Seizoensgebonden klachten en leefstijl

Waarom zijn er 's winters meer luchtweginfecties?

Er bestaat niet één simpele oorzaak.

Onderzoekers denken dat meerdere omstandigheden tegelijkertijd veranderen wanneer de herfst en winter beginnen.

Denk aan:

• lagere temperaturen;

• veranderingen in luchtvochtigheid;

• minder daglicht;

• meer tijd binnenshuis;

• dichter bij andere mensen zijn;

• minder ventilatie in sommige binnenruimtes;

• veranderingen in onze luchtwegen;

• seizoensgebonden circulatie van bepaalde virussen.

Sommige luchtwegvirussen blijken bovendien onder bepaalde koude en droge omstandigheden gemakkelijker te kunnen overleven of worden overgedragen.

Het winterse verkoudheidsseizoen is dus geen gevolg van één zwakke plek in onze weerstand.

Het is een samenspel van mens, virus en omgeving.

Word je verkouden doordat je het koud hebt?

Hier bestaat veel verwarring over.

Zonder een ziekteverwekker krijg je geen virale verkoudheid omdat je zonder jas naar buiten bent gegaan.

Maar temperatuur kan wel invloed hebben op omstandigheden rondom een infectie.

Onderzoek laat zien dat temperatuur en luchtvochtigheid invloed kunnen hebben op de stabiliteit en overdracht van verschillende luchtwegvirussen.

Ook wordt onderzocht hoe lagere temperaturen de lokale afweermechanismen van neus en luchtwegen kunnen beïnvloeden.

De oude uitspraak:

“Trek een jas aan, anders word je verkouden”

is dus te simpel.

Maar:

“kou heeft helemaal niets met het verkoudheidsseizoen te maken”

is óók te simpel.

Je neus is meer dan een luchtpijp

Wanneer we aan weerstand denken, denken we al snel aan immuuncellen.

Maar voordat een virus diep het lichaam binnendringt, komt het eerst allerlei barrières tegen.

De neus en luchtwegen zijn daar een belangrijk onderdeel van.

Het slijmvlies in de luchtwegen vormt een beschermend oppervlak.

Daar wordt slijm geproduceerd waarin ingeademde deeltjes kunnen worden gevangen.

Kleine trilhaartjes helpen vervolgens om slijm en deeltjes weer richting keel te transporteren.

Dit noemen we de mucociliaire klaring.

Je luchtwegen beschikken dus over hun eigen praktische schoonmaaksysteem.

Droge lucht kan verschil maken

In de winter verandert niet alleen de buitentemperatuur.

Ook het binnenklimaat verandert.

Wanneer koude buitenlucht wordt verwarmd, kan de relatieve luchtvochtigheid binnenshuis laag worden.

Droge lucht kan invloed hebben op de slijmvliezen van neus en luchtwegen.

Onderzoekers kijken daarom al langere tijd naar de relatie tussen luchtvochtigheid, slijmvliesfunctie en verspreiding van luchtwegvirussen.

Ook voor virussen zelf kan luchtvochtigheid relevant zijn. Bij influenza is bijvoorbeeld bekend dat temperatuur en luchtvochtigheid invloed hebben op overleving en overdraagbaarheid.

Dat betekent niet dat je huis zo vochtig mogelijk moet maken.

Een té vochtige woning is juist ongewenst omdat vocht en schimmel weer andere gezondheidsproblemen kunnen geven.

Het gaat dus opnieuw om een gezonde balans.

Misschien nog belangrijker: we gaan naar binnen

Wanneer het buiten koud, donker en nat wordt, verandert ons gedrag.

We zitten meer binnen.

Ramen blijven vaker dicht.

We ontmoeten elkaar op:

• kantoor;

• school;

• kinderopvang;

• openbaar vervoer;

• feestjes;

• winkels;

• huiskamers.

En daar komen mensen dichter bij elkaar.

Dat geeft luchtwegvirussen meer mogelijkheden om van de ene persoon naar de andere te gaan.

Daarom is het winterse infectieseizoen niet alleen een verhaal over ons immuunsysteem.

Het is óók een verhaal over hoe mensen leven en elkaar ontmoeten.

Ventileren is daarom belangrijker dan veel mensen denken

Ventileren betekent dat vervuilde binnenlucht voortdurend wordt vervangen door verse buitenlucht.

Dat is iets anders dan alleen even een raam openzetten nadat de kamer benauwd aanvoelt.

Het RIVM adviseert goede ventilatie omdat dit bijdraagt aan een gezond binnenklimaat en kan helpen de overdracht van luchtweginfecties te beperken.

Dat is een verrassend praktisch onderdeel van weerstand.

Je kunt heel uitgebreid nadenken over vitamine C, zink of een weerstandssupplement, terwijl iets eenvoudigs als voldoende frisse lucht in een ruimte eveneens relevant kan zijn.

Een airco of ventilator is niet automatisch ventilatie

Ook dat is goed om te weten.

Een ventilator verplaatst lucht.

Een airconditioner kan lucht koelen.

Maar wanneer er geen verse buitenlucht wordt aangevoerd, wordt de binnenlucht daarmee niet automatisch ververst.

Voor ventilatie moet daadwerkelijk lucht van buiten naar binnen kunnen komen, bijvoorbeeld via ventilatieroosters, ramen of een ventilatiesysteem.

Dat verschil is vooral belangrijk in ruimtes waar langere tijd meerdere mensen aanwezig zijn.

En dan wordt het ook nog donkerder

Vanaf de herfst worden de dagen in Nederland snel korter.

Dat heeft niet alleen gevolgen voor hoeveel zon we zien.

Licht is namelijk één van de belangrijkste signalen waarmee onze biologische klok wordt afgestemd.

Die interne klok helpt onder andere bepalen wanneer we:

wakker en alert zijn → slaperig worden → slapen → weer wakker worden.

Vooral licht in de ochtend helpt het lichaam bij het afstemmen van het dag-nachtritme.

In donkere wintermaanden kan het daarom prettig zijn om juist overdag en liefst in de ochtend regelmatig buiten te komen.

Zelfs op een bewolkte dag is het buiten doorgaans veel lichter dan in een gemiddelde woonkamer of kantoorruimte.

Waarom voelen sommige mensen zich 's winters vermoeider?

Daar kunnen allerlei redenen voor zijn.

Minder daglicht kan het slaap-waakritme beïnvloeden. Mensen bewegen soms minder, brengen meer tijd binnen door en dagelijkse routines veranderen.

Daarbij is het belangrijk om niet iedere winterse vermoeidheid automatisch aan één voedingsstof toe te schrijven.

Vermoeidheid kan veel verschillende oorzaken hebben.

Maar een eenvoudig winterritme kan wel helpen:

's ochtends licht → overdag bewegen → regelmatige maaltijden → 's avonds minder fel licht → voldoende slaap.

Niet spectaculair.

Wel biologisch logisch.

En vitamine D dan?

Vitamine D verdient in Nederland tijdens de donkere maanden terecht aandacht.

Het lichaam kan vitamine D in de huid maken onder invloed van UVB-straling uit zonlicht.

In Nederland is de zon gedurende een deel van het jaar echter onvoldoende krachtig voor een betekenisvolle vitamine-D-productie via de huid.

Daarom bestaan er voor bepaalde groepen officiële suppletieadviezen.

Vitamine D draagt bij aan de normale werking van het immuunsysteem.

Maar dat betekent niet dat vitamine D een schild vormt waardoor wintervirussen niet meer binnenkomen.

Daarom heb ik binnen deze reeks een aparte blog geschreven over vitamine D en immuunfunctie.

Kun je je weerstand in een paar dagen 'boosten'?

Het woord weerstandsboost klinkt aantrekkelijk.

Alsof je in oktober even een knop omzet.

Een paar capsules vitamine C, zink, quercetine en bèta-glucanen en het immuunsysteem staat in de winterstand.

Zo werkt het lichaam niet.

Het immuunsysteem is geen spier die simpelweg zo sterk mogelijk moet worden gemaakt.

Het is een zeer gereguleerd systeem dat op het juiste moment moet kunnen reageren en daarna ook weer tot rust moet kunnen komen.

Daarom vind ik ondersteunen een veel betere term dan boosten.

Heeft het dan zin om in de winter extra supplementen te nemen?

Niet automatisch.

Of een supplement zinvol is, hangt af van de voedingsstof, je voeding, leeftijd, omstandigheden en soms een vastgesteld tekort of officieel suppletieadvies.

Meer is bovendien niet altijd beter.

In de voorgaande blogs hebben we dat mooi kunnen zien.

Vitamine D is essentieel, maar de behoefte verschilt en voor bepaalde groepen bestaan specifieke adviezen.

Zink is essentieel, maar langdurig veel zink innemen kan bijvoorbeeld gevolgen hebben voor de koperhuishouding.

Vitamine C is essentieel, maar zeer hoge hoeveelheden worden niet evenredig beter opgenomen.

Quercetine is een interessante plantenstof, maar geen essentiële vitamine waarvoor een dagelijkse behoefte is vastgesteld.

Bèta-glucanen vormen een hele familie van verbindingen waarbij bron en structuur belangrijk zijn.

Een potje waarop WEERSTAND staat, vertelt dus eigenlijk nog heel weinig.

Wat kun je in het najaar en de winter praktisch doen?

Ik zou het niet ingewikkelder maken dan nodig.

Ga iedere dag naar buiten.
Daglicht helpt je biologische ritme en wandelen geeft meteen beweging.

Ventileer je woning.
Zorg voor voortdurende luchtverversing en lucht extra wanneer veel mensen in een ruimte zijn geweest.

Eet gewoon goed.
Groenten, fruit, volkorenproducten, peulvruchten, noten, zaden, voldoende eiwitten en gezonde vetten leveren samen veel meer dan één zogenaamd weerstandsingrediënt.

Bescherm je slaap.
Een regelmatig slaapritme is zeker in donkere maanden waardevol.

Blijf bewegen.
Je hoeft daarvoor niet vijf keer per week naar de sportschool. Wandelen, fietsen en dagelijkse beweging tellen ook mee.

Let op officiële suppletieadviezen.
Voor vitamine D gelden in Nederland bijvoorbeeld voor bepaalde groepen adviezen.

En onderschat hygiëne niet.
Handen wassen, hoesten en niezen in de elleboog en rekening houden met kwetsbare mensen wanneer je luchtwegklachten hebt, blijven praktische maatregelen.

Wat als je al verkouden bent?

Dan verandert het doel.

Je kunt een luchtweginfectie niet simpelweg weg-eten.

Rust, voldoende drinken en luisteren naar wat je lichaam aankan zijn dan vaak belangrijker dan plotseling een hele verzameling supplementen aanschaffen.

Daarnaast is het verstandig rekening te houden met anderen.

Het RIVM adviseert bij luchtwegklachten onder andere goede hygiëne, ventilatie en het vermijden van contact met mensen die ernstig ziek kunnen worden van een luchtweginfectie.

Bij ernstige klachten, benauwdheid, aanhoudende hoge koorts of wanneer je je zorgen maakt over het verloop, is medische beoordeling belangrijk.

En hoe zit het met het voorjaar?

Seizoensgebonden klachten betekenen natuurlijk niet alleen verkoudheid in de winter.

In het voorjaar begint voor sommige mensen juist een heel ander seizoen:

het pollenseizoen.

Pollen van bomen, grassen en kruiden kunnen bij mensen met hooikoorts een allergische reactie veroorzaken.

Dat is iets anders dan een verkoudheid.

Bij hooikoorts reageert het immuunsysteem op allergenen uit pollen.

Bij een verkoudheid is meestal een virus betrokken.

De klachten kunnen wel op elkaar lijken.

Niezen, een loopneus en geïrriteerde ogen of luchtwegen kunnen daardoor soms voor verwarring zorgen.

Quercetine bij hooikoorts?

Omdat we quercetine in de vorige blogs hebben besproken, is dit een goede plek om daar nog één keer op terug te komen.

Quercetine wordt regelmatig verkocht in supplementen voor mensen met seizoensgebonden gevoeligheden.

Er bestaat experimenteel onderzoek naar quercetine en processen die betrokken zijn bij allergische reacties.

Maar dat betekent niet dat voldoende is aangetoond dat een quercetinesupplement hooikoorts kan behandelen.

Ik zou dat onderscheid duidelijk houden.

Een biologisch interessant mechanisme is nog geen bewezen toepassing bij mensen.

De zomer heeft weer andere aandachtspunten

In de zomer verschuift het verhaal opnieuw.

Dan krijgen bijvoorbeeld warmte en vochtbalans meer aandacht.

Bij hoge temperaturen verliezen we door zweten meer vocht.

Vooral ouderen, jonge kinderen en mensen met bepaalde aandoeningen kunnen kwetsbaarder zijn tijdens perioden van extreme hitte.

Ook slaap kan tijdens warme en lange zomerdagen veranderen.

Daarmee zie je eigenlijk iets belangrijks:

ieder seizoen vraagt iets anders van ons, maar je lichaam hoeft niet ieder seizoen opnieuw gerepareerd te worden.

Het past zich voortdurend aan.

Je lichaam leeft niet los van de seizoenen

Misschien is dat wel de mooiste manier om deze reeks af te sluiten.

Ons lichaam staat voortdurend in contact met de omgeving.

Licht komt binnen via onze ogen en beïnvloedt onze biologische klok.

Temperatuur en luchtvochtigheid veranderen de omgeving van onze luchtwegen.

Voeding levert bouwstoffen en micronutriënten.

De darm staat dagelijks in contact met voedingsbestanddelen en micro-organismen.

En ons immuunsysteem bewaakt voortdurend wat er gebeurt.

Weerstand is daarom geen los systeem dat je één keer per jaar hoeft aan te zetten.

Het is onderdeel van een lichaam dat 24 uur per dag reageert, communiceert en zich aanpast.

Wil je persoonlijk kijken naar wat bij jou past?

Ik ben Annet van AGS-Orthomoleculair. In mijn begeleiding kijk ik samen met jou naar voeding, leefstijl en supplementen op een rustige en praktische manier.

Heb je na het lezen van deze blog vragen of wil je meer overzicht in jouw situatie? Dan kun je gerust contact met mij opnemen.

Neem contact met mij op →

Veelgestelde vragen over weerstand en de seizoenen

Word je verkouden van kou?

Een verkoudheid wordt veroorzaakt door een virus, niet simpelweg door kou. Temperatuur kan wel invloed hebben op virussen, onze luchtwegen en ons gedrag. Daarom is de relatie tussen winter en luchtweginfecties ingewikkelder dan alleen “kou maakt ziek”.

Waarom zijn er in de winter meer verkoudheden?

Waarschijnlijk speelt een combinatie van factoren een rol. Sommige luchtwegvirussen circuleren seizoensgebonden, temperatuur en luchtvochtigheid kunnen invloed hebben op overdracht en we brengen tijdens koude maanden meer tijd samen in binnenruimtes door.

Heeft ventileren zin?

Ja. Goede ventilatie zorgt voor voortdurende verversing van binnenlucht. Het RIVM geeft aan dat ventileren helpt om de overdracht van luchtweginfecties te beperken.

Is droge lucht slecht voor je weerstand?

Lage luchtvochtigheid kan invloed hebben op de slijmvliezen en wordt onderzocht als één van de factoren die bijdragen aan het winterse patroon van luchtweginfecties. Een extreem hoge luchtvochtigheid is echter ook niet wenselijk vanwege onder andere vocht- en schimmelproblemen.

Moet iedereen in de winter vitamine D slikken?

Nee, er gelden in Nederland specifieke vitamine-D-suppletieadviezen voor bepaalde groepen. In mijn aparte blog Vitamine D en immuunfunctie leg ik dit uitgebreider uit.

Is hooikoorts hetzelfde als een verkoudheid?

Nee. Een verkoudheid wordt meestal veroorzaakt door een virus. Hooikoorts is een allergische reactie op pollen. Sommige klachten, zoals niezen en een loopneus, kunnen wel op elkaar lijken.

Kun je je immuunsysteem boosten?

Ik gebruik liever het woord ondersteunen. Het immuunsysteem is een complex gereguleerd systeem en hoeft niet simpelweg zo actief mogelijk te worden. Voldoende essentiële voedingsstoffen en een gezonde leefstijl ondersteunen de normale werking.

Tot slot

Met deze blog sluiten we de reeks Immuunsysteem en weerstand af.

En als je alle blogs achter elkaar hebt gelezen, zie je hopelijk dat weerstand veel interessanter is dan een schap vol winterproducten doet vermoeden.

We begonnen bij de basis en bekeken daarna vitamine D, zink en vitamine C: drie essentiële voedingsstoffen die ieder op hun eigen manier betrokken zijn bij de normale werking van het lichaam.

Daarna gingen we verder met quercetine, een niet-essentiële plantenstof waarnaar veel onderzoek wordt gedaan.

Vervolgens kwamen de bèta-glucanen aan bod en zagen we hoe belangrijk bron en moleculaire structuur kunnen zijn.

En uiteindelijk komen al die onderwerpen hier weer samen.

Weerstand draait niet om één wonderstof.

Het gaat om een ingewikkeld samenspel tussen ons immuunsysteem, voeding, slaap, licht, onze luchtwegen, de darm, onze omgeving en blootstelling aan ziekteverwekkers.

Dat betekent ook dat je gezondheid niet iedere herfst opnieuw vanaf nul begint.

De basis bouw je het hele jaar door.

Niet perfect.

Wel consequent.