Histamine: wat is het en welke rol speelt het in het lichaam?

Wat is histamine?

Histamine is een lichaamseigen stof die betrokken is bij verschillende belangrijke processen in het lichaam. Het behoort tot de groep van biogene aminen en wordt gemaakt uit het aminozuur histidine.

Veel mensen kennen histamine vooral vanwege hooikoorts of allergische reacties, maar in werkelijkheid vervult het veel meer functies. Histamine speelt onder andere een rol binnen het immuunsysteem, de spijsvertering, het zenuwstelsel en de communicatie tussen cellen.

Het lichaam produceert histamine voortdurend en slaat het op in verschillende cellen, waaronder mestcellen en bepaalde immuuncellen. Wanneer het lichaam een signaal ontvangt, kan histamine worden vrijgemaakt om een specifieke reactie in gang te zetten.

Histamine is daarom geen ongewenste stof, maar juist een belangrijke boodschapper die helpt bij het reguleren van verschillende lichaamsprocessen.

Waar wordt histamine voor gebruikt?

Histamine werkt als een boodschapperstof die verschillende systemen in het lichaam helpt communiceren. Daardoor speelt het een rol bij uiteenlopende processen.

Histamine en het immuunsysteem

Histamine is nauw betrokken bij afweerreacties van het lichaam.

Wanneer het immuunsysteem reageert op een prikkel, kan histamine worden vrijgemaakt. Hierdoor kunnen bloedvaten tijdelijk verwijden en kunnen afweercellen sneller de plek bereiken waar ze nodig zijn.

Deze reactie maakt onderdeel uit van de natuurlijke afweer van het lichaam.

Histamine en de maag

Veel mensen weten niet dat histamine ook een belangrijke rol speelt in de spijsvertering.

In de maag stimuleert histamine specifieke receptoren die betrokken zijn bij de productie van maagzuur. Voldoende maagzuur is belangrijk voor een goede vertering van eiwitten en ondersteunt de opname van verschillende voedingsstoffen.

Een gezonde maagzuurproductie draagt onder andere bij aan:

• de vertering van eiwitten;
• de opname van vitamine B12;
• de opname van verschillende mineralen;
• bescherming tegen ongewenste micro-organismen.

Histamine en het zenuwstelsel

Naast zijn rol binnen het immuunsysteem en de spijsvertering functioneert histamine ook als neurotransmitter.

In de hersenen speelt histamine onder andere een rol bij:

• alertheid;
• concentratie;
• waakzaamheid;
• het slaap-waakritme.

Hierdoor is histamine betrokken bij processen die invloed kunnen hebben op energie, focus en dagelijkse activiteit.

Histamine en de bloedvaten

Histamine beïnvloedt daarnaast de doorlaatbaarheid van bloedvaten en speelt een rol bij de regulatie van de bloedcirculatie.

Dit is één van de redenen waarom histamine betrokken is bij verschillende afweer- en ontstekingsreacties van het lichaam.

Histamine draait om balans

Omdat histamine betrokken is bij zoveel lichaamsfuncties, beschikt het lichaam over verschillende mechanismen om de hoeveelheid histamine zorgvuldig te reguleren.

Normaal gesproken bestaat er een evenwicht tussen:

• de aanmaak van histamine;
• de vrijgave van histamine;
• de afbraak van histamine.

Wanneer deze processen goed op elkaar zijn afgestemd, vervult histamine zijn functies zonder problemen. Histamine is daarom niet iets wat het lichaam moet vermijden, maar juist een stof die dagelijks nodig is.

Steeds meer onderzoek richt zich dan ook niet alleen op de hoeveelheid histamine, maar vooral op de balans tussen aanmaak, vrijgave en afbraak van histamine in het lichaam.

Histamine en hooikoorts

Veel mensen ervaren de effecten van histamine vooral tijdens het hooikoortsseizoen.

Wanneer pollen, huisstofmijt of andere prikkels worden herkend door het immuunsysteem, kunnen mestcellen histamine vrijmaken. Dit kan leiden tot bekende verschijnselen zoals:

• niezen;
• een loopneus;
• jeukende ogen;
• tranende ogen;
• een verstopte neus.

Hoewel deze reacties vervelend kunnen zijn, maken ze onderdeel uit van de natuurlijke afweerreactie van het lichaam.

Histamine in voeding

Naast de histamine die het lichaam zelf aanmaakt, kan ook voeding histamine bevatten.

Vooral voedingsmiddelen die gefermenteerd, gerijpt of langdurig bewaard worden, bevatten vaak hogere hoeveelheden histamine. Tijdens deze processen kunnen bacteriën namelijk histamine vormen uit het aminozuur histidine.

Voorbeelden van voedingsmiddelen die relatief veel histamine kunnen bevatten zijn:

• oude kazen;
• gefermenteerde producten;
• zuurkool;
• kombucha;
• gerookte vis;
• ingeblikte vis;
• wijn;
• bier;
• verschillende vleeswaren.

De hoeveelheid histamine kan sterk verschillen per product en is onder andere afhankelijk van versheid, opslagomstandigheden en productiemethode.

Histaminevrijmakers: wat weten we hierover?

Naast voedingsmiddelen die histamine bevatten, worden soms ook voedingsmiddelen genoemd die mogelijk invloed hebben op de afgifte van histamine in het lichaam. Deze worden vaak aangeduid als histaminevrijmakers.

Voorbeelden die regelmatig worden genoemd zijn:

• aardbeien;
• tomaten;
• chocolade;
• citrusvruchten;
• schaaldieren.

De wetenschappelijke onderbouwing voor deze indeling is niet voor alle voedingsmiddelen even sterk. Onderzoekers discussiëren nog over de vraag in hoeverre deze producten daadwerkelijk de afgifte van histamine stimuleren of dat andere mechanismen verantwoordelijk zijn voor bepaalde reacties.

Wel lijkt duidelijk dat individuele gevoeligheid een belangrijke rol speelt. Wat voor de één geen enkel probleem vormt, kan door iemand anders anders worden ervaren.

Daarom wordt tegenwoordig steeds vaker gekeken naar het totaalplaatje van voeding, leefstijl, darmgezondheid en individuele verschillen in plaats van uitsluitend naar lijsten met voedingsmiddelen.

Plantenstoffen die aandacht krijgen binnen histamineonderzoek

Naast voedingsstoffen zoals vitamine C en quercetine wordt ook Scutellaria baicalensis regelmatig genoemd binnen onderzoek naar histamine-gerelateerde processen.

Dit kruid bevat verschillende bioactieve stoffen die worden onderzocht vanwege hun mogelijke invloed op mestcellen, immuunreacties en ontstekingsprocessen.

De huidige wetenschap levert interessante inzichten op, maar veel onderzoek bevindt zich nog in ontwikkeling.

Wanneer kan histamine uit balans raken?

Normaal gesproken beschikt het lichaam over verschillende mechanismen om histamine zorgvuldig te reguleren. Toch zijn er situaties waarin de aanmaak, vrijgave of afbraak van histamine mogelijk verandert.

Factoren die hierbij regelmatig worden onderzocht zijn onder andere:

• voeding;
• darmgezondheid;
• medicijngebruik;
• hormonale veranderingen;
• individuele gevoeligheid;
• ontstekingsprocessen.

Omdat ieder lichaam anders reageert, kunnen ervaringen sterk uiteenlopen.

Hoe wordt histamine afgebroken?

Om de hoeveelheid histamine in balans te houden, beschikt het lichaam over verschillende enzymen die helpen bij de afbraak ervan.

Een belangrijk enzym hierbij is DAO (Diamine Oxidase). Dit enzym speelt een belangrijke rol bij de afbraak van histamine uit voeding. Wanneer deze afbraak minder efficiënt verloopt, kan de hoeveelheid beschikbare histamine toenemen.

Daarnaast speelt ook het enzym HNMT (Histamine-N-Methyltransferase) een rol bij de verwerking van histamine in verschillende lichaamsweefsels.

In een volgende blog ga ik uitgebreider in op de rol van DAO en de afbraak van histamine.

De relatie tussen darmgezondheid en histamine

Binnen de orthomoleculaire voedingsleer groeit de belangstelling voor de relatie tussen darmgezondheid en histamine.

De darmen zijn namelijk veel meer dan alleen een verteringsorgaan. Ze vormen een belangrijke barrière tussen de buitenwereld en het lichaam, huisvesten een groot deel van het immuunsysteem en bevatten biljoenen darmbacteriën.

Onderzoekers bestuderen momenteel hoe factoren zoals:

• de samenstelling van de darmflora;
• darmdoorlaatbaarheid;
• voeding;
• ontstekingsprocessen;
• de darm-immuuncommunicatie;

mogelijk invloed kunnen hebben op het histaminemetabolisme.

Hoewel er steeds meer interessante inzichten ontstaan, blijft dit een actief onderzoeksgebied waarin nog veel vragen onderzocht worden.

Histamine en migraine

Ook migraine wordt regelmatig genoemd in relatie tot histamine.

Sommige mensen merken dat bepaalde voedingsmiddelen of omstandigheden migraine-aanvallen lijken uit te lokken. Onderzoekers bestuderen hierbij onder andere de mogelijke rol van:

• histamine;
• neurotransmitters;
• ontstekingsprocessen;
• darmgezondheid.

Migraine is een complex verschijnsel waarbij vaak meerdere factoren tegelijk een rol spelen. Daarom kunnen triggers en ervaringen sterk verschillen tussen personen.

In een latere blog ga ik uitgebreider in op de relatie tussen histamine en migraine.

Histamine en hooikoorts: mijn persoonlijke ervaring

Histamine is voor mij persoonlijk een interessant onderwerp. Jarenlang had ik te maken met hooikoorts en terugkerende bijholteklachten. Hierdoor ben ik me steeds meer gaan verdiepen in de rol van het immuunsysteem, slijmvliezen en histamine.

Hoewel er zelden sprake is van één duidelijke oorzaak of één eenvoudige verklaring, heeft deze ervaring mijn interesse gewekt in hoe verschillende systemen binnen het lichaam met elkaar samenwerken en elkaar kunnen beïnvloeden.

Juist die samenhang tussen voeding, leefstijl, het immuunsysteem en welzijn maakt dit onderwerp voor mij zo interessant.

Wat zegt de wetenschap?

De rol van histamine binnen het immuunsysteem, de maag en het zenuwstelsel is goed wetenschappelijk onderbouwd.

Daarnaast groeit de belangstelling voor onderwerpen zoals:

• histamine-intolerantie;
• DAO-activiteit;
• darmgezondheid;
• voeding;
• migraine;
• hooikoorts.

Tegelijkertijd is veel onderzoek nog in ontwikkeling en blijken individuele verschillen vaak groot te zijn. Daardoor zijn niet alle vragen rondom histamine al volledig beantwoord.

Conclusie

Histamine is veel meer dan alleen een stof die betrokken is bij hooikoorts of allergische reacties. Het speelt een belangrijke rol binnen het immuunsysteem, de spijsvertering, het zenuwstelsel en de communicatie tussen cellen.

Wat steeds duidelijker wordt, is dat het niet alleen draait om de aanwezigheid van histamine, maar vooral om de balans tussen aanmaak, vrijgave en afbraak. Daarbij lijken factoren zoals voeding, darmgezondheid, leefstijl en individuele gevoeligheid mogelijk een rol te spelen.

Hoewel er steeds meer onderzoek beschikbaar komt, blijven veel onderwerpen rondom histamine volop in ontwikkeling. Daardoor is het belangrijk om nuance te behouden en rekening te houden met verschillen tussen mensen.

In de volgende blog ga ik dieper in op histamine-intolerantie: wat hiermee wordt bedoeld, welke factoren mogelijk invloed hebben op de afbraak van histamine en waarom dit onderwerp steeds meer aandacht krijgt binnen de orthomoleculaire voedingsleer.

Disclaimer: Deze informatie is bedoeld ter ondersteuning van een gezonde leefstijl en is geen vervanging voor medisch advies. Neem bij aanhoudende of ernstige klachten altijd contact op met een arts of gekwalificeerd zorgverlener.