Signalen van een ijzertekort

Wat doet ijzer in het lichaam?

Ijzer is betrokken bij verschillende processen in het lichaam

• een normale vorming van rode bloedcellen en hemoglobine;
• een normaal zuurstoftransport in het lichaam;
• een normaal energieleverend metabolisme;
• de vermindering van vermoeidheid en moeheid;
• een normale cognitieve functie;
• een normale werking van het immuunsysteem;
• een proces van celdeling.

Omdat ijzer betrokken is bij zoveel lichaamsprocessen, kan een langdurig lage ijzerstatus verschillende gevolgen hebben.

Hoe ontstaat een ijzertekort?

Een ijzertekort kan ontstaan wanneer het lichaam gedurende langere tijd minder ijzer opneemt dan het verbruikt of verliest.

Mogelijke oorzaken zijn onder andere:

• een voeding met weinig ijzerrijke producten;
• een verhoogde behoefte tijdens de zwangerschap;
• hevig bloedverlies tijdens de menstruatie;
• bloedverlies via het maag-darmkanaal;
• intensieve duurinspanning;
• een verminderde opname van ijzer door bepaalde aandoeningen of operaties aan het maag-darmkanaal.

Soms spelen meerdere factoren tegelijkertijd een rol.

Mogelijke signalen van een ijzertekort

Een ijzertekort kan gepaard gaan met verschillende algemene signalen.

Mogelijke signalen zijn onder andere:

• vermoeidheid;
• weinig energie;
• een verminderde conditie;
• kortademigheid bij inspanning;
• duizeligheid;
• hoofdpijn;
• bleekheid;
• koude handen en voeten;
• concentratieproblemen;
• verminderde belastbaarheid.

Deze signalen zijn niet specifiek voor een ijzertekort en kunnen ook andere oorzaken hebben.

Waarom ontstaan de klachten vaak geleidelijk?

Het lichaam slaat ijzer op, voornamelijk in de vorm van ferritine.

Wanneer de ijzerinname tijdelijk lager is dan de behoefte, gebruikt het lichaam eerst deze voorraad. Pas wanneer de ijzervoorraad verder afneemt, kunnen er signalen ontstaan.

Daardoor merken veel mensen een ijzertekort pas wanneer het al langere tijd bestaat.

Wie loopt een groter risico op een ijzertekort?

Sommige groepen hebben een grotere kans op een lage ijzerstatus.

Hieronder vallen onder andere:

• vrouwen in de vruchtbare leeftijd;
• zwangeren;
• mensen die veel bloed verliezen tijdens de menstruatie;
• vegetariërs en veganisten;
• bloeddonoren;
• duursporters;
• mensen met bepaalde maag- of darmaandoeningen.

Voor deze groepen kan extra aandacht voor de ijzerinname zinvol zijn.

IJzer uit voeding

Er bestaan twee vormen van ijzer in voeding.

Heemijzer

Heemijzer komt voor in dierlijke producten, zoals:

• rundvlees;
• lamsvlees;
• kip;
• lever;
• vis.

Deze vorm wordt over het algemeen gemakkelijker opgenomen.

Niet-heemijzer

Niet-heemijzer komt voor in plantaardige producten, zoals:

• volkorenproducten;
• peulvruchten;
• noten;
• zaden;
• spinazie;
• boerenkool.

De opname van niet-heemijzer is gevoeliger voor factoren uit de voeding.

Welke voedingsstoffen beïnvloeden de opname?

De opname van ijzer wordt beïnvloed door andere voedingsstoffen.

Vitamine C verhoogt de opname van niet-heemijzer. Daarom kan het gunstig zijn om ijzerrijke maaltijden te combineren met groenten of fruit die rijk zijn aan vitamine C.

Daarentegen kunnen grote hoeveelheden calcium, thee en koffie de opname van niet-heemijzer tijdens dezelfde maaltijd tijdelijk verminderen.

Dit betekent niet dat je deze producten moet vermijden, maar wel dat de combinatie soms invloed kan hebben op de opname.

Wanneer kan een ijzersupplement een aanvulling zijn?

Een ijzersupplement is niet voor iedereen nodig.

Bij een vastgesteld tekort of wanneer een arts dit adviseert, kan een supplement worden ingezet.

Er bestaan verschillende vormen van ijzer, zoals ijzerbisglycinaat, ijzerfumaraat en ijzergluconaat. Deze verschillen onder andere in biologische beschikbaarheid en verdraagbaarheid.

In mijn uitgebreide blog 'IJzer bisglycinaat, fumaraat of gluconaat: wat zijn de verschillen?' lees je hier meer over.

Kun je een ijzertekort aantonen met bloedonderzoek?

Ja.

Bij een vermoeden van een ijzertekort kan een arts verschillende bloedwaarden laten bepalen, zoals:

• hemoglobine (Hb);
• ferritine;
• transferrine;
• transferrineverzadiging.

Welke waarden worden onderzocht, hangt af van de klachten en de persoonlijke situatie.

De uitslagen moeten altijd in samenhang worden beoordeeld.

Kun je een ijzertekort voorkomen?

In veel gevallen kun je bijdragen aan een gezonde ijzerstatus door:

• voldoende ijzerrijke voeding te gebruiken;
• regelmatig peulvruchten en volkorenproducten te eten;
• vitamine C te combineren met plantaardige ijzerbronnen;
• gevarieerd te eten;
• bij een verhoogde behoefte aandacht te besteden aan de ijzerinname.

Veelgestelde vragen

Hoe merk je een ijzertekort?

Een ijzertekort kan gepaard gaan met vermoeidheid, bleekheid, kortademigheid, duizeligheid en een verminderde conditie. Deze signalen zijn echter niet specifiek en kunnen ook andere oorzaken hebben.

Kun je voldoende ijzer uit voeding halen?

Voor de meeste mensen wel. Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende ijzerrijke producten vormt de basis van een goede ijzerinname.

Verhoogt vitamine C de opname van ijzer?

Ja. Vitamine C verhoogt de opname van niet-heemijzer uit plantaardige voeding en supplementen.

Kun je zelf vaststellen of je een ijzertekort hebt?

Nee. Alleen bloedonderzoek kan inzicht geven in de ijzerstatus. Bij aanhoudende klachten is het verstandig om een arts te raadplegen.

Tot slot

Een ijzertekort ontstaat meestal geleidelijk en kan zich uiten in algemene signalen zoals vermoeidheid, een verminderde conditie of bleekheid. Deze klachten kunnen echter ook andere oorzaken hebben en zijn op zichzelf geen bewijs van een tekort.

Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende ijzerrijke producten vormt de beste basis voor een gezonde ijzerstatus. Heb je aanhoudende klachten of behoor je tot een risicogroep? Dan kan een arts beoordelen of bloedonderzoek of een gerichte aanvulling passend is.