Vitamine A

Wat is vitamine A?

Vitamine A is de verzamelnaam voor een groep stoffen die in het lichaam vergelijkbare functies vervullen. Het is een vetoplosbare vitamine, wat betekent dat de opname afhankelijk is van voedingsvetten en dat het lichaam de vitamine kan opslaan.

Vitamine A ondersteunt onder andere het behoud van een normaal gezichtsvermogen, een gezonde huid, gezonde slijmvliezen en een goed functionerend immuunsysteem. Daarnaast speelt de vitamine een rol bij de normale celdeling en de groei van verschillende weefsels.

Doordat vitamine A betrokken is bij zoveel processen, behoort deze voedingsstof tot de belangrijkste vitamines voor de algemene gezondheid.

Welke functies heeft vitamine A?

Vitamine A ondersteunt verschillende lichaamsfuncties die iedere dag plaatsvinden.

Ondersteunt het gezichtsvermogen

De bekendste functie van vitamine A is de bijdrage aan een normaal gezichtsvermogen. In het netvlies is vitamine A nodig voor de vorming van lichtgevoelige pigmenten die helpen bij het aanpassen van de ogen aan verschillen tussen licht en donker.

Daarnaast draagt vitamine A bij aan het behoud van gezonde ogen en een normaal hoornvlies.

Draagt bij aan een goed functionerend immuunsysteem

Het immuunsysteem beschermt het lichaam dagelijks tegen invloeden van buitenaf. Vitamine A ondersteunt de normale werking van dit afweersysteem en helpt daarnaast bij het behoud van gezonde slijmvliezen. Deze slijmvliezen bevinden zich onder andere in de neus, mond, luchtwegen en darmen en vormen een belangrijke eerste beschermlaag.

Ondersteunt een gezonde huid

De huid vernieuwt zich voortdurend. Oude huidcellen maken plaats voor nieuwe cellen en dit proces gaat dag en nacht door. Vitamine A speelt een rol bij de normale ontwikkeling van deze nieuwe huidcellen en draagt zo bij aan het behoud van een gezonde huid.

Speelt een rol bij celdeling en groei

Vrijwel iedere lichaamscel wordt regelmatig vervangen. Vitamine A ondersteunt de normale celdeling en helpt cellen zich te ontwikkelen tot gespecialiseerde lichaamscellen. Hierdoor is de vitamine betrokken bij de groei, ontwikkeling en het onderhoud van verschillende organen en weefsels.

Hoe wordt vitamine A opgenomen?

Omdat vitamine A een vetoplosbare vitamine is, wordt deze samen met vetten uit de voeding opgenomen in de dunne darm.

Voor een goede opname zijn verschillende onderdelen van de spijsvertering belangrijk. Zo helpen galzouten bij het emulgeren van vetten, waarna enzymen uit de alvleesklier de vetten verder afbreken. Pas daarna kan vitamine A via de darmwand worden opgenomen.

Na de opname wordt vitamine A via het lymfestelsel naar de lever vervoerd. De lever fungeert als opslagplaats en geeft vitamine A weer af wanneer het lichaam daar behoefte aan heeft.

Een maaltijd met gezonde vetten, zoals olijfolie, avocado, noten of vette vis, ondersteunt daarom de opname van vitamine A.

Waar zit vitamine A in?

Vitamine A komt voor in zowel dierlijke als plantaardige voedingsmiddelen.

Voedingsmiddelen die rijk zijn aan vitamine A zijn onder andere:

• lever;
• eieren;
• volle zuivelproducten;
• boter;
• vette vis;
• wortelen;
• pompoen;
• zoete aardappel;
• spinazie;
• boerenkool;
• rode paprika;
• mango;
• abrikozen.

Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende groenten en kwalitatieve dierlijke producten levert voor de meeste mensen een goede basis.

Hoeveel vitamine A heb je nodig?

De aanbevolen dagelijkse hoeveelheid verschilt per leeftijd, geslacht en levensfase.

Voor volwassenen adviseert de Gezondheidsraad gemiddeld:

• ongeveer 800 microgram retinolactiviteitsequivalenten (RAE) per dag voor mannen;
• ongeveer 680 microgram RAE per dag voor vrouwen.

Tijdens zwangerschap en borstvoeding kan de behoefte veranderen. Het is belangrijk om in deze periode voorzichtig te zijn met supplementen die hoge hoeveelheden vitamine A bevatten.

Kun je te weinig vitamine A binnenkrijgen?

Een ernstig tekort aan vitamine A komt in Nederland weinig voor, omdat vitamine A in veel verschillende voedingsmiddelen aanwezig is.

Toch kunnen bepaalde omstandigheden invloed hebben op de vitamine A-status. Denk bijvoorbeeld aan een langdurig eenzijdig voedingspatroon of aandoeningen waarbij vetten minder goed worden opgenomen. Omdat vitamine A vetoplosbaar is, kan een verminderde vetvertering ook invloed hebben op de opname.

Wanneer je twijfelt of je voldoende vitamine A binnenkrijgt, is het verstandig om eerst naar je totale voedingspatroon te kijken.

Kun je ook te veel vitamine A binnenkrijgen?

Omdat vitamine A wordt opgeslagen in de lever, kan een langdurig hoge inname van retinol leiden tot een overmaat.

Via een normale, gevarieerde voeding komt dit nauwelijks voor. Wel bevatten sommige voedingsmiddelen, zoals lever, van nature veel vitamine A. Ook supplementen met hoge doseringen retinol kunnen bijdragen aan een hoge totale inname.

Vooral tijdens de zwangerschap wordt afgeraden om zonder deskundig advies hoge doseringen vitamine A te gebruiken.

Wanneer wordt een vitamine A-supplement overwogen?

Voor de meeste mensen vormt een gevarieerd voedingspatroon de belangrijkste bron van vitamine A.

Soms kan een supplement worden overwogen, bijvoorbeeld wanneer de voeding onvoldoende vitamine A bevat of wanneer een deskundige dit adviseert. Supplementen zijn bedoeld als aanvulling op een gezonde voeding en niet als vervanging daarvan.

Waar let je op bij een vitamine A-supplement?

Niet ieder supplement is hetzelfde. Let daarom onder andere op:

• de hoeveelheid vitamine A per dagdosering;
• de gebruikte vorm van vitamine A;
• de kwaliteit van de grondstoffen;
• een duidelijke doseringsinstructie;
• het gebruik tijdens een maaltijd met gezonde vetten voor een optimale opname.

Gebruik supplementen altijd volgens de aanbevolen dosering en vraag bij twijfel advies aan een deskundige.

Conclusie

Vitamine A is een veelzijdige vetoplosbare vitamine die betrokken is bij het gezichtsvermogen, het immuunsysteem, de huid, de slijmvliezen en de normale celdeling. Dankzij de mogelijkheid om vitamine A op te slaan, kan het lichaam een voorraad aanleggen, maar een gevarieerd voedingspatroon blijft de belangrijkste basis voor een goede vitamine A-status.

Door voldoende gevarieerd te eten en aandacht te besteden aan een gezonde vetvertering krijgt het lichaam doorgaans voldoende vitamine A binnen. Wanneer een supplement wordt overwogen, is het verstandig om niet alleen naar de dosering te kijken, maar ook naar de kwaliteit en de persoonlijke situatie.

In de volgende blog uit deze kennisbank lees je meer over bètacar