoeligheid van talgklieren voor androgenen;

• huidtype;

• samenstelling van het huidmicrobioom;

• immuunreactiviteit;

• huidverzorging;

• medicatie;

• stress;

• slaap;

meespelen.

Daarom bestaat er geen universele voedingsregel waarmee acne bij iedereen verdwijnt.

Praktische basis bij acne

Een brede aanpak richt zich niet op één vermeende oorzaak, maar op meerdere beïnvloedbare factoren.

Kies voornamelijk voor volwaardige voeding. Daarmee krijg je meer vezels, vitamines, mineralen en bioactieve stoffen binnen.

Let op de glycemische belasting van je voeding. Combineer koolhydraatrijke producten bijvoorbeeld met eiwitten, vetten en vezels in plaats van voortdurend losse snelle suikers te gebruiken.

Eet voldoende vezels. Dat ondersteunt niet alleen de stoelgang, maar biedt ook voeding voor verschillende darmbacteriën.

Zorg voor voldoende eiwitten en gezonde vetten. Deze leveren belangrijke bouwstoffen voor het lichaam.

Let op persoonlijke patronen. Als je vermoedt dat een bepaald voedingsmiddel je klachten beïnvloedt, kijk dan naar een terugkerend patroon in plaats van op basis van één puistje een hele voedingsgroep te schrappen.

Besteed aandacht aan slaap en stress. Ze kunnen verschillende hormonale en metabole processen beïnvloeden.

Behandel ernstige acne op tijd. Diepe, pijnlijke of langdurige ontstekingsacne kan littekens veroorzaken. In dat geval is het verstandig een huisarts of dermatoloog te raadplegen en niet uitsluitend met voeding of supplementen te experimenteren.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Heb je na het lezen van deze blog vragen of wil je meer overzicht in jouw situatie? Dan kun je gerust contact met mij opnemen.

Neem contact met mij op →

Conclusie

Acne ontstaat niet door één enkele oorzaak.

Het begint meestal in het haarzakje, waar verhoogde talgproductie en een veranderde afstoting van huidcellen samen een verstopping kunnen veroorzaken.

In die afgesloten omgeving verandert vervolgens het lokale microbioom en kan het immuunsysteem een ontstekingsreactie op gang brengen.

Hormonen, vooral androgenen  kunnen de talgklieren stimuleren. Insuline en IGF-1 worden onderzocht omdat zij verschillende groei- en hormoonsignalen kunnen beïnvloeden die betrokken zijn bij talgproductie en verhoorning.

Daarom is de relatie tussen voeding en acne veel interessanter dan alleen de vraag:

“Krijg je puistjes van chocolade?”

Het gaat om een netwerk van:

genetische aanleg → hormonen → talgproductie → verhoorning → huidmicrobioom → immuunsysteem → voeding en stofwisseling

En mogelijk speelt via de darm-huid-as ook het darmmicrobioom daarin een aanvullende rol.

Voeding is daarmee niet dé oorzaak of dé behandeling van acne, maar kan wel één van de beïnvloedbare onderdelen zijn binnen het grotere geheel.

Juist door eerst te begrijpen wat er in de huid gebeurt, wordt ook duidelijker waarom bloedsuiker, hormonen, voeding, stress en darmgezondheid binnen acneonderzoek zoveel aandacht krijgen.