Signalen van een vitamine D-tekort

Wat doet vitamine D in het lichaam?

Volgens de goedgekeurde gezondheidsclaims van de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) draagt vitamine D onder andere bij aan:

• een normale opname en benutting van calcium en fosfor;
• normale calciumgehalten in het bloed;
• de instandhouding van normale botten;
• de instandhouding van normale tanden;
• een normale spierfunctie;
• een normale werking van het immuunsysteem;
• een proces van celdeling.

Vitamine D is daarmee belangrijk voor verschillende lichaamsfuncties.

Hoe ontstaat een vitamine D-tekort?

Een vitamine D-tekort ontstaat meestal geleidelijk. Dat kan verschillende oorzaken hebben.

Factoren die de vitamine D-status kunnen beïnvloeden zijn onder andere:

• weinig blootstelling aan zonlicht;
• veel binnen werken of studeren;
• het dragen van bedekkende kleding;
• een donkere huidskleur;
• een hogere leeftijd;
• bepaalde aandoeningen waarbij de opname van vetten verminderd is;
• een voeding met weinig vitamine D;
• een verhoogde behoefte.

Vaak is sprake van een combinatie van meerdere factoren.

Mogelijke signalen van een vitamine D-tekort

Een vitamine D-tekort kan gepaard gaan met uiteenlopende signalen. Deze zijn echter niet specifiek voor vitamine D en kunnen ook andere oorzaken hebben.

Mogelijke signalen zijn onder andere:

• vermoeidheid;
• een laag energieniveau;
• spierzwakte;
• spierpijn;
• bot- of gewrichtsklachten;
• een verminderde spierfunctie;
• een algemeen gevoel van minder fit zijn.

Deze signalen betekenen niet automatisch dat er sprake is van een vitamine D-tekort. Alleen een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener kan beoordelen of aanvullend onderzoek nodig is.

Waarom merk je een vitamine D-tekort niet altijd direct?

Het lichaam kan vitamine D enige tijd opslaan, vooral in vetweefsel.

Daardoor ontstaan signalen meestal niet van de ene op de andere dag. Een lagere vitamine D-status ontwikkelt zich vaak geleidelijk, waardoor veranderingen soms pas na langere tijd worden opgemerkt.

Bovendien zijn de mogelijke signalen vaak algemeen en kunnen ze ook samenhangen met bijvoorbeeld slaap, stress, voeding of andere tekorten.

Wie loopt een groter risico op een vitamine D-tekort?

Sommige groepen hebben een grotere kans op een lage vitamine D-status.

Hieronder vallen onder andere:

• mensen die weinig buiten komen;
• ouderen;
• mensen met een donkere huidskleur;
• mensen die hun huid grotendeels bedekken;
• zwangeren (volgens het advies van een zorgverlener);
• mensen met bepaalde aandoeningen die de opname van vet beïnvloeden.

Voor verschillende van deze groepen adviseert het Voedingscentrum en de Gezondheidsraad standaard een vitamine D-supplement.

Vitamine D uit zonlicht

Zonlicht is voor veel mensen de belangrijkste bron van vitamine D.

Wanneer de huid wordt blootgesteld aan voldoende zonlicht, maakt het lichaam zelf vitamine D aan.

In Nederland is dit vooral mogelijk van ongeveer april tot en met september, wanneer de zonkracht voldoende is. In de herfst- en wintermaanden is de aanmaak via zonlicht veel beperkter.

Factoren zoals bewolking, zonnebrandcrème, kleding, leeftijd en huidskleur kunnen de hoeveelheid aangemaakte vitamine D beïnvloeden.

Vitamine D uit voeding

Hoewel voeding meestal minder vitamine D levert dan zonlicht, kan het wel bijdragen aan de totale inname.

Voedingsmiddelen die vitamine D bevatten zijn onder andere:

• vette vis, zoals zalm, haring en makreel;
• eieren;
• lever;
• margarine en halvarine waaraan vitamine D is toegevoegd;
• sommige verrijkte plantaardige producten.

Een gevarieerd voedingspatroon blijft de basis van een gezonde leefstijl.

Wanneer kan een supplement een aanvulling zijn?

Voor sommige mensen is een vitamine D-supplement een praktische aanvulling.

Volgens de adviezen van de Gezondheidsraad en het Voedingscentrum geldt dit onder andere voor bepaalde ouderen, jonge kinderen, mensen met een donkere huidskleur en mensen die weinig zonlicht op de huid krijgen.

Een supplement is bedoeld als aanvulling op een gezonde voeding en leefstijl, niet als vervanging daarvan.

Kun je een vitamine D-tekort aantonen met bloedonderzoek?

Ja. De vitamine D-status kan worden beoordeeld met een bloedonderzoek waarbij meestal de waarde van 25-hydroxyvitamine D (25(OH)D) wordt gemeten.

Of bloedonderzoek nodig is, hangt af van de klachten, de persoonlijke situatie en het oordeel van een arts.

Een bloeduitslag moet altijd worden beoordeeld in combinatie met de medische voorgeschiedenis, leefstijl en eventuele klachten.

In blog 160 ga ik uitgebreider in op wanneer bloedonderzoek inzicht kan geven bij mogelijke tekorten.

Kun je een vitamine D-tekort voorkomen?

In veel gevallen kun je bijdragen aan een goede vitamine D-status door:

• regelmatig verantwoord buiten te zijn;
• gevarieerd te eten;
• vette vis op het menu te zetten;
• de supplementadviezen van de Gezondheidsraad te volgen wanneer deze op jou van toepassing zijn;
• aandacht te besteden aan een gezonde leefstijl.

Veelgestelde vragen

Hoe merk je een vitamine D-tekort?

Een vitamine D-tekort kan gepaard gaan met algemene signalen zoals vermoeidheid, spierzwakte of bot- en spierklachten. Deze signalen zijn echter niet specifiek en kunnen ook andere oorzaken hebben.

Kun je voldoende vitamine D uit voeding halen?

Voeding levert een deel van de vitamine D, maar voor veel mensen is zonlicht de belangrijkste bron. Voor bepaalde groepen wordt daarnaast een supplement geadviseerd.

Heeft iedereen een vitamine D-supplement nodig?

Nee. Dat hangt af van leeftijd, huidskleur, leefstijl en persoonlijke omstandigheden. Voor sommige groepen geldt wel een officieel suppletieadvies.

Kun je zelf vaststellen of je een vitamine D-tekort hebt?

Nee. De mogelijke signalen zijn algemeen. Alleen bloedonderzoek kan inzicht geven in de vitamine D-status.

Tot slot

Een vitamine D-tekort ontstaat meestal geleidelijk en is niet altijd gemakkelijk te herkennen. Mogelijke signalen, zoals vermoeidheid of spierzwakte, kunnen verschillende oorzaken hebben en zijn op zichzelf geen bewijs van een tekort.

Een gezonde leefstijl met voldoende buiten zijn, een gevarieerd voedingspatroon en – wanneer dat volgens de richtlijnen wordt geadviseerd – een vitamine D-supplement vormen samen een goede basis voor een gezonde vitamine D-status. Bij aanhoudende klachten of twijfel kan een arts beoordelen of bloedonderzoek zinvol is.