Signalen van een B12-tekort

Wat doet vitamine B12 in het lichaam?

Volgens de goedgekeurde gezondheidsclaims van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) draagt vitamine B12 onder andere bij aan:

• een normale vorming van rode bloedcellen;
• een normale werking van het zenuwstelsel;
• een normaal energieleverend metabolisme;
• de vermindering van vermoeidheid en moeheid;
• een normale psychologische functie;
• een normale werking van het immuunsysteem;
• een normale homocysteïnestofwisseling;
• een proces van celdeling.

Vitamine B12 is daarmee betrokken bij uiteenlopende processen in het lichaam.

Hoe ontstaat een vitamine B12-tekort?

Een vitamine B12-tekort kan verschillende oorzaken hebben.

Mogelijke oorzaken zijn onder andere:

• een voeding zonder dierlijke producten;
• een verminderde opname in de maag of dunne darm;
• een hogere leeftijd;
• langdurig gebruik van bepaalde medicijnen, zoals maagzuurremmers of metformine;
• aandoeningen die de opname van voedingsstoffen beïnvloeden;
• een operatie aan de maag of dunne darm.

Vaak is niet de inname, maar de opname van vitamine B12 de belangrijkste oorzaak van een tekort.

Mogelijke signalen van een vitamine B12-tekort

Een vitamine B12-tekort kan gepaard gaan met verschillende signalen. Deze ontwikkelen zich meestal geleidelijk.

Mogelijke signalen zijn onder andere:

• vermoeidheid;
• weinig energie;
• bleekheid;
• kortademigheid bij inspanning;
• tintelingen in handen of voeten;
• een doof of prikkelend gevoel;
• concentratieproblemen;
• vergeetachtigheid;
• duizeligheid;
• spierzwakte.

Deze signalen zijn niet specifiek voor een vitamine B12-tekort en kunnen ook andere oorzaken hebben.

Bij aanhoudende klachten is het verstandig om een arts te raadplegen.

Waarom merk je een vitamine B12-tekort soms pas laat?

Het lichaam slaat vitamine B12 op in de lever.

Daardoor kan een tekort zich gedurende lange tijd ontwikkelen zonder duidelijke klachten. Pas wanneer de voorraad afneemt, kunnen signalen ontstaan.

Dit maakt vitamine B12 anders dan veel andere wateroplosbare vitaminen, waarvan de voorraad in het lichaam kleiner is.

Wie loopt een groter risico op een vitamine B12-tekort?

Sommige groepen hebben een grotere kans op een lagere vitamine B12-status.

Hieronder vallen onder andere:

• veganisten;
• mensen die weinig dierlijke producten eten;
• ouderen;
• mensen die langdurig metformine gebruiken;
• mensen die langdurig maagzuurremmers gebruiken;
• mensen met aandoeningen van maag of darmen die de opname beïnvloeden;
• mensen die een maagverkleining of een operatie aan de maag hebben ondergaan.

Voor deze groepen kan extra aandacht voor de vitamine B12-status belangrijk zijn.

Vitamine B12 uit voeding

Vitamine B12 komt vrijwel uitsluitend van nature voor in dierlijke voedingsmiddelen.

Goede bronnen zijn onder andere:

• vlees;
• vis;
• eieren;
• melk;
• yoghurt;
• kaas.

Sommige plantaardige producten zijn verrijkt met vitamine B12, maar dit verschilt per product.

Wanneer kan een supplement een aanvulling zijn?

Voor mensen die weinig of geen dierlijke producten gebruiken, zoals veganisten, is een vitamine B12-supplement meestal noodzakelijk om voldoende vitamine B12 binnen te krijgen.

Ook wanneer de opname verminderd is, kan een arts of andere zorgverlener een supplement of andere vorm van aanvulling adviseren.

Er bestaan verschillende vormen van vitamine B12, waaronder:

• cyanocobalamine;
• methylcobalamine;
• adenosylcobalamine;
• hydroxocobalamine.

In een latere kennisbankblog ga ik uitgebreider in op de verschillen tussen deze vormen.

Kun je een vitamine B12-tekort aantonen met bloedonderzoek?

Ja. Een vitamine B12-tekort kan vaak worden onderzocht met bloedonderzoek.

Afhankelijk van de situatie kan een arts onder andere kijken naar:

• vitamine B12 in het bloed;
• methylmalonzuur (MMA);
• homocysteïne;
• holo-transcobalamine (actief B12).

Welke onderzoeken nodig zijn, hangt af van de klachten en de medische situatie.

Een uitslag moet altijd in samenhang met de klachten worden beoordeeld.

Kun je een vitamine B12-tekort voorkomen?

In veel gevallen kun je bijdragen aan een goede vitamine B12-status door:

• voldoende vitamine B12-rijke voeding te gebruiken;
• bij een veganistisch voedingspatroon een passend supplement te nemen;
• de adviezen van een arts of diëtist op te volgen wanneer de opname verminderd is;
• bij aanhoudende klachten tijdig medisch advies te vragen.

Veelgestelde vragen

Hoe merk je een vitamine B12-tekort?

Een vitamine B12-tekort kan gepaard gaan met vermoeidheid, tintelingen, concentratieproblemen, spierzwakte of bleekheid. Deze signalen zijn echter niet specifiek en kunnen ook andere oorzaken hebben.

Kan een vitamine B12-tekort vanzelf overgaan?

Dat hangt af van de oorzaak. Wanneer een tekort ontstaat door een verminderde opname, is meestal een gerichte aanvulling nodig. Bespreek dit altijd met een arts.

Kun je voldoende vitamine B12 uit plantaardige voeding halen?

Vitamine B12 komt van nature vrijwel uitsluitend voor in dierlijke producten. Mensen die volledig plantaardig eten hebben daarom doorgaans een vitamine B12-supplement nodig.

Wanneer is bloedonderzoek zinvol?

Bij aanhoudende klachten of wanneer er een verhoogd risico bestaat op een vitamine B12-tekort kan een arts beoordelen of bloedonderzoek zinvol is.

Tot slot

Een vitamine B12-tekort ontstaat meestal geleidelijk en kan lange tijd onopgemerkt blijven doordat het lichaam een voorraad vitamine B12 opslaat. Mogelijke signalen, zoals vermoeidheid, tintelingen of concentratieproblemen, zijn niet specifiek en kunnen ook andere oorzaken hebben.

Een gevarieerd voedingspatroon met voldoende vitamine B12 of een passend supplement bij een veganistische leefstijl vormt een goede basis. Heb je aanhoudende klachten of behoor je tot een risicogroep? Dan kan een arts beoordelen of aanvullend onderzoek of een passende aanvulling nodig is.