Curcumine en ontstekingen

Wat is kurkuma?

Kurkuma is een specerij die wordt gemaakt van de wortelstok van de plant Curcuma longa. Deze plant behoort tot dezelfde plantenfamilie als gember.

De wortelstok wordt gedroogd en vermalen tot het bekende gele poeder. Kurkuma wordt al lange tijd gebruikt als:

• specerij;
• natuurlijke kleurstof;
• onderdeel van traditionele voedings- en gezondheidspraktijken.

Kurkuma bevat verschillende stoffen, waaronder vluchtige oliën en curcuminoïden. De curcuminoïden zijn grotendeels verantwoordelijk voor de gele kleur.

De bekendste curcuminoïde is curcumine. Daarnaast komen onder andere demethoxycurcumine en bisdemethoxycurcumine voor.

Kurkuma en curcumine zijn dus niet precies hetzelfde:

kurkuma = de volledige gemalen wortelstok

curcumine = één van de onderzochte stoffen uit kurkuma

Een curcuminesupplement bevat meestal een geconcentreerd extract. Zo’n supplement kan daarom niet rechtstreeks worden vergeleken met de hoeveelheid kurkuma die je tijdens het koken gebruikt.

Wat is een ontstekingsreactie?

Een ontsteking is in de basis een beschermingsreactie. Bij een infectie, verwonding of andere vorm van weefselschade activeert het lichaam afweercellen en signaalstoffen.

Deze reactie helpt om:

• ziekteverwekkers te begrenzen;
• beschadigde cellen op te ruimen;
• herstelprocessen te starten.

Wanneer de schadelijke prikkel is verdwenen, moet de reactie ook weer worden afgeremd. Langdurige of ontregelde ontstekingsactiviteit kan op termijn bijdragen aan weefselschade en wordt bij verschillende aandoeningen gezien.

Het doel is daarom niet om iedere ontsteking volledig uit te schakelen. Het lichaam moet ontstekingsprocessen juist op het juiste moment kunnen activeren, reguleren en afronden.

Hoe kan curcumine ontstekingsprocessen beïnvloeden?

Curcumine wordt in laboratorium- en dieronderzoek onderzocht vanwege de invloed op verschillende enzymen, transcriptiefactoren en signaalstoffen.

Een veel onderzochte route is NF-kB. Dit is een eiwitcomplex dat betrokken is bij het aanzetten van genen die een rol spelen binnen afweer- en ontstekingsreacties.

Curcumine kan in laboratoriumonderzoek invloed hebben op de activatie van NF-kB en op de productie van bepaalde ontstekingssignalen, waaronder:

• interleukine-6;
• tumor-necrosefactor-alfa;
• cyclo-oxygenase-2;
• verschillende andere cytokinen en enzymen.

Curcumine wordt daarnaast onderzocht vanwege mogelijke effecten op oxidatieve processen. Ontsteking en oxidatieve stress kunnen elkaar beïnvloeden, maar beide processen hebben ook normale functies in het lichaam.

Vereenvoudigd kan het verband zo worden weergegeven:

curcumine → invloed op cellulaire signaalroutes → mogelijke verandering in ontstekingsmediatoren

Dit is een biologisch mechanisme. Het bewijst nog niet dat het innemen van curcumine een ontstekingsziekte behandelt of gezondheidswinst oplevert.

Waarom is laboratoriumonderzoek niet voldoende?

Bij laboratoriumonderzoek kan curcumine rechtstreeks worden toegevoegd aan losse cellen of weefsels. Onderzoekers kunnen daarbij concentraties gebruiken die na normale orale inname niet altijd in het menselijk lichaam worden bereikt.

Na het slikken moet curcumine namelijk:

1. vrijkomen uit het supplement;
2. worden opgenomen in de darm;
3. de darmwand en lever passeren;
4. in voldoende hoeveelheid het gewenste weefsel bereiken;
5. lang genoeg aanwezig blijven om effect te hebben.

Tijdens dit proces wordt een groot deel van curcumine afgebroken of omgezet. De hoeveelheid onveranderde curcumine in het bloed blijft daardoor bij gewone vormen vaak laag.

Een stof kan in een laboratorium dus interessante effecten hebben, terwijl het in het menselijk lichaam onvoldoende beschikbaar is om hetzelfde te doen.

Curcumine wordt van nature slecht opgenomen

Curcumine lost slecht op in water en wordt in de darm beperkt opgenomen. Na opname wordt het bovendien relatief snel omgezet en uitgescheiden.

Dit wordt samengevat onder de term lage biologische beschikbaarheid. Biologische beschikbaarheid geeft aan welk deel van een ingenomen stof beschikbaar komt voor gebruik in het lichaam.

Fabrikanten gebruiken verschillende technieken om de opname te verhogen. Voorbeelden zijn:

• curcumine gecombineerd met piperine;
• curcumine in een vetachtige drager;
• liposomale vormen;
• fytosoomcomplexen;
• micellaire curcumine;
• nanoformuleringen;
• combinaties met fosfolipiden.

Deze vormen zijn niet onderling gelijk. Een product met 500 milligram van de ene curcuminevorm kan daarom niet automatisch worden vergeleken met 500 milligram van een andere vorm.

Een betere opname betekent bovendien niet automatisch een beter klinisch effect. Het kan ook betekenen dat het lichaam aan een hogere werkelijke hoeveelheid wordt blootgesteld, waardoor veiligheid en wisselwerkingen belangrijker worden.

Curcumine en zwarte peper

Piperine is een stof uit zwarte peper. Deze stof kan de opname van curcumine verhogen door invloed uit te oefenen op processen in de darmwand en lever die stoffen omzetten of transporteren.

Daarom bevatten veel curcuminesupplementen piperine of zwartepeperextract.

Dat klinkt gunstig, maar piperine kan mogelijk ook de verwerking van medicijnen beïnvloeden. Het effect beperkt zich namelijk niet noodzakelijk tot curcumine.

Een grotere opname is dus niet altijd beter. Bij medicijngebruik vraagt een supplement met piperine om extra voorzichtigheid.

De hoeveelheid zwarte peper die als smaakmaker in een maaltijd wordt gebruikt, is niet rechtstreeks vergelijkbaar met een geconcentreerd piperine-extract in een supplement.

Kurkuma combineren met vet

Curcumine is vetoplosbaar. Het gebruik van kurkuma in een maaltijd met wat vet kan daarom de opname mogelijk ondersteunen.

Denk bijvoorbeeld aan een gerecht met:

• olijfolie;
• noten of zaden;
• yoghurt;
• kokosmelk;
• avocado.

Dit maakt kurkuma nog geen behandeling voor een ontsteking. De hoeveelheid curcumine in normale voeding is veel lager dan de hoeveelheden die vaak in supplementen of wetenschappelijk onderzoek worden gebruikt.

Kurkuma als specerij kan wel een smaakvolle aanvulling zijn op een gevarieerd voedingspatroon.

Wat laat onderzoek bij mensen zien?

Curcumine is onderzocht bij uiteenlopende groepen, waaronder mensen met artrose, reumatoïde artritis, metabole aandoeningen, leververvetting en inflammatoire darmziekten.

In sommige onderzoeken worden veranderingen gevonden in ontstekingsmarkers zoals:

• CRP;
• interleukine-6;
• tumor-necrosefactor-alfa;
• bezinkingssnelheid of BSE.

Meta-analyses laten soms een gemiddelde daling van bepaalde markers zien. De resultaten zijn echter niet in ieder onderzoek hetzelfde.

De studies verschillen sterk in:

• gebruikte curcuminevorm;
• biologische beschikbaarheid;
• dosering;
• gebruiksduur;
• gezondheid van de deelnemers;
• gelijktijdige medicatie;
• gekozen uitkomstmaten;
• kwaliteit en omvang van het onderzoek.

Deze verschillen maken het moeilijk om één algemene conclusie of standaarddosering te geven.

Een daling van CRP betekent bovendien niet automatisch dat klachten verminderen of dat een ziekte minder actief is. Een biomarker is één onderdeel van een breder klinisch beeld.

Curcumine bij artrose

Curcumine is relatief vaak onderzocht bij knieartrose. In sommige studies melden deelnemers een afname van pijn en stijfheid of een verbetering van het dagelijks functioneren.

De eerste resultaten zijn voorzichtig positief, maar er blijven beperkingen:

• veel onderzoeken zijn klein;
• de studieduur is vaak kort;
• verschillende curcuminevormen worden gebruikt;
• niet alle onderzoeken zijn van hoge kwaliteit;
• langetermijnveiligheid is onvoldoende duidelijk.

Curcumine kan daarom niet worden beschouwd als bewezen vervanging voor beweging, gewichtsmanagement, fysiotherapie of voorgeschreven pijnstilling.

Bij gebruik naast medicatie is overleg belangrijk, onder andere vanwege mogelijke wisselwerkingen en een verhoogde kans op bijwerkingen.

Curcumine bij reumatoïde artritis

Bij reumatoïde artritis is sprake van een auto-immuunziekte waarbij gewrichtsontstekingen kunnen ontstaan. Curcumine is onderzocht vanwege de invloed op verschillende ontstekingsroutes.

Kleine onderzoeken laten soms veranderingen zien in klachten of ontstekingsmarkers. Het bewijs is echter onvoldoende om curcumine als behandeling voor reumatoïde artritis te adviseren.

Ziekte-remmende medicatie is juist bedoeld om gewrichtsschade te beperken. Deze medicatie mag niet worden gestopt of vervangen door een supplement zonder overleg met de behandelend arts.

Een supplement kan hooguit als mogelijke aanvulling worden besproken binnen een volledig behandelplan.

Curcumine bij darmontstekingen

Ook bij colitis ulcerosa en andere darmgerelateerde klachten is curcumine onderzocht.

Sommige studies suggereren dat curcumine naast reguliere medicatie mogelijk invloed kan hebben op ziekteactiviteit. De resultaten gelden echter niet automatisch voor iedere darmaandoening of elk curcumineproduct.

Een belangrijk onderscheid is dat het prikkelbaredarmsyndroom geen inflammatoire darmziekte is. De naam “darmklachten” zegt dus nog niet welk proces er speelt.

Bij aanhoudende diarree, bloed bij de ontlasting, onbedoeld gewichtsverlies, nachtelijke klachten of ernstige buikpijn is medisch onderzoek belangrijk. Een supplement mag diagnostiek niet uitstellen.

Curcumine en CRP

Omdat CRP een veelgebruikte ontstekingsmarker is, wordt deze waarde regelmatig meegenomen in curcumineonderzoek.

Sommige meta-analyses vinden gemiddeld een daling van CRP na curcuminesuppletie. De grootte en betrouwbaarheid van dat effect verschillen echter tussen onderzoeken.

Dat kan komen door verschillen in:

• uitgangswaarde;
• onderliggende aandoening;
• lichaamsgewicht;
• dosis;
• opneembaarheid;
• studieduur.

Het is niet zinvol om een verhoogde CRP-waarde zelfstandig met curcumine te proberen te verlagen. Eerst moet worden onderzocht waarom CRP verhoogd is.

Een infectie, auto-immuunziekte, weefselschade of andere medische oorzaak vraagt om een passende beoordeling en behandeling. Alleen een lagere laboratoriumwaarde is niet het uiteindelijke doel.

Kurkuma in voeding of een curcuminesupplement?

Het gebruik van kurkuma als specerij verschilt sterk van het innemen van een geconcentreerd curcumine-extract.

Kurkuma in voeding

Kurkuma kan worden gebruikt in bijvoorbeeld:

• curry’s;
• soepen;
• rijstgerechten;
• stoofschotels;
• marinades;
• dressings;
• eiergerechten.

In normale hoeveelheden is kurkuma voor de meeste mensen een veilige smaakmaker. Het levert kleur en smaak en kan helpen om gevarieerder met kruiden te koken.

Curcumine als supplement

Een supplement kan een veel hogere en meer geconcentreerde hoeveelheid curcuminoïden leveren. Sommige formuleringen verhogen bovendien de opname sterk.

Hierdoor kunnen supplementen een andere werking, maar ook andere risico’s hebben dan kurkuma in voeding.

De veiligheid van een normale hoeveelheid kurkuma in een maaltijd mag daarom niet automatisch worden vertaald naar de veiligheid van langdurig gebruik van een hooggedoseerd extract.

Waar kun je bij een supplement op letten?

Curcuminesupplementen verschillen sterk. Kijk daarom verder dan alleen het aantal milligrammen op de voorkant.

Let onder andere op:

• de hoeveelheid curcuminoïden per dagdosering;
• het type extract;
• de standaardisatie;
• de gebruikte opnametechniek;
• de aanwezigheid van piperine;
• hulpstoffen;
• aanbevolen gebruiksduur;
• waarschuwingen op het etiket;
• onafhankelijke kwaliteitscontrole.

De vermelding “500 milligram kurkuma” zegt niet hoeveel curcumine het product werkelijk bevat. Andersom kan een kleinere hoeveelheid van een sterk opneembare formulering tot een hogere blootstelling leiden.

Combineer niet zonder reden meerdere supplementen die allemaal kurkuma, curcumine of piperine bevatten.

Is er een goede dosering?

Er bestaat geen algemeen vastgestelde curcuminedosering die voor iedere persoon, aandoening en supplementvorm geschikt is.

In onderzoeken worden uiteenlopende hoeveelheden gebruikt. Door verschillen in biologische beschikbaarheid zijn die doseringen niet rechtstreeks met elkaar te vergelijken.

De aanvaardbare dagelijkse inname die voor curcumine als voedingskleurstof is vastgesteld, kan bovendien niet zomaar worden gebruikt als therapeutisch doseeradvies voor supplementen. Een voedingskleurstof en een geconcentreerd supplement hebben een andere toepassing en blootstelling.

Meer curcumine is niet automatisch beter. Begin niet op eigen initiatief met een hoge dosering, zeker niet bij medicijngebruik, een leveraandoening of een geplande operatie.

Mogelijke bijwerkingen

Curcumine- en kurkumasupplementen kunnen bijwerkingen geven. De meest gemelde klachten zijn:

• misselijkheid;
• buikpijn;
• diarree;
• maagzuur;
• een opgeblazen gevoel;
• hoofdpijn;
• huidreacties.

Bij hoge doseringen of sterk opneembare producten kan de kans op bijwerkingen mogelijk toenemen.

Stop met het supplement wanneer duidelijke klachten ontstaan en bespreek deze met een arts of apotheker.

Curcumine en leverschade

Kurkuma en curcumine hebben lange tijd de reputatie gehad volledig veilig te zijn. Inmiddels zijn er meldingen van leverschade bij mensen die kurkuma- of curcuminesupplementen gebruikten.

Het lijkt om een zeldzame bijwerking te gaan. Toch is deze belangrijk omdat leverschade ernstig kan zijn.

Vooral sterk opneembare formuleringen lijken extra aandacht te vragen. Dat betekent niet dat ieder product leverschade veroorzaakt of dat kurkuma in normale hoeveelheden voeding gevaarlijk is.

Stop het supplement en neem contact op met een arts bij mogelijke tekenen van leverproblemen, zoals:

• geel worden van huid of oogwit;
• donkere urine;
• ongewoon lichte ontlasting;
• aanhoudende misselijkheid;
• verlies van eetlust;
• pijn rechtsboven in de buik;
• ongebruikelijke vermoeidheid;
• hevige jeuk.

Gebruik curcuminesupplementen niet zonder medisch overleg wanneer je een leveraandoening hebt of eerder onverklaarde afwijkende leverwaarden hebt gehad.

Mogelijke wisselwerkingen met medicijnen

Curcumine en vooral supplementen met piperine kunnen mogelijk invloed hebben op de werking en verwerking van medicijnen.

Extra voorzichtigheid is verstandig bij onder andere:

• antistollingsmiddelen;
• plaatjesremmers;
• diabetesmedicatie;
• bepaalde pijnstillers;
• immunosuppressiva;
• chemotherapie;
• medicijnen die via specifieke leverenzymen worden afgebroken.

Niet iedere mogelijke wisselwerking is bij mensen even goed onderzocht. Afwezigheid van overtuigend onderzoek betekent echter niet automatisch dat een combinatie veilig is.

Bespreek een curcuminesupplement daarom met een arts of apotheker wanneer je medicijnen gebruikt. Een apotheker kan specifiek controleren of er voor jouw combinatie bekende of theoretische interacties bestaan.

Curcumine rondom een operatie

Kruidenextracten kunnen invloed hebben op de bloedstolling, bloeddruk, bloedsuiker of verwerking van medicijnen tijdens een operatie.

Vertel daarom altijd aan de chirurg en anesthesioloog welke supplementen je gebruikt. Dat geldt ook wanneer je het product als natuurlijk en onschuldig beschouwt.

Stop niet alleen op de ochtend van de operatie. De behandelaar kan aangeven hoeveel tijd vooraf nodig is en wanneer je het supplement eventueel weer mag gebruiken.

Deze voorzorg is vooral belangrijk bij producten waarin curcumine wordt gecombineerd met andere kruiden of stoffen die eveneens invloed kunnen hebben op de bloedstolling.

Curcumine bij zwangerschap en borstvoeding

Kurkuma in normale hoeveelheden als specerij kan onderdeel zijn van voeding.

Over de veiligheid van geconcentreerde curcuminesupplementen tijdens zwangerschap en borstvoeding is onvoldoende bekend. Daarom is terughoudendheid verstandig.

Gebruik in deze perioden geen hooggedoseerd curcumineproduct zonder overleg met een arts, verloskundige of apotheker.

Wanneer is extra voorzichtigheid nodig?

Overleg vóór gebruik van een curcuminesupplement wanneer je:

• medicijnen gebruikt;
• antistollingsmiddelen gebruikt;
• binnenkort wordt geopereerd;
• zwanger bent of borstvoeding geeft;
• leverproblemen hebt;
• galweg- of galblaasproblemen hebt;
• een bloedingsstoornis hebt;
• wordt behandeld voor kanker;
• meerdere kruidenextracten combineert;
• onverklaarde lichamelijke klachten hebt.

Curcumine mag geen reden zijn om medische diagnostiek of een noodzakelijke behandeling uit te stellen.

Curcumine is geen vervanging voor de basis

Curcumine krijgt veel aandacht omdat het een concreet supplement is. Toch wordt de gezondheid niet bepaald door één extract.

Bij ontstekingsprocessen blijven onder andere belangrijk:

• een volwaardig voedingspatroon;
• voldoende groente, fruit en vezels;
• passende energie- en eiwitinname;
• voldoende beweging;
• behoud van spiermassa;
• slaap en herstel;
• niet roken;
• matig omgaan met alcohol;
• behandeling van onderliggende aandoeningen.

Een supplement kan hooguit een aanvulling zijn wanneer daar een goede reden voor bestaat. Het kan structureel slaaptekort, een eenzijdige voeding of een onbehandelde aandoening niet compenseren.

Veelgestelde vragen over curcumine en ontstekingen

Is kurkuma hetzelfde als curcumine?

Nee. Kurkuma is de volledige specerij die wordt gemaakt van de wortelstok van Curcuma longa. Curcumine is één van de curcuminoïden die van nature in kurkuma voorkomen.

Werkt kurkuma in voeding ontstekingsremmend?

Kurkuma bevat stoffen die in onderzoek invloed kunnen hebben op ontstekingsroutes. De hoeveelheid curcumine in normale voeding is echter veel lager dan in supplementen. Kurkuma is vooral een smaakvolle aanvulling op een gevarieerd voedingspatroon.

Kan curcumine mijn CRP verlagen?

Sommige onderzoeken vinden gemiddeld een daling van CRP, maar de resultaten verschillen per doelgroep en product. Een verhoogd CRP moet eerst medisch worden beoordeeld. Alleen de bloedwaarde proberen te verlagen is geen behandeling van de oorzaak.

Werkt curcumine bij gewrichtspijn?

Bij knieartrose zijn er voorzichtig positieve aanwijzingen voor pijn en stijfheid. Het bewijs is nog niet sterk genoeg om curcumine als volwaardige behandeling te zien. Bespreek aanhoudende gewrichtsklachten met een arts.

Waarom wordt curcumine gecombineerd met zwarte peper?

Piperine uit zwarte peper kan de opname van curcumine verhogen. Het kan mogelijk ook invloed hebben op de verwerking van medicijnen. Een betere opname betekent daarom niet automatisch dat een product voor iedereen veiliger of geschikter is.

Moet ik kurkuma met vet innemen?

Curcumine is vetoplosbaar. Gebruik van kurkuma in een maaltijd met wat vet kan de opname ondersteunen. Dit maakt een normale maaltijd nog niet vergelijkbaar met een geconcentreerd supplement.

Hoeveel curcumine moet ik gebruiken?

Er bestaat geen universele dosering. Producten verschillen sterk in concentratie en opneembaarheid. De passende keuze hangt af van het doel, de gezondheid en het medicijngebruik.

Kan curcumine samen met bloedverdunners?

Curcumine kan mogelijk invloed hebben op de bloedstolling en zo het bloedingsrisico verhogen. Bespreek een supplement vooraf met een arts of apotheker wanneer je antistollingsmiddelen of plaatjesremmers gebruikt.

Kan curcumine de lever beschadigen?

Er zijn zeldzame gevallen van leverschade gemeld bij gebruik van kurkuma- en curcuminesupplementen. Vooral sterk opneembare formuleringen vragen om voorzichtigheid. Stop bij mogelijke tekenen van leverschade en neem contact op met een arts.

Is een curcuminesupplement veilig rondom een operatie?

Niet zonder overleg. Supplementen kunnen mogelijk invloed hebben op de bloedstolling of op medicijnen die rond de operatie worden gebruikt. Meld al je supplementen tijdig aan de chirurg en anesthesioloog.

Is curcumine geschikt tijdens zwangerschap?

Kurkuma als specerij kan normaal in voeding worden gebruikt. Over geconcentreerde supplementen is onvoldoende bekend. Gebruik deze tijdens zwangerschap of borstvoeding alleen na overleg met een zorgverlener.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Overweeg je curcumine vanwege gewrichtsklachten, een verhoogde ontstekingswaarde of een ander gezondheidsdoel, maar weet je niet welke vorm passend is en of het veilig samengaat met jouw medicatie?

Dan kan ik met je meekijken naar je huidige voedingspatroon, leefstijl, supplementgebruik en de samenstelling van het product.

Niet om ontstekingen met één capsule te willen oplossen. Wel om te beoordelen of suppletie in jouw situatie zinvol is, welke aandachtspunten belangrijk zijn en hoe je curcumine zo verantwoord mogelijk kunt gebruiken.

Neem contact met mij op →

Tot slot

Curcumine is een natuurlijke stof uit kurkuma die in laboratoriumonderzoek verschillende ontstekingsroutes kan beïnvloeden. Dat verklaart waarom de stof veel wetenschappelijke belangstelling krijgt.

Onderzoek bij mensen laat bij sommige groepen veranderingen zien in ontstekingsmarkers, pijn of stijfheid. Vooral bij artrose zijn er voorzichtig positieve aanwijzingen. De onderzoeken verschillen echter sterk in product, dosering, biologische beschikbaarheid en kwaliteit.

Daardoor kan niet worden geconcludeerd dat ieder curcuminesupplement ontstekingen remt of ontstekingsziekten behandelt.

Ook veiligheid verdient aandacht. Geconcentreerde en sterk opneembare producten kunnen bijwerkingen en wisselwerkingen geven. Daarnaast zijn er zeldzame meldingen van leverschade.

Kurkuma kan zonder grote gezondheidsbeloften prima als specerij worden gebruikt. Wie een geconcentreerd curcuminesupplement overweegt, doet er verstandig aan eerst te kijken naar het doel, de productvorm, medicatie en persoonlijke gezondheid.