Wanneer mensen denken aan gezondheid, komen vitamines, mineralen, eiwitten, gezonde vetten en antioxidanten vaak als eerste naar voren. Toch is er nog een groep stoffen die minstens zo belangrijk is voor het goed functioneren van het lichaam: enzymen.
Enzymen zijn misschien minder bekend, maar ze zijn overal bij betrokken. Zonder enzymen zouden voedingsstoffen niet goed kunnen worden afgebroken, zou energieproductie veel trager verlopen en zouden allerlei processen in het lichaam niet soepel kunnen plaatsvinden.
Binnen de orthomoleculaire voedingsleer vormen enzymen daarom een mooie afsluiting van de basis. In de vorige blogs ging het over voedingsstoffen als bouwstenen. Enzymen kun je zien als de vakmensen die met deze bouwstoffen werken. Ze helpen voeding omzetten in bruikbare stoffen en ondersteunen talloze processen die dagelijks in het lichaam plaatsvinden.
Wat zijn enzymen?
Enzymen zijn gespecialiseerde eiwitten die chemische reacties versnellen. Daarom worden ze ook wel biologische katalysatoren genoemd. Het lichaam bevat duizenden verschillende enzymen, en elke seconde vinden er miljoenen enzymatische reacties plaats zonder dat je daar bewust iets van merkt.
Ze spelen een rol bij de vertering van voeding, de productie van energie, de vorming van hormonen en neurotransmitters, ontgiftingsprocessen, immuunreacties, celvernieuwing en antioxidatieve bescherming.
Een eenvoudige vergelijking is deze:
Vitamines, mineralen, aminozuren en vetzuren zijn de bouwstoffen. Enzymen zijn de vakmensen die ervoor zorgen dat deze bouwstoffen gebruikt kunnen worden.
Waarom enzymen zo belangrijk zijn
Voedingsstoffen kunnen pas goed worden opgenomen wanneer voeding voldoende is afgebroken. Eiwitten moeten worden omgezet in aminozuren, vetten in vetzuren en koolhydraten in kleinere suikers. Pas daarna kunnen deze stoffen via de darm worden opgenomen en verder worden gebruikt.
Enzymen zijn dus niet alleen belangrijk voor wat je eet, maar vooral voor wat je lichaam met die voeding kan doen.
De bekendste groep enzymen zijn de verteringsenzymen. Deze worden onder andere geproduceerd in de speekselklieren, maag, alvleesklier en dunne darm. Ze werken samen met maagzuur, gal, de darmflora en de alvleesklier. Juist die samenwerking bepaalt hoe goed voeding wordt afgebroken.
Verteringsenzymen: hoe voeding wordt afgebroken
De vertering begint al in de mond. Daar komt amylase vrij via het speeksel. Amylase wordt daarnaast ook door de alvleesklier geproduceerd. Dit enzym helpt bij de afbraak van zetmeel en koolhydraten tot kleinere suikermoleculen. In supplementen wordt amylase vaak toegevoegd aan formules die gericht zijn op de vertering van koolhydraatrijke voeding.
Voor eiwitten gebruikt het lichaam vooral protease. Protease is eigenlijk een verzamelnaam voor enzymen die eiwitten afbreken tot kleinere stukjes en uiteindelijk tot aminozuren. Deze aminozuren zijn vervolgens nodig als bouwstenen voor onder andere spieren, enzymen, hormonen, neurotransmitters en herstelprocessen.
Lipase is het enzym dat helpt bij de afbraak van vetten. Het wordt vooral door de alvleesklier geproduceerd en werkt nauw samen met gal. Gal wordt aangemaakt door de lever en opgeslagen in de galblaas. Het helpt vetten te emulgeren, zodat lipase er beter op kan inwerken. Zonder goede samenwerking tussen gal en lipase kan vetvertering minder soepel verlopen.
Lactase is het enzym dat lactose, oftewel melksuiker, afbreekt. Lactase komt van nature voor in de dunne darm. Wanneer het lichaam weinig lactase aanmaakt, kan lactose minder goed worden verwerkt. In supplementen wordt lactase vaak gebruikt bij maaltijden of producten die lactose bevatten. EFSA heeft de werking van lactase bij het afbreken van lactose beoordeeld binnen gezondheidsclaims. (focalpointbg.com)
Naast deze bekende enzymen bevatten enzymformules vaak ook enzymen die gericht zijn op plantaardige voeding. Cellulase helpt bij de afbraak van cellulose, een vezelachtige structuur uit planten. Het menselijk lichaam maakt zelf nauwelijks cellulase aan, daarom komt dit enzym vooral voor in supplementen of wordt het geproduceerd door micro-organismen.
Hemicellulase en xylanase ondersteunen de afbraak van andere plantaardige vezelstructuren, zoals hemicellulose en xylanen. Deze stoffen komen voor in granen, groenten, zaden en andere plantaardige voedingsmiddelen.
Pectinase helpt bij de afbraak van pectine, een vezel die vooral voorkomt in fruit en sommige groenten. Dit enzym is afkomstig uit micro-organismen of schimmels en wordt regelmatig gebruikt in enzymcomplexen.
Voor de verdere afbraak van koolhydraten bestaan er ook enzymen zoals glucoamylase, invertase en maltase. Glucoamylase helpt grotere koolhydraten verder af te breken richting glucose. Invertase helpt bij de afbraak van sucrose, oftewel tafelsuiker. Maltase helpt bij de afbraak van maltose, een suiker die ontstaat tijdens de vertering van zetmeel.
Alpha-galactosidase wordt vaak genoemd bij peulvruchten, koolsoorten en bepaalde complexe koolhydraten. Dit enzym helpt bij de afbraak van specifieke koolhydraten die voor sommige mensen lastig te verteren zijn.
Een ander interessant enzym is fytase. Fytase helpt bij de afbraak van fytinezuur, een stof die van nature voorkomt in granen, peulvruchten, noten en zaden. Fytinezuur kan zich binden aan mineralen zoals magnesium, ijzer en zink. Daarom krijgt fytase binnen onderzoek aandacht vanwege de mogelijke invloed op de beschikbaarheid van mineralen.
Proteolytische enzymen: enzymen die eiwitten afbreken
Naast de gewone verteringsenzymen bestaan er proteolytische enzymen. Dit zijn enzymen die eiwitten kunnen afbreken. Sommige worden door het lichaam zelf aangemaakt, andere komen uit planten of uit fermentatieprocessen.
Trypsine en chymotrypsine zijn voorbeelden van proteolytische enzymen die het lichaam zelf aanmaakt. Ze worden geproduceerd door de alvleesklier en afgegeven aan de dunne darm. Daar helpen ze bij de verdere afbraak van eiwitten uit voeding. De alvleesklier produceert meerdere verteringsenzymen, waaronder amylase, lipase, trypsinogeen en chymotrypsinogeen.
Bromelaïne is afkomstig uit ananas, vooral uit de stengel en vrucht. Het is verkrijgbaar als supplement en wordt onderzocht vanwege zijn eiwitafbrekende werking en mogelijke rol bij natuurlijke herstelprocessen.
Papaïne komt uit papaja, vooral uit het melksap van de vrucht. Ook papaïne breekt eiwitten af en wordt vaak toegevoegd aan spijsverteringsenzymen of proteolytische enzymcomplexen.
Serrapeptase is afkomstig uit bacteriële fermentatie en komt niet van nature voor in het menselijk lichaam. Het wordt als supplement gebruikt en krijgt vooral aandacht binnen onderzoek naar weefselprocessen.
Nattokinase komt uit natto, een Japans voedingsmiddel van gefermenteerde soja. Het wordt veel besproken binnen onderzoek naar de bloedsomloop en cardiovasculaire gezondheid. Ook hier geldt dat het onderzoek interessant is, maar dat dit niet betekent dat het supplement voor iedereen passend is.
Antioxidatieve enzymen
Niet alle enzymen zijn verteringsenzymen. Het lichaam maakt ook antioxidatieve enzymen aan. Deze helpen beschermen tegen oxidatieve stress, een proces waarbij vrije radicalen kunnen ontstaan.
Superoxide dismutase, vaak afgekort als SOD, is een belangrijk antioxidatief enzym dat helpt bij het onschadelijk maken van vrije radicalen. Catalase helpt bij het afbreken van waterstofperoxide. Glutathionperoxidase werkt samen met selenium en speelt een rol binnen de antioxidatieve bescherming van cellen.
Dit laat mooi zien dat antioxidanten niet alleen uit voeding komen. Het lichaam heeft ook eigen beschermingssystemen, waarbij enzymen een belangrijke rol spelen.
Maagzuur, gal en de alvleesklier: enzymen werken niet alleen
Voor een goede vertering zijn enzymen belangrijk, maar ze doen hun werk niet alleen. Maagzuur helpt bij de eerste afbraak van eiwitten en ondersteunt de activering van bepaalde enzymen. Ook speelt maagzuur een rol bij de opname van vitamine B12 en mineralen.
De alvleesklier produceert dagelijks verschillende verteringsenzymen, waaronder amylase, lipase en protease. Deze worden afgegeven aan de dunne darm, waar de verdere vertering plaatsvindt.
Bij vetvertering is gal onmisbaar. Gal is geen enzym, maar helpt vetten kleiner te maken zodat lipase beter zijn werk kan doen. Daarom bevatten sommige supplementformules naast enzymen ook ossegal, ook wel ox bile genoemd. Ossegal is dus geen enzym, maar een bron van galzouten die vaak wordt toegevoegd aan formules gericht op vetvertering.
Soms zie je in supplementen ook andere stoffen naast enzymen, zoals lactoferrine, TMG of bijnierextract. Lactoferrine is een eiwit dat van nature voorkomt in moedermelk en slijmvliezen. TMG, ook wel betaïne genoemd, is geen enzym maar een stof die betrokken is bij methylatieprocessen. Bijnierextract wordt soms toegevoegd aan formules gericht op vitaliteit, maar valt niet onder enzymen.
Wat betekenen HUT, DU en FIP op een enzymensupplement?
Bij enzymen zegt het aantal milligrammen vaak minder dan mensen denken. Een enzym kan bijvoorbeeld 100 milligram wegen, maar dat zegt nog weinig over hoeveel werk het daadwerkelijk kan doen.
Daarom wordt bij enzymen vaak gewerkt met activiteitseenheden. Die geven aan hoe actief een enzym is onder bepaalde testomstandigheden. Health Canada beschrijft bijvoorbeeld verschillende enzymactiviteitseenheden, waaronder HUT voor protease, ALU voor lactase, FTU voor fytase en andere eenheden.
HUT wordt gebruikt bij bepaalde proteasen en zegt iets over de eiwitafbrekende activiteit. SAPU is een andere eenheid voor protease. DU wordt gebruikt bij amylase en zegt iets over de koolhydraatafbrekende activiteit. AGU hoort bij glucoamylase. ALU wordt gebruikt bij lactase. FIP wordt gebruikt bij lipase en geeft de vetafbrekende activiteit weer.
Voor plantaardige vezelenzymen zie je weer andere afkortingen, zoals CU voor cellulase, XU voor xylanase, HCU voor hemicellulase, BGU voor beta-glucanase en FTU voor fytase.
Bij proteolytische enzymen zie je bijvoorbeeld FCCPU bij papaïne en GDU of MCU bij bromelaïne.
Kort gezegd: bij enzymen is activiteit vaak belangrijker dan gewicht. 100 mg zegt weinig wanneer je niet weet hoe actief het enzym is. Een vermelding zoals 50.000 HUT geeft veel specifieker aan wat het enzym onder testomstandigheden kan doen.
Wat zegt de wetenschap?
De rol van enzymen bij de normale spijsvertering is goed onderbouwd. Het lichaam gebruikt enzymen om koolhydraten, vetten en eiwitten af te breken tot kleinere stoffen die kunnen worden opgenomen. Dit is een basisproces binnen de fysiologie van de spijsvertering.
Voor specifieke enzymensupplementen, proteolytische enzymen en enzymcombinaties wordt nog veel onderzoek gedaan. De uitkomsten kunnen verschillen per enzym, dosering, toepassing en persoonlijke situatie. Daarom is het belangrijk om enzymen niet te zien als snelle oplossing, maar als onderdeel van een bredere kijk op voeding, leefstijl, spijsvertering en welzijn.
Conclusie: enzymen als afsluiting van de orthomoleculaire basis
Enzymen vormen een prachtige afsluiting van de orthomoleculaire basis. In eerdere blogs kwamen vitamines, mineralen, aminozuren, gezonde vetten en antioxidanten voorbij. Al deze stoffen zijn belangrijk, maar ze kunnen pas goed worden benut wanneer het lichaam ze kan afbreken, omzetten en inzetten.
Daar komen enzymen in beeld.
Ze helpen voeding beschikbaar te maken, ondersteunen de spijsvertering, spelen een rol bij energieproductie en zijn betrokken bij talloze processen in het lichaam. Ze werken samen met maagzuur, gal, de alvleesklier, darmflora en voldoende voedingsstoffen.
Juist die samenwerking laat zien waar de orthomoleculaire visie om draait: niet één losse stof, maar het geheel. Voeding, leefstijl, rust, vertering, opname en balans horen bij elkaar.
Met deze blog is de basis gelegd. Vanaf hier is het logisch om verder te gaan naar darmgezondheid, omdat gezonde darmen een belangrijke rol spelen bij opname, energie, weerstand, hormonen en algemeen welzijn.
Reactie plaatsen
Reacties