Serotonine: meer dan alleen het gelukshormoon

Wat is serotonine?

Serotonine wordt ook wel 5-hydroxytryptamine of 5-HT genoemd.

Het lichaam maakt serotonine uit het essentiële aminozuur tryptofaan.

Essentieel betekent dat het lichaam tryptofaan niet zelf kan produceren. We moeten het daarom uit onze voeding halen.

Serotonine is onder andere betrokken bij:

• stemming;

• emotionele verwerking;

• slaap;

• eetlust en verzadiging;

• darmbeweging;

• misselijkheid;

• bloedplaatjesfunctie;

• verschillende processen binnen het zenuwstelsel.

Dat laat meteen zien waarom het te simpel is om serotonine uitsluitend als “geluksstof” te beschrijven.

Is serotonine het gelukshormoon?

De bijnaam is begrijpelijk omdat serotonerge systemen betrokken zijn bij stemming en emotionele verwerking.

Maar serotonine veroorzaakt niet rechtstreeks geluk.

Onze stemming ontstaat uit een samenspel van onder andere:

• hersenactiviteit;

• verschillende neurotransmitters;

• hormonen;

• slaap;

• stress;

• sociale omstandigheden;

• lichamelijke gezondheid;

• ervaringen en emoties.

Serotonine is daar één onderdeel van.

Het is daarom ook niet mogelijk om bijvoorbeeld somberheid simpelweg te verklaren als “een tekort aan serotonine”.

Dopamine of serotonine: welke is nu de gelukstof?

Eigenlijk geen van beide.

Ze worden in populaire media allebei zo genoemd, maar ze vervullen verschillende functies.

Een eenvoudige manier om ze uit elkaar te houden is:

Dopamine: “Ik wil dit bereiken.”

Dopamine is sterk betrokken bij motivatie, beloning, leren en doelgericht gedrag.

Serotonine: “Hoe voel en regel ik mij?”

Serotonine speelt onder andere een rol bij stemming, emotionele verwerking, slaap, eetlust en lichamelijke regulatie.

In werkelijkheid werken ze samen met vele andere neurotransmitters. Het brein functioneert nooit op basis van één enkele stof.

Waar wordt serotonine gemaakt?

Een interessant feit is dat het grootste deel van de serotonine in het lichaam zich buiten de hersenen bevindt.

Veel serotonine wordt geproduceerd door gespecialiseerde cellen in het maag-darmkanaal.

Daar vervult serotonine onder andere een rol bij:

• darmbeweging;

• signalen vanuit het spijsverteringsstelsel;

• misselijkheid;

• communicatie binnen het zenuwstelsel van de darm.

Er wordt daarom vaak gezegd dat “90% van de serotonine in de darm wordt gemaakt”.

Dat betekent echter niet dat serotonine uit je darmen vervolgens rechtstreeks naar je hersenen gaat.

Gaat serotonine uit de darmen naar de hersenen?

Nee.

Serotonine zelf passeert de bloed-hersenbarrière vrijwel niet.

De serotonine die in de hersenen wordt gebruikt, moet daarom grotendeels in de hersenen zelf worden geproduceerd.

De darmen en hersenen communiceren wél voortdurend met elkaar via de zogenaamde darm-brein-as.

Daarbij zijn onder andere betrokken:

• zenuwsignalen;

• de nervus vagus;

• het immuunsysteem;

• darmbacteriën en hun stofwisselingsproducten;

• hormonen;

• voedingsstoffen.

Darmgezondheid kan dus samenhangen met processen in de hersenen, maar dat gebeurt niet doordat serotonine vanuit de darm rechtstreeks naar het brein stroomt.

Waar wordt serotonine van gemaakt?

De productie begint met het aminozuur tryptofaan.

Vereenvoudigd verloopt de route als volgt:

Tryptofaan → 5-HTP → serotonine

Tryptofaan zit onder andere in:

• eieren;

• zuivel;

• vlees;

• kip en kalkoen;

• vis;

• peulvruchten;

• noten;

• zaden.

Voor de enzymatische omzettingen zijn daarnaast verschillende voedingsstoffen nodig.

Zo speelt onder andere vitamine B6 een rol bij de omzetting richting serotonine.

Ook een goede algemene voedingsstatus is belangrijk voor een normaal functionerend zenuwstelsel.

Betekent meer tryptofaan automatisch meer serotonine?

Nee.

Dat is een belangrijk detail dat in veel artikelen ontbreekt.

Tryptofaan moet eerst vanuit het bloed de hersenen bereiken. Hiervoor gebruikt het transportsystemen die ook door andere grote aminozuren worden gebruikt.

Tryptofaan moet dus als het ware concurreren om toegang tot de hersenen.

Daarnaast reguleert het lichaam de productie van serotonine zelf.

Een voedingsmiddel met veel tryptofaan eten betekent daarom niet automatisch dat er onmiddellijk veel meer serotonine in de hersenen ontstaat.

Voeding levert vooral de bouwstenen die het lichaam nodig heeft.

Serotonine en slaap

Serotonine en slaap zijn nauw met elkaar verbonden.

Een deel van de serotonine kan in de pijnappelklier uiteindelijk worden gebruikt voor de productie van melatonine.

De route verloopt vereenvoudigd als volgt:

Tryptofaan → serotonine → melatonine

Melatonine helpt het lichaam bij de regulatie van het dag-nachtritme.

Maar ook hier geldt dat meer serotonine niet automatisch betekent dat je beter slaapt.

Voor een gezond slaap-waakritme zijn bijvoorbeeld ook belangrijk:

• voldoende daglicht overdag;

• duisternis in de avond;

• een regelmatig slaapritme;

• voldoende beweging;

• beperkte blootstelling aan fel licht laat op de avond.

Waarom is daglicht belangrijk?

Licht is een van de belangrijkste signalen waarmee de biologische klok wordt aangestuurd.

Vooral helder buitenlicht in de ochtend helpt het lichaam herkennen dat de dag is begonnen.

Dat ondersteunt het natuurlijke slaap-waakritme en verschillende processen die samenhangen met neurotransmitters en hormonen.

Daarom is dagelijks buiten komen niet alleen belangrijk voor vitamine D, maar ook voor het biologische ritme.

Serotonine en stemming

Serotonine is betrokken bij hersennetwerken die emoties en stemming verwerken.

Dat betekent niet dat een slecht humeur automatisch wordt veroorzaakt door een tekort aan serotonine.

Stemming wordt beïnvloed door talloze factoren, waaronder:

• slaap;

• langdurige stress;

• sociale omstandigheden;

• lichamelijke gezondheid;

• hormonen;

• beweging;

• voeding;

• psychologische factoren;

• meerdere neurotransmittersystemen.

Het is daarom belangrijk om mentale klachten nooit uitsluitend vanuit één neurotransmitter te bekijken.

Serotonine en eetlust

Serotonine speelt ook een rol bij de regulatie van eetgedrag en verzadiging.

Via verschillende serotoninereceptoren beïnvloedt het hersengebieden die betrokken zijn bij honger, voedselinname en het gevoel dat je voldoende hebt gegeten.

Ook dit proces staat niet op zichzelf.

Onder andere glucose, insuline, leptine, ghreline, stress en slaap beïnvloeden eveneens hoeveel honger iemand ervaart.

Serotonine en de darmen

Serotonine in de darm speelt een belangrijke rol bij de beweging van het maag-darmkanaal.

Wanneer voedingsstoffen en andere prikkels de darmwand bereiken, kunnen gespecialiseerde cellen serotonine afgeven.

Dit serotonine helpt vervolgens signalen binnen het zenuwstelsel van de darm doorgeven.

Daarom kunnen veranderingen in serotoninesignalering in de darm bijvoorbeeld invloed hebben op darmbeweging en misselijkheid.

Het laat goed zien dat serotonine veel meer doet dan alleen iets met onze stemming.

Welke leefstijlfactoren ondersteunen een normale serotoninehuishouding?

Voeding

Een gevarieerd voedingspatroon levert tryptofaan en andere voedingsstoffen die het zenuwstelsel nodig heeft.

Daarbij zijn vooral voldoende eiwitten, vitaminen en mineralen belangrijk.

Daglicht

Dagelijks buitenlicht ondersteunt de biologische klok en processen die betrokken zijn bij stemming en slaap.

Beweging

Regelmatige lichaamsbeweging hangt samen met positieve veranderingen in verschillende hersensystemen en wordt geassocieerd met een betere mentale gezondheid.

Slaap

Slaap en neurotransmitters beïnvloeden elkaar voortdurend.

Chronisch slaaptekort kan onder andere stemming, stressgevoeligheid, eetlust en concentratie beïnvloeden.

Stressregulatie

Langdurige stress beïnvloedt verschillende hormonen en neurotransmittersystemen.

Voldoende herstel en ontspanning zijn daarom belangrijke onderdelen van een gezonde leefstijl.

Darmgezondheid

De darm en de hersenen communiceren via de darm-brein-as.

Een gevarieerde voeding met voldoende vezels ondersteunt het darmmicrobioom en de darmfunctie en vormt daarmee onderdeel van het grotere geheel.

Kun je een serotoninetekort hebben?

Online worden klachten zoals somberheid, slecht slapen, trek in koolhydraten, angst of prikkelbaarheid soms toegeschreven aan “een serotoninetekort”.

Zo eenvoudig werkt het niet.

Deze klachten kunnen talloze oorzaken hebben en aan de hand van symptomen kun je niet bepalen hoeveel serotonine iemand in de hersenen heeft.

Daarom is het niet verstandig om zelf te proberen serotonine kunstmatig te verhogen op basis van een lijstje klachten.

Bij aanhoudende mentale of lichamelijke klachten is het belangrijk om breder naar mogelijke oorzaken te kijken.

En hoe zit het met supplementen zoals tryptofaan en 5-HTP?

Omdat tryptofaan en 5-HTP voorlopers zijn van serotonine, worden ze regelmatig aangeboden als supplement.

Dat betekent echter niet dat ze voor iedereen geschikt zijn.

Vooral 5-HTP en tryptofaan kunnen relevant zijn bij interacties met medicijnen die eveneens het serotoninesysteem beïnvloeden, zoals bepaalde antidepressiva.

Het combineren van meerdere serotonerge middelen kan in uitzonderlijke gevallen leiden tot een gevaarlijk te hoge serotonerge activiteit.

Daarom verdient het gebruik van dergelijke supplementen extra aandacht wanneer iemand medicijnen gebruikt.

Serotonine vanuit orthomoleculair perspectief

Binnen een orthomoleculaire benadering is het daarom zinvoller om naar het hele systeem te kijken dan uitsluitend te proberen serotonine te verhogen.

Daarbij kun je onder andere letten op:

• voldoende eiwitten;

• tryptofaanrijke voeding;

• vitamine- en mineralenstatus;

• darmgezondheid;

• slaapkwaliteit;

• daglicht;

• beweging;

• stressbelasting;

• voldoende herstel.

Het uitgangspunt is niet: hoe krijg ik zo veel mogelijk serotonine?

De betere vraag is:

Welke omstandigheden heeft mijn lichaam nodig om het zenuwstelsel normaal te laten functioneren?

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Heb je na het lezen van deze blog vragen of wil je meer overzicht in jouw situatie? Dan kun je gerust contact met mij opnemen.

Neem contact met mij op →

Conclusie

Serotonine is veel meer dan het zogenaamde gelukshormoon.

Het is een belangrijke signaalstof die onder andere betrokken is bij stemming, emotionele verwerking, slaap, eetlust en darmfunctie.

Het lichaam maakt serotonine uit het essentiële aminozuur tryptofaan. Voeding levert daarvoor belangrijke bouwstoffen, maar tryptofaanrijke voeding zorgt niet automatisch voor meer serotonine in de hersenen.

Ook het bekende verhaal dat serotonine “in de darmen wordt gemaakt” vraagt enige uitleg. Er wordt inderdaad veel serotonine in de darm geproduceerd, maar dit serotonine gaat niet rechtstreeks naar de hersenen. De hersenen maken hun eigen serotonine en communiceren via de darm-brein-as op verschillende andere manieren met het spijsverteringsstelsel.

Serotonine staat bovendien nooit op zichzelf. Slaap, beweging, voeding, daglicht, stress, darmgezondheid, hormonen en andere neurotransmitters beïnvloeden samen hoe we ons lichamelijk en mentaal voelen.

Daarom draait een gezonde serotoninehuishouding niet om het najagen van één “geluksstof”, maar om het ondersteunen van het lichaam als geheel.