Waarom tekorten niet altijd direct zichtbaar zijn

Het lichaam probeert de balans zo lang mogelijk te bewaren

Het menselijk lichaam is voortdurend bezig om de hoeveelheid voedingsstoffen in balans te houden. Dit proces wordt ook wel homeostase genoemd.

Wanneer je tijdelijk minder van een bepaalde voedingsstof binnenkrijgt, probeert het lichaam dit vaak op verschillende manieren op te vangen.

Zo kan het lichaam bijvoorbeeld:

• opgeslagen voorraden aanspreken;
• de opname in de darm efficiënter maken;
• het verlies via urine of ontlasting beperken;
• beschikbare voedingsstoffen inzetten voor de belangrijkste lichaamsfuncties.

Hierdoor ontstaan signalen vaak pas na langere tijd.

Sommige voedingsstoffen worden opgeslagen

Niet iedere vitamine of ieder mineraal gedraagt zich hetzelfde.

Vitamine B12

Vitamine B12 kan jarenlang worden opgeslagen in de lever. Daardoor duurt het vaak lang voordat een verminderde inname merkbaar wordt.

Vitamine D

Vitamine D wordt onder andere opgeslagen in vetweefsel. Hierdoor blijft de vitamine D-status vaak nog enige tijd op peil wanneer de aanmaak via zonlicht tijdelijk lager is.

IJzer

IJzer wordt opgeslagen in de vorm van ferritine. Bij een lagere inname gebruikt het lichaam eerst deze voorraad voordat de ijzerstatus verder daalt.

Magnesium

Van magnesium bevindt het grootste deel zich in botten en lichaamscellen. Slechts een klein deel circuleert in het bloed.

Deze voorbeelden laten zien dat een tekort zich vaak geleidelijk ontwikkelt.

Waarom zijn de eerste signalen vaak zo algemeen?

Wanneer een tekort ontstaat, zijn de eerste signalen meestal niet specifiek.

Veel mensen denken bijvoorbeeld direct aan een vitamine- of mineralentekort bij:

• vermoeidheid;
• minder energie;
• concentratieproblemen;
• spierklachten;
• een verminderde belastbaarheid.

Deze signalen kunnen echter ook samenhangen met:

• onvoldoende slaap;
• langdurige stress;
• een hoge werkdruk;
• een eenzijdig voedingspatroon;
• weinig beweging;
• andere gezondheidsproblemen.

Daarom is het niet mogelijk om op basis van klachten alleen vast te stellen of sprake is van een tekort.

De opname is minstens zo belangrijk als de inname

Voldoende voedingsstoffen eten betekent niet automatisch dat het lichaam alles optimaal opneemt.

De opname kan onder andere worden beïnvloed door:

• de gezondheid van maag en darmen;
• leeftijd;
• bepaalde medicijnen;
• operaties aan maag of darmen;
• aandoeningen die de opname van voedingsstoffen verminderen.

Daarom kan iemand met een gevarieerd voedingspatroon soms toch een lagere voedingsstofstatus hebben.

In blog 159 – Opnameproblemen uitgelegd ga ik hier uitgebreider op in.

Ook de behoefte kan veranderen

De behoefte aan vitamines en mineralen is niet voor iedereen hetzelfde.

In sommige situaties heeft het lichaam tijdelijk meer voedingsstoffen nodig, bijvoorbeeld:

• tijdens de zwangerschap;
• tijdens de groei;
• bij intensief sporten;
• op hogere leeftijd;
• tijdens herstel na ziekte.

Dat betekent niet automatisch dat een tekort ontstaat, maar wel dat voldoende voeding extra belangrijk is.

Waarom zeggen bloedwaarden niet altijd alles?

Veel mensen denken dat een bloedonderzoek direct laat zien of er een tekort is.

Voor sommige voedingsstoffen klopt dat grotendeels, maar voor andere ligt dat ingewikkelder.

Zo bevindt:

• het grootste deel van magnesium zich niet in het bloed;
• vitamine B12 deels opgeslagen in de lever;
• ijzer grotendeels in rode bloedcellen en opslagplaatsen;
• zink vooral in lichaamscellen.

Daarom kijkt een arts meestal niet alleen naar één bloedwaarde, maar ook naar:

• klachten;
• medische voorgeschiedenis;
• voeding;
• medicijngebruik;
• eventuele aanvullende onderzoeken.

Gezonde voeding blijft de basis

Een gevarieerd voedingspatroon blijft de belangrijkste manier om voldoende vitamines en mineralen binnen te krijgen.

Denk bijvoorbeeld aan:

• voldoende groenten;
• fruit;
• volkorenproducten;
• peulvruchten;
• noten en zaden;
• zuivel of passende alternatieven;
• vis of andere eiwitbronnen.

Voor sommige groepen kan een supplement een nuttige aanvulling zijn, bijvoorbeeld wanneer hiervoor een officieel advies bestaat of wanneer een arts dit aanbeveelt.

Wanneer is het verstandig om advies te vragen?

Blijven klachten langere tijd bestaan of heb je een verhoogd risico op een tekort? Dan is het verstandig om dit met een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener te bespreken.

Deze kan beoordelen of:

• je voeding voldoende aansluit bij je behoefte;
• aanvullend bloedonderzoek zinvol is;
• een supplement passend kan zijn;
• er mogelijk een andere oorzaak voor de klachten is.

Zelf langdurig hoge doseringen supplementen gebruiken zonder duidelijke aanleiding is meestal niet verstandig.

Veelgestelde vragen

Waarom merk je een tekort niet meteen?

Het lichaam beschikt over verschillende mechanismen om tijdelijke tekorten op te vangen, zoals opslag van voedingsstoffen en een efficiëntere benutting. Daardoor ontstaan signalen vaak pas na langere tijd.

Kun je aan klachten herkennen welke vitamine je tekortkomt?

Nee. Veel signalen, zoals vermoeidheid of concentratieproblemen, zijn algemeen en kunnen verschillende oorzaken hebben.

Betekent een gezonde voeding dat je nooit een tekort krijgt?

Niet altijd. Ook de opname van voedingsstoffen, de persoonlijke behoefte en de gezondheid van maag en darmen spelen een rol.

Is bloedonderzoek altijd nodig?

Nee. Of bloedonderzoek zinvol is, hangt af van de klachten, de medische voorgeschiedenis en de persoonlijke situatie. Een arts kan hierover adviseren.

Tot slot

Tekorten aan vitamines en mineralen ontstaan meestal geleidelijk. Het lichaam probeert de balans zo lang mogelijk te behouden door reserves aan te spreken en beschikbare voedingsstoffen efficiënt te gebruiken. Daardoor zijn tekorten niet altijd direct zichtbaar en zijn de eerste signalen vaak algemeen.

Een gevarieerd voedingspatroon blijft de beste basis voor een goede voedingsstofstatus. Bij aanhoudende klachten of een verhoogd risico op een tekort kan een arts beoordelen of aanvullend onderzoek of een gerichte aanvulling passend is.