Wanneer het over hartgezondheid gaat, denken veel mensen direct aan cholesterol, bloeddruk of beweging. Minder bekend is dat bepaalde mineralen eveneens een belangrijke rol spelen bij een gezonde hartfunctie. Twee van de belangrijkste zijn kalium en magnesium.
Deze mineralen zijn betrokken bij talloze processen in het lichaam, waaronder de werking van spieren, zenuwen en het cardiovasculaire systeem. Omdat het hart in feite een zeer actieve spier is, zijn voldoende hoeveelheden van deze voedingsstoffen belangrijk voor een normaal functioneren.
Kalium en magnesium: waarom zijn deze mineralen belangrijk voor het hart?
Ons hart klopt gemiddeld zo'n honderdduizend keer per dag. Achter iedere hartslag zit een nauwkeurig samenspel van elektrische signalen, spiercellen en mineralen.
Twee mineralen die daarbij een belangrijke rol spelen zijn kalium en magnesium.
Kalium is onder andere nodig voor de normale werking van het zenuwstelsel en de spieren en draagt bij aan het behoud van een normale bloeddruk. Magnesium is eveneens belangrijk voor spieren en zenuwen en speelt daarnaast een rol bij de energieproductie en elektrolytenbalans.
Maar wat doen deze mineralen precies? Waarom heeft een hartspier kalium en magnesium nodig? En waarom worden natrium, kalium, magnesium en calcium zo vaak samen genoemd?
Om dat te begrijpen, moeten we eerst kijken naar iets bijzonders: onze cellen zijn elektrisch actief.
Kalium: een belangrijk mineraal ín onze cellen
Kalium is een essentieel mineraal. Dat betekent dat het lichaam het niet zelf kan aanmaken en dat we het via onze voeding moeten binnenkrijgen.
Vrijwel iedere cel in het lichaam bevat kalium, maar het mineraal is niet gelijkmatig over het lichaam verdeeld. De concentratie kalium is namelijk veel hoger binnen de cellen dan daarbuiten.
Bij natrium is dit grotendeels andersom: daarvan bevindt zich juist veel meer buiten de cellen.
Het lichaam houdt dit verschil heel nauwkeurig in stand. Dat is belangrijk omdat het verschil in concentratie van elektrisch geladen deeltjes aan weerszijden van het celmembraan helpt om een elektrische spanning over het membraan te creëren.
Zenuwcellen en spiercellen maken daar voortdurend gebruik van.
De natrium-kaliumpomp houdt het verschil in stand
Een belangrijk onderdeel van dit systeem is de natrium-kaliumpomp.
Deze bevindt zich in het membraan van vrijwel iedere lichaamscel en transporteert voortdurend natrium uit de cel en kalium de cel in.
Daar is energie voor nodig in de vorm van ATP, de belangrijkste direct bruikbare energiedrager van onze cellen.
Door natrium en kalium actief over het celmembraan te verplaatsen, helpt deze pomp het verschil tussen de binnen- en buitenkant van de cel in stand te houden.
Dat verschil vormt een belangrijke basis voor de elektrische activiteit van zenuw- en spiercellen.
Wat heeft dit met je hartslag te maken?
Het hart is een spier, maar wel een bijzondere.
Hartspiercellen moeten voortdurend in een nauwkeurig ritme worden geactiveerd. Iedere hartslag wordt voorafgegaan door elektrische activiteit die zich door het hart verspreidt.
Tijdens zo'n elektrisch signaal openen en sluiten verschillende kanaaltjes in het membraan van de hartspiercellen. Hierdoor kunnen elektrisch geladen deeltjes, waaronder natrium, kalium en calcium, de cel in of uit bewegen.
De elektrische lading van de cel verandert hierdoor tijdelijk.
Calcium speelt vervolgens een belangrijke rol bij het daadwerkelijk laten samentrekken van de hartspier. Kalium is onder andere belangrijk bij het herstellen van de elektrische toestand van de cel, zodat deze zich kan voorbereiden op een volgende prikkel.
Dit proces herhaalt zich bij iedere hartslag opnieuw.
Dat maakt duidelijk waarom een goede elektrolytenbalans belangrijk is voor de normale werking van spieren, waaronder de hartspier.
En waar komt magnesium in beeld?
Magnesium is eveneens een essentieel mineraal, maar heeft een andere rol dan kalium.
Het is betrokken bij honderden enzymatische reacties in het lichaam. Veel van deze reacties hebben te maken met het gebruik en de verwerking van energie.
Dat is belangrijk omdat lichaamscellen ATP nodig hebben om allerlei processen uit te voeren. Ook de natrium-kaliumpomp die natrium en kalium over het celmembraan transporteert, heeft voortdurend energie nodig.
Magnesium is daarnaast belangrijk voor een normale spierfunctie, de werking van het zenuwstelsel en de elektrolytenbalans.
Het is dus te eenvoudig om magnesium alleen het 'mineraal van ontspanning' te noemen. Het mineraal maakt deel uit van een veel groter systeem waarmee cellen energie gebruiken, elektrische signalen verwerken en spieren normaal kunnen functioneren.
Natrium, kalium, calcium en magnesium werken samen
Mineralen functioneren in het lichaam vrijwel nooit afzonderlijk.
Voor de elektrische activiteit en spierwerking zijn onder andere natrium, kalium, calcium en magnesium nodig. Ze hebben ieder een andere taak, maar beïnvloeden gezamenlijk processen die ervoor zorgen dat zenuwen signalen kunnen doorgeven en spieren kunnen samentrekken en ontspannen.
Je kunt het enigszins vergelijken met een orkest. Het ene instrument kan het andere niet simpelweg vervangen. Juist doordat verschillende instrumenten op het juiste moment hun eigen rol vervullen, ontstaat er muziek.
Zo werkt het ook met elektrolyten. Niet zoveel mogelijk van één mineraal is het doel, maar een goede beschikbaarheid en regulatie van verschillende mineralen.
Kalium speelt ook een rol bij de bloeddruk
Kalium is niet alleen belangrijk voor spieren en zenuwen. Het draagt ook bij aan het behoud van een normale bloeddruk.
Zoals we in het vorige artikel zagen, spelen de nieren een belangrijke rol bij de regulatie van de hoeveelheid natrium en water in het lichaam.
Ook kalium maakt deel uit van dit regelsysteem.
Een voldoende kaliuminname kan de uitscheiding van natrium via de nieren bevorderen. Daarnaast is kalium betrokken bij processen die invloed hebben op de spanning van de vaatwand.
Dat maakt de verhouding tussen voedingsmiddelen die veel natrium leveren en voedingsmiddelen die rijk zijn aan kalium interessant.
Een voedingspatroon met veel sterk bewerkte producten kan relatief veel natrium bevatten. Groenten, fruit, aardappelen, peulvruchten en noten leveren juist van nature kalium.
Het gaat daardoor niet alleen om minder zout eten, maar ook om de samenstelling van het voedingspatroon als geheel.
Waar zit kalium in?
Kalium komt in veel voedingsmiddelen voor. Vooral onbewerkte plantaardige voedingsmiddelen kunnen goede bronnen zijn.
Denk bijvoorbeeld aan:
-
aardappelen;
-
peulvruchten;
-
groenten;
-
fruit;
-
noten;
-
gedroogd fruit.
Wie gevarieerd eet en dagelijks voldoende groenten en fruit gebruikt, krijgt daarmee verschillende natuurlijke bronnen van kalium binnen.
Omdat veel mensen minder groenten en fruit eten dan wordt aanbevolen, kan ook de kaliuminname lager uitvallen dan wenselijk.
Waar zit magnesium in?
Ook magnesium komt van nature in uiteenlopende voedingsmiddelen voor.
Goede bronnen zijn onder andere:
-
pompoenpitten en andere zaden;
-
amandelen en cashewnoten;
-
peulvruchten;
-
volkoren graanproducten;
-
groene bladgroenten;
-
cacao.
Magnesium bevindt zich onder andere in groene bladgroenten doordat het onderdeel is van chlorofyl, het groene pigment waarmee planten lichtenergie kunnen opvangen.
Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende plantaardige, weinig bewerkte voedingsmiddelen levert daarom niet alleen kalium, maar meestal ook verschillende bronnen van magnesium.
Meer is niet automatisch beter
Omdat kalium en magnesium essentiële mineralen zijn, kan gemakkelijk de indruk ontstaan dat extra innemen altijd gunstig is. Zo eenvoudig ligt het niet.
Vooral bij kalium is voorzichtigheid belangrijk. Het lichaam houdt de hoeveelheid kalium in het bloed binnen nauwe grenzen. De nieren spelen een belangrijke rol bij het uitscheiden van overtollig kalium.
Bij een verminderde nierfunctie of het gebruik van bepaalde geneesmiddelen kan deze regulatie veranderen. Een te hoog kaliumgehalte in het bloed kan de elektrische activiteit van het hart beïnvloeden en kan gevaarlijk zijn.
Daarom is een hoge dosering kalium via supplementen niet iets om zonder reden te gebruiken.
Ook bij magnesium geldt dat een supplement niet automatisch noodzakelijk is omdat magnesium belangrijk is voor het lichaam. De behoefte hangt onder andere samen met de voeding, individuele situatie en eventuele medische omstandigheden.
Voeding vormt daarom altijd de basis.
De orthomoleculaire visie
Binnen de orthomoleculaire voedingsleer wordt niet alleen gekeken naar één afzonderlijk mineraal, maar naar de totale beschikbaarheid van voedingsstoffen en de processen waarin deze stoffen samenwerken.
Bij hart- en vaatgezondheid kunnen kalium en magnesium daarom worden bekeken in samenhang met onder andere natrium, calcium, omega 3-vetzuren, voeding, beweging, slaap en stress.
Daarbij is het belangrijk om niet simpelweg te denken in termen van 'meer is beter'.
Het lichaam probeert mineralen juist binnen bepaalde grenzen te houden. Een goede voeding levert verschillende mineralen tegelijkertijd en geeft het lichaam daarmee de bouwstoffen die nodig zijn om deze balans te onderhouden.
Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?
Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.
Heb je na het lezen van deze blog vragen of wil je meer overzicht in jouw situatie? Dan kun je gerust contact met mij opnemen.
Conclusie
Kalium en magnesium zijn veel meer dan twee mineralen die 'goed zijn voor het hart'.
Kalium helpt mee aan het elektrische spanningsverschil over celmembranen dat noodzakelijk is voor de normale werking van zenuwen en spieren. In het hart maakt kalium deel uit van het elektrische proces waarmee hartspiercellen telkens opnieuw worden geactiveerd.
Magnesium is op zijn beurt betrokken bij de energiehuishouding, normale spierfunctie, werking van het zenuwstelsel en elektrolytenbalans.
Samen met onder andere natrium en calcium maken deze mineralen deel uit van het nauwkeurig gereguleerde systeem waarmee het hart dag en nacht kan blijven functioneren.
Maar voor iedere hartslag is behalve een elektrisch signaal nog iets anders nodig: energie. Hartspiercellen moeten continu ATP produceren om hun werk te kunnen blijven doen.